Skip to main content

Full text of "Inventario dell'antica biblioteca del S. convento di S. Francesco in Assisi, compilato nel 1381;"

See other formats


This  is  a  digitai  copy  of  a  book  that  was  preserved  for  generations  on  library  shelves  before  it  was  carefully  scanned  by  Google  as  part  of  a  project 
to  make  the  world's  books  discoverable  online. 

It  has  survived  long  enough  for  the  copyright  to  expire  and  the  book  to  enter  the  public  domain.  A  public  domain  book  is  one  that  was  never  subject 
to  copyright  or  whose  legai  copyright  term  has  expired.  Whether  a  book  is  in  the  public  domain  may  vary  country  to  country.  Public  domain  books 
are  our  gateways  to  the  past,  representing  a  wealth  of  history,  culture  and  knowledge  that's  often  difficult  to  discover. 

Marks,  notations  and  other  marginalia  present  in  the  originai  volume  will  appear  in  this  file  -  a  reminder  of  this  book's  long  journey  from  the 
publisher  to  a  library  and  finally  to  you. 

Usage  guidelines 

Google  is  proud  to  partner  with  libraries  to  digitize  public  domain  materials  and  make  them  widely  accessible.  Public  domain  books  belong  to  the 
public  and  we  are  merely  their  custodians.  Nevertheless,  this  work  is  expensive,  so  in  order  to  keep  providing  this  resource,  we  bave  taken  steps  to 
prevent  abuse  by  commercial  parties,  including  placing  technical  restrictions  on  automated  querying. 

We  also  ask  that  you: 

+  Make  non-commercìal  use  of  the  file s  We  designed  Google  Book  Search  for  use  by  individuals,  and  we  request  that  you  use  these  files  for 
personal,  non-commercial  purposes. 

+  Refrain  from  automated  querying  Do  not  send  automated  queries  of  any  sort  to  Google's  system:  If  you  are  conducting  research  on  machine 
translation,  optical  character  recognition  or  other  areas  where  access  to  a  large  amount  of  text  is  helpful,  please  contact  us.  We  encourage  the 
use  of  public  domain  materials  for  these  purposes  and  may  be  able  to  help. 

+  Maintain  attribution  The  Google  "watermark"  you  see  on  each  file  is  essential  for  informing  people  about  this  project  and  helping  them  find 
additional  materials  through  Google  Book  Search.  Please  do  not  remove  it. 

+  Keep  it  legai  Whatever  your  use,  remember  that  you  are  responsible  for  ensuring  that  what  you  are  doing  is  legai.  Do  not  assume  that  just 
because  we  believe  a  book  is  in  the  public  domain  for  users  in  the  United  States,  that  the  work  is  also  in  the  public  domain  for  users  in  other 
countries.  Whether  a  book  is  stili  in  copyright  varies  from  country  to  country,  and  we  can't  offer  guidance  on  whether  any  specific  use  of 
any  specific  book  is  allowed.  Please  do  not  assume  that  a  book's  appearance  in  Google  Book  Search  means  it  can  be  used  in  any  manner 
anywhere  in  the  world.  Copyright  infringement  liability  can  be  quite  severe. 

About  Google  Book  Search 

Google's  mission  is  to  organize  the  world's  Information  and  to  make  it  universally  accessible  and  useful.  Google  Book  Search  helps  readers 
discover  the  world's  books  while  helping  authors  and  publishers  reach  new  audiences.  You  can  search  through  the  full  text  of  this  book  on  the  web 


at|http  :  //books  .  google  .  com/ 


Informazioni  su  questo  libro 

Si  tratta  della  copia  digitale  di  un  libro  che  per  generazioni  è  stato  conservata  negli  scaffali  di  una  biblioteca  prima  di  essere  digitalizzato  da  Google 
nell'ambito  del  progetto  volto  a  rendere  disponibili  online  i  libri  di  tutto  il  mondo. 

Ha  sopravvissuto  abbastanza  per  non  essere  piti  protetto  dai  diritti  di  copyright  e  diventare  di  pubblico  dominio.  Un  libro  di  pubblico  dominio  è 
un  libro  che  non  è  mai  stato  protetto  dal  copyright  o  i  cui  termini  legali  di  copyright  sono  scaduti.  La  classificazione  di  un  libro  come  di  pubblico 
dominio  può  variare  da  paese  a  paese.  I  libri  di  pubblico  dominio  sono  l'anello  di  congiunzione  con  il  passato,  rappresentano  un  patrimonio  storico, 
culturale  e  di  conoscenza  spesso  difficile  da  scoprire. 

Commenti,  note  e  altre  annotazioni  a  margine  presenti  nel  volume  originale  compariranno  in  questo  file,  come  testimonianza  del  lungo  viaggio 
percorso  dal  libro,  dall'editore  originale  alla  biblioteca,  per  giungere  fino  a  te. 

Linee  guide  per  l'utilizzo 

Google  è  orgoglioso  di  essere  il  partner  delle  biblioteche  per  digitalizzare  i  materiali  di  pubblico  dominio  e  renderli  universalmente  disponibili. 
I  libri  di  pubblico  dominio  appartengono  al  pubblico  e  noi  ne  siamo  solamente  i  custodi.  Tuttavia  questo  lavoro  è  oneroso,  pertanto,  per  poter 
continuare  ad  offrire  questo  servizio  abbiamo  preso  alcune  iniziative  per  impedire  l'utilizzo  illecito  da  parte  di  soggetti  commerciali,  compresa 
l'imposizione  di  restrizioni  sull'invio  di  query  automatizzate. 

Inoltre  ti  chiediamo  di: 

+  Non  fare  un  uso  commerciale  di  questi  file  Abbiamo  concepito  Google  Ricerca  Libri  per  l'uso  da  parte  dei  singoli  utenti  privati  e  ti  chiediamo 
di  utilizzare  questi  file  per  uso  personale  e  non  a  fini  commerciali. 

+  Non  inviare  query  automatizzate  Non  inviare  a  Google  query  automatizzate  di  alcun  tipo.  Se  stai  effettuando  delle  ricerche  nel  campo  della 
traduzione  automatica,  del  riconoscimento  ottico  dei  caratteri  (OCR)  o  in  altri  campi  dove  necessiti  di  utilizzare  grandi  quantità  di  testo,  ti 
invitiamo  a  contattarci.  Incoraggiamo  l'uso  dei  materiali  di  pubblico  dominio  per  questi  scopi  e  potremmo  esserti  di  aiuto. 

+  Conserva  la  filigrana  La  "filigrana"  (watermark)  di  Google  che  compare  in  ciascun  file  è  essenziale  per  informare  gli  utenti  su  questo  progetto 
e  aiutarli  a  trovare  materiali  aggiuntivi  tramite  Google  Ricerca  Libri.  Non  rimuoverla. 

+  Fanne  un  uso  legale  Indipendentemente  dall' utilizzo  che  ne  farai,  ricordati  che  è  tua  responsabilità  accertati  di  farne  un  uso  legale.  Non 
dare  per  scontato  che,  poiché  un  libro  è  di  pubblico  dominio  per  gli  utenti  degli  Stati  Uniti,  sia  di  pubblico  dominio  anche  per  gli  utenti  di 
altri  paesi.  I  criteri  che  stabiliscono  se  un  libro  è  protetto  da  copyright  variano  da  Paese  a  Paese  e  non  possiamo  offrire  indicazioni  se  un 
determinato  uso  del  libro  è  consentito.  Non  dare  per  scontato  che  poiché  un  libro  compare  in  Google  Ricerca  Libri  ciò  significhi  che  può 
essere  utilizzato  in  qualsiasi  modo  e  in  qualsiasi  Paese  del  mondo.  Le  sanzioni  per  le  violazioni  del  copyright  possono  essere  molto  severe. 

Informazioni  su  Google  Ricerca  Libri 

La  missione  di  Google  è  organizzare  le  informazioni  a  livello  mondiale  e  renderle  universalmente  accessibili  e  fruibili.  Google  Ricerca  Libri  aiuta 
i  lettori  a  scoprire  i  libri  di  tutto  il  mondo  e  consente  ad  autori  ed  editori  di  raggiungere  un  pubblico  piti  ampio.  Puoi  effettuare  una  ricerca  sul  Web 


nell'intero  testo  di  questo  libro  dalhttp  :  //books  .  google  .  com 


(''plppiSi^^ 


SOCiaÀ  INTEIKAZIOHALE  W  STUDI  FRAKCESCANI  IN  ASSISI 


INVENTARIO 

DELL'ANTICA  BIBLIOTECA 

DEL  S.  CONVENTO  DI  S.  FRANCESCO  IN  ASSISI 

COMPILATO  NRL  1381 


PUBBLICATO 

CON  NOTE  ILLUSTRATIVE  E  CON  RAFFRONTO  Al  CODICI 

ESISTENTI  NELLA  COMUNALE  DELLA  STESSA  CITTÀ 

DAL  JUHl.lOTKCAHK) 

LETO  AT.l^SSANDRl 


ASSISI 

TI  |M  MJKAKIA    M  FTASTASI<  i 
VMU\ 


INVENTARIO 

DELL'ANTICA  BIBLIOTECA 

DEL  S.  CONVENTO  DI  S.  FRANCESCO  IN  ASSISI 

COMPILATO  NEL  1381 

PUBBLICATO 

CON  NOTE  ILLUSTRATIVE  E  CON  RAFFRONTO  Al  CODICI 

ESISTENTI  NELLA  COMUNALE  DELLA  STESSA  CITTÀ 

DAL  BIBLIOTECARIO 

LETO   ALESSANDRI 

A   CUBA   E   SPESE 

DELLA  SOCIETÀ  INTERNAZIONALE  DEGLI  STUDI  FRANCESCANI 


ASSISI 

TIPOGRAFIA  METASTASIO 
190(ì 


AL  PRESIDENTE  ONORARIO 

PAOLO  SABATIER 

IL  CONSIGLIO  DIRETTIVO 

DELLA 

SOCIETÀ  INTERNAZIONALE  DEGLI  STUDI  FRANCESCANI 

QUESTO  DOCUMENTO  STORICO  -  BIBLIOGRAFICO 

IN  ATTESTATO 

DI  GRATITUDINE  E  DI  REVERENTE  AFFETTO 

DEDICA 


1^/  fiobìTe  Signore 

Cav.  T)off.  flnfonJo  de'  Confi  Fiumi 

Presidente  della  Società  Internazionale  di  Studi  Francescani 

Egregio  Sig.  Presidente, 

Cotesta  illustre  Società  Internazionale  degli  Studi 
Francescani,  presieduta  con  tanto  amore,  con  tanto  zelo 
e  saviezza  dalla  S.  V,  Tllma,  corrispondendo  al  suo  scopo 
di  pubblicar  documenti  e  formare  una  biblioteca,  di  cai 
possa  giovarsi  qualsiasi  studioso  delle  cose  francescane, 
con  ottimo  consiglio  stabilì  di  render  di  pubblica  ragione 
a  sue  spese  il  prezioso  catalogo  dei  libri  del  Sacro  Con- 
vento di  S.  Francesco  in  Assisi,  compilato' nel  1381, 

Alla  eletta  intelligenza  della  S.  V.  Hlma  non  potevano 
sfuggire  i  vantaggi,  che  dalla  pubblicazione  di  questo, 
coms  di  altri  somiglianti  cataloghi,  può  ritrarre  la  storia 
delle  scienze  e  di  tutta  V  umana  cultura;  giacché,  come 
ottimamente  riflette  V  insigne  Storico  della  Vaticana,  Emo 
Franz  Ehrle,  e  Nulla  fere  alia  re  singularum  aetatum, 
immo  etiam  doctorum  virorum  ingenia  et  studia  certius 
aestimantur,  quam  ex  bibliothecis,  quas  sibi  singulari 
saepe  am^ore  pretio  incommodo  compararunt  .  .  .  Delude 
ex  iis  librorum  recensionibus,  de  veterum  scriptis  ac  re 
libraria  plurima  intélligimus,  Discimus  enim  quos  qui- 


i 


que  libros  scripserint  auctores,  et  quihus  viris  tot,  nullis 
certis  nominibue  inscripta,  volumina  sunt  tribìienda  ». 
(Vedi  Hist,  Bibl,  Rom.  Pont,  Praefatio).  Da  un  catalogo 
poi  che  descrive  la  biblioteca  antica  del  piò,  illìistre  con- 
vento francescano  e  della  Bollica  che  è  capo  e  madre 
dell'  ordine  minoritico,  Ella  ben  comprendeva,  quanto  po- 
tessero vantaggiarsi  gli  studi  francescani,  che  costituiscono 
l'unico  oggetto  di  cotesta  Società  Internazionale. 

U  incarico  però  di  eseguire  un  tal  lavoro  poteva  esser 
certamente  affidato  a  persona  più  capace  e  più  idonea:  ma 
il  mio  ufficio  di  bibliotecario  della  Comunale,  dove  quel 
catalogo  si  conserva,  mentre  a  Lei  ed  agli  altri  memori 
del  Consiglio  suggerì  forse  la  scelta  della  mia  persona, 
a  me  non  permetteva  di  rispondere  all'onorevole  proposta 
con  un  rifiuto:  tanto  più  che  ad  assumere  questa  impresa 
già  m'avevano  esortato  ed  incoraggiato,  in  due  diverse 
epoche,  due  insigni  cultori  della  storia  francescana,  cioè 
il  suUodato  Rmo  Ehrle,  quando  dedicava  i  suoi  studi  ai 
codici  della  nostra  biblioteca;  e  testé  V  illustre  Presidente 


Onorario  di  codesta  Società,  Paolo  Sabatier,  il  quale,  aven- 
done promosso  la  fondazione  coli'  unico  nobilissimo  scopo 
di  favorire  gli  studi  francescani,  e  di  dare  impulso  a 
qìiel  provvido  movimento,  che  innalza  il  secolo  all'  al- 
tezza degV  ideali  del  Santo  tutto  serafico  in  ardore,  de- 
siderava, che  la  medesima  Società  offrisse  agli  studiosi 
il  pregevolissima  documento. 

Accintomi  pertanto  all'  opera,  ho  cercato  di  usare 
tutta  la  diligenza  che  per  me  si  poteva,  nel  preparare  e 
compiere  questa  pubblicazione:  ed  oggi  finalmente  posso 
presentarla  alla  S.  V.  Hlma  ed  alla  Società,  Giunge 
veramente  alquanto  in  ritardo:  della  qualcosa  varie  sono 
state  le  cagioni:  inattese  difficoltà  che  hanno  richiesto  piit 
lungo  tempo  che  non  avessi  preveduto,  indisposizione  di 
salute  in  vari  periodi  di  questi  due  anni,  uno  studio 
com^messomi  dalla  nostra  Accademia  Properziana  in  oc- 
casione del  centenario  di  Francesco  Petrarca,  un  ufficio 
piii  volte  rifiutato  e  tuttavia  impostomi,  dal  quale  sono 
stato  costretto  a  dedicare   il  mio   tempo  anche  ad  altre 


cure  ed  occupazioni.  Ma  più  che  del  ritardo,  mi  ditole 
dei  molti  difetti  che  potranno  toglier  pregio  all'  opera; 
difetti,  i  quali  son  cagionati  massimamente  dalla  mia 
pochezza,  ed  in  parte  dalla  scarsità  dei  mezzi,  di  cui  ho 
potuto  disporre. 

Mi  conforta  però  il  pensiero,  che  la  sostanza  di  questo 
libro  è  il  testo  del  catalogo,  nel  quale  massimamente 
consiste  l'utilità  della  pubblicazione;  e  questo  è  stato  ri- 
prodotto  in  tutta  la  sua  integrità  e,  spero,  nella  sua  ge- 
nuina lezione:  quanto  poi  alla  manchevolezza  delle  note 
e  degli  schiarimenti,  potranno  col  loro  proprio  studio 
supplire  i  dotti,  ai  quali  mi  giova  ricordare  il  verso 
dell' Alighieri,  (Par.  C,  X)  «  Messo  t'ho  innanzi:  ornai 
per  te  ti  ciba  ». 

Ad  ogni  modo  il  Imon  volere  e  la  fatica  non  lieve 
durata  neW esaminare  parecchie  centinaia  di  codici,  per 
raffrontarli  con  gli  articoli  dell'antico  catalogo,  valgano 
ad  ottenermi  dalla  benignità  Sua,  egregio  Presidente^  e 
mi  lasci  aggiungere,  dalla  sua  amicizia,  di  cui  altamente 


mi  onoro,  il  perdono  dei  difetti  che  rendono  manchevole 
questa  pvòblicazione. 

Sicuro  di  ottenerlo,  presento  a  Lei  ed  alV  Egregio 
Consiglio  di  Amministrazione,  i  piit,  vivi  ringraziamenti 
per  la  fiducia,  che  si  son  compiaciuti  di  axxordarmi:  e 
concludo  con  quelle  belle  parole  finali,  riportate  nel  nostro 
catalogo  dall'opera,  Postillae  super  Epistolas  Canonica^, 
di  Nicolò  di  Gorham,  De  omissis  parcatis,  de  benefactis 
laus  sit  Deo. 

Col  piii  profondo  ossequio  verso  il  Presidente  e  col 
piin  vivo  affetto  verso  Vamico,  mi  rassegno  di  Lei 

Assisi  8  Marzo  1906. 

Devmo 

Dì  ^ibìiof ecario  deììa  Comunale 

Leto  Alessandri 


PREFAZIONE 


Uno  dei  più  antichi  cataloghi  di  libri  è  certamente 
quello  della  libreria  del  Sacro  Convento  di  S.  France- 
sco di  Assisi,  compilato  nel  1381,  contenuto  nel  codice 
691,  ora  appartenente  alla  Comunale  di  questa  Città. 

È  un  manoscritto  cartaceo  di  ff.  107,  compresi  i  due 
fogli  di  guardia  in  fine;  il  secondo  de'  quali,  incol- 
lato nella  tavoletta  di  coperta,  è  visibile  soltanto  nella 
parte  anteriore.  Misura  '"/j^j:  porta  due  numerazioni, 
la  moderna  e  V  antica;  questa  segna  con  numero  pro- 
gressivo le  pagine,  quella  i  soli  fogli;  e  risultano  210 
pagine,  non  compresi  i  fogli  di  guardia:  ogni  pa- 
gina contiene  venticinque  linee:  mantiene  la  rilegatura 
primitiva  in  due  tavolette  coperte  di  pelle  con  chiodi 
o  bollette.  Nella  copertina  o  tavoletta  posteriore  si  con- 
serva ancora  la  membranetta,  nella  quale  si  legge 
scritto,  con  lo  stesso  carattere  del  codice,  il  titolo  e  la 
collocazione  del  libro  «  Inventarium  de  omnibus  libris 
librariae  Sacri  conventus  sane  ti  Francisci  de  assisio, 
tam  de  cathenatis  quam  de  non  cathenatis  ac  etiam  de 


—   XII   — 

omnibus  libris  sanctae  mariae  de  portiuncul 
natur  versus  orientem  in  solario  HI  ».  La  se 
chiara  e  ben  formata:  le  iniziali  con  maiuscole 
rubricate  in  modo,  che  spesso  ne  scapita  la  eh 
la  nitidezza   della  lettera,  e  perciò  anche  delL 

È  composto  di  diciotto  quaderni,  segnati 
col  suo  numero  d' ordine  nel  primo  e  neir  ultin 
nella  maniera  caratteristica  dei  manoscritti 
vento,  secondo  la  norma  fissata  dall'autore 
questo  inventario;  cioè  col  numero  nel  cen 
circolo  formato  da  punti  alternativamente  ros{ 
diviso  in  quadranti  da  quattro  raggi.  I  quac 
tutti  composti  di  sei  fogli,  tranne  il  IV  e  il  ] 
ne  hanno  quattro  soltanto. 

In  alcune  pagine  vi  sono  degli  spazi  in  biai 
nelle  pag.  42,  43,  46,  54,  56,  57,  58,  69,  104, 
la  pag.  145  e  tutte  le  pagine,  dal  numero  16 
sono  interamente  in  bianco,  lasciate  certamen 
continuazione  dell'inventario,  nel  caso  d'au 
libri.  Alla  pag.  197  comincia  T  inventario  d 
ziuncula,  che  termina  al  f.  206. 

Sventuramente,  in  qualche  foglio  la  carta 
delle  lacerazioni,  che  talora  rendon  difficile  L 

Lo  scrittore  dell'  Inventario  è  frate  Giovani 
Nel  margine  superiore  della  prima  pagina  il  1 
scritto  questa  nota:  «  Quest'  indice  fu  fatto  de 
vanni  di  messer  lolo  Soldani,  come  dicesi,  di 
E  nell'Inventario  stesso  in  principio  si  legg( 
compilato,  per  ordine  di  frate  Lodovico  minis 
rale,  da  frate  Giovanni  di  lolo  di  Assisi,  allo 
rista,  o  bibliotecario  del  sacro  convento,  col 
o  beneplacito  dei  discreti  del  convento,  mae 
colò  da  Bettona,  Benedetto  d'Accursio  di  Ass 


—    XIII   — 

custode  del  sacro  convento,  Simone  Lelli  di  Assisi,  Gia- 
como di  maestro  Francesco  di  Bettona,  Niccolò  Vannini 
di  Assisi,  Antonio  di  Nesuzia  di  Assisi,  Niccolò  di  San- 
tuzzio  di  Assisi,  Giovanni  Giacobuzzi  di  Assisi,  Pietro 
Antonio  di  Assisi  allora  sagrestano,  Tommaso  di  Be- 
viglio,  Francesco  di  messer  Francesco  di  Assisi,  Pietro 
e  Filippuccio  di  S.  Lucia,  Giacomello  di  Campobasso, 
Angelo  di  Monteleone,  e  Luca  di  Francesco  di  Assisi 
allora  vicario  del  sacro  convento.  I  nomi  di  tutti  questi 
religiosi  si  leggono  pure  in  un  libro  di  entrata  e  di 
spesa,  che  va  dall'anno  1380  al  1424,  e  trovasi  nel- 
l'archivio della  nostra  biblioteca.  Nel  primo  foglio  di 
questo  libro,  notandosi  come  furono  raccolte  l'elemo- 
sine dell'  indulgenze  dell'  altare  di  S.  Maria  e  dell'  al- 
tare inferiore  e  superiore  di  S.  Francesco,  si  aggiunge; 
«  Facta  ratione  die  XVIII  mensis  Augusti  per  fratrem 
Benedictum  Custodem  coram  compotistis  fratribus  iaco- 
bo  de  bictonio,  thoma  de  bi villo,  iohanne  iolio,  angelo 
de  monteleone,  post  factam  rationem  recepit  iolus  a 
francisco  ».  Similmente,  più  sotto  in  una  nota  di  spese 
si  registrano  i  frati,  che  furono  provveduti  di  tonaca, 
e  vi  si  leggono  questi  nomi:  e  il  nome  di  iohannes  ioli 
è  scritto  sempre  chiaramente  in  questa  forma. 

Non  saprei  pertanto  immaginare,  perchè  il  chiaris- 
simo Mazzatinti,  nella  prefazione  del  suo  inventario  de' 
manoscritti  contenuti  nella  nostra  biblioteca,  all'autore 
dell'  antico  catalogo  dia  il  nome  di  frate  Giovanni  Loli 
o  di  Lolo.  Questo  nome  forse  gli  è  stato  suggerito  dalla 
lettura  dei  due  manoscritti  seguenti. 

Il  codice  337  della  Comunale  contiene  un  inventario 
della  Sacristia  redatto  «  anno  domini  1338  die  XV  men- 
sis februarii  tempore  fratris  francisci  macharelli  de  as- 
sisio  ministri,  et  fratris  iohannis  Loli  de  assisio  custodi(s) 


—    XIV   — 

sancti  francìsci  ».  Il  Mazzatinti,  il  quale  conosce  certa- 
mente un  tal  codice,  avrà  forse  creduto,  che  questo  frate 
Giovanni  Loli  sia  lo  scrittore  dell'  inventario,  ingannato 
dalla  somiglianza  del  nome,  e  forse  anche  dalla  scrittnra, 
che  sembra  eguale  a  quella  dell'inventario  dei  libri. 

V  è  poi  nel  nostro  archivio  un'  altro  libro  d' entrata 
e  di  spesa,  che  è  il  più  antico  di  tutti,  e  comincia  dal 
1352,  e  giunge  sino  al  1364;  in  principio  del  quale  si 
nota,  che  è  stato  «  factus  et  scriptus  de  mandato  re- 
verendi patris  fratris  iohannis  Loli  de  assisio  ministri 
provinciae  S.  Francisci  ».  Ma  alla  pag.  112,  dove  si 
legge  il  registro  dei  religiosi,  ai  quali  furon  consegnati 
i  denari  per  provvedersi  di  tonaca,  si  nota  nello  stesso 
tempo  il  medesimo  Giovanni  .Loli,  il  quale  ebbe  denari 
«  prò  se  et  nepote  et  sotio  »  e  €  frater  iohannes  ioli  > 
che  è  il  nostro  inventarista  e  bibliotecario.  Del  resto  è 
chiaro,  che  frate  Giovanni  Loli,  il  quale  nel  1338  era 
già  custode  del  convento,  e  nel  1352  provinciale,  e  perciò 
uomo  di  età  assai  matura,  trenta  o  quarant'anni  dopo 
non  avrebbe  potuto  scrivere  quel!'  inventario. 

Tornando  alla  descrizione  del  nostro  codice  691,  di 
tratto  in  tratto  vi  si  vede  notato  con  scrittura  poste- 
riore, e  talvolta  diversa,  qualche  libro,  che  nella  prima 
compilazione  era  stato  omesso:  e  l' inventario,  dopo  il 
suo  termine,  è  seguito  da  un'appendice,  iniziata  dallo 
stesso  frate  Giovanni  e  proseguita  da  altre  mani  fin 
verso  il  1449;  nella  quale  appendice  sono  notati  i  libri 
provenienti  dai  religiosi  del  sacro  convento.  Ed  anche 
i  nomi  di  questi  religiosi  si  leggono  nel  libro  dell'  en- 
trate e  delle  spese  che  comincia  dall'anno  1380. 

Dalla  pag.  197  alla  pag.  206,  di  mano  dello  stesso 
frate  Giovanni  di  lolo,  è  scritto  l' inventario  dei  libri 
della  Porziuncula  compilato  nel  1380. 


—   XV   — 

Questo  codice  è  stato  studiato  ed  esaminato  dallo 
Sbaralea,  dal  Papini,  dal  Fratini,  dal  P.  Ehrle,  dal  Sa- 
batier  e  dal  Mazzatinti.  Lo  Sbaralea  nella  sua  opera 
«  Supplementum  ad  scriptores  etc.  »  ne  ha  fatto  larghis- 
simo uso;  giacché  vi  ha  notato  (e  pochi  glie  ne  sono 
sfuggiti)  quasi  tutti  i  trattati  composti  da  autori  fran- 
cescani; e  r  opera  sua  sarà  assai  utile  anche  per  la 
nostra  pubblicazione.  L' Ehrle  poi,  oltre  ad  averne  fatto 
una  recensione,  se  ne  è  valso  forse  non  poco  ne'  suoi 
studi  intomo  alla  conformazione  delle  biblioteche  me- 
dioevali del  secolo  XIII  e  XIV. 

Giacché  il  nostro  inventario  ha  il  pregio  singolaris- 
simo di  presentare  un  modello  completo  delle  librerie 
di  quell'  epoca:  in  guisa  che  la  biblioteca  antica  del 
Sacro  Convento  si  potrebbe  anch'  oggi  ricostruire  in 
tutti  i  suoi  particolari. 

Era  essa  divisa  in  due  librerie,  la  libreria  pubblica 
e  la  privata  o  secreta.  La  libreria  pubblica  consisteva 
in  un  vasto  salone  oblungo  (V.  Fratini  storia  della  Ba- 
silica e  del  Convento  di  Assisi,  Prato,  Ranieri  -  Giusti 
1882  pag.  199),  i  cui  lati  maggii^ri  riguardavano  verso 
oriente  ed  occidente:  e  da  questi  due  lati  erano  disposti 
diciotto  banchi  (nove  da  una  parte  e  nove  dall'  altra), 
sui  quali  erano  collocati  i  volumi,  raccomandati  cia- 
scuno con  catena  al  proprio  banco.  Non  occorre,  che  io 
indichi  i  codici  in  essa  contenuti,  e  V  ordine  loro;  giac- 
ché ognuno  può  procacciarsi  siffatte  notizie  nel  testo 
dell'inventario  stesso.  Osserverò,  che,  se  si  volessero 
anche  determinare  le  dimensioni  della  sala  e  dei  banchi, 
facilmente  si  potrebbe  effettuare;  giacché  i  sei  volumi, 
contenuti  nel  primo  banco,  esistono  tuttora,  e  ciascuno 
misura  in  larghezza  33  centimetri;  ond'  é  che  il  minimo 
della  lunghezza  del  banco,  doveva  essere  di  circa  due 


—    XVI    — 

metri;  ma  siccome  è  da  supporre,  che  i  libri  incatenati 
vi  si  adagiassero  comodamente,  cosi  possiam  dare  alla 
loro  lunghezza  una  maggiore  estensione,  in  modo  che 
la  sala  sarebbe  stata  lunga  circa  venti  metri.  Se  non 
che  si  può  supporre,  che  i  nove  banchi,  tanto  dell'uno 
quanto  dell'altro  lato,  fossero  disposti  in  più  file;  nel 
qual  caso  le  dimensioni  della  sala  sarebbero  più  limit^,te. 

Il  chiarissimo  W.  J.  Clark,  autore  dell'  opera  «  Me- 
dieval and  renaissance  libraries  >  onorò  della  sua  visita 
la  nostra  biblioteca;  e  dopo  avere  studiato  il  nostro  an- 
tico inventario,  volle  esaminare  il  luogo,  dove  nel  Sacro 
Convento  erano  collocati  i  libri,  che,  poco  prima,  per 
ordine  del  Ministero  dell'  Istruzione  Pubblica,  erano 
stati  trasferiti  altrove;  ed  espresse  1'  opinione,  che  la 
grande  sala,  benché  trasformata  da  un'  architettura  più 
moderna,  fosse  quella  stessa,  che  nell'  antico  inventario 
viene  indicata,  come  sede  della  libreria  pubblica. 

La  libreria  secreta,  sebbene  contenesse  un  numero 
assai  maggiore  di  libri,  nondimeno  era  ristretta  in  una 
sala  assai  più  piccola;  giacché  i  libri  erano  collocati  in 
due  grandi  armadi,  V  uno  opposto  all'  altro,  che  riguar- 
davano in  simil  modo  verso  oriente  ed  occidente.  Gli 
armadi  o  scaffali  erano  divisi  in  solari,  cioè  plutei  o 
palchetti. 

Verso  oriente,  nell'inventario  se  n'indicano  sei;  verso 
occidente  cinque;  ma  il  sesto  poteva  anche  essere  vuoto; 
ed  altri  vuoti  ve  ne  potevano  essere  anche  nello  scaffale 
d'oriente.  Giacché  fra  i  codici  della  nostra  Biblioteca, 
che  portano  ancora  la  membranetta,  ov'  è  segnata  la 
collocazione,  ve  n'  è  taluno,  che  si  dice  collocato  nel 
decimo  solario  ad  oriente.  Dalla  qual  cosa  si  può  ar- 
gomentare, quanto  sìa  cresciuta,  dopo  il  1381,  la  bi- 
blioteca del  Sarco  Convento.  Del  resto  sia  per  il  numero 


—   XVII   — 

dei  libri,  sia  per  la  buona  disposizione  e  per  V  ordine, 
sia  per  la  qualità  delle  opere,  era  una  delle  più  rag- 
guardevoli, che  esistessero  a  quei  tempi.  E  V  illustre 
Storico  della  vaticana  ne  fa  spesso  onorevole  menzione, 
valendosene  come  di  un  esemplare  per  V  illustrazione 
delle  biblioteche  medioevali,  e  la  paragona  alla  vati- 
cana stessa. 

Come  è  noto,  una  parte  della  biblioteca  bonifaziana 
e  del  tesoro  pontificio,  sotto  il  pontificato  di  Clemente  V, 
fu  depositata  in  Assisi  (vedi  citata  opera,  Hist.  Bib.  Pont. 
Rom.  p.  16)  nel  Sacro  Convento,  nella  camera  interna 
della  sacristia  della  chiesa  superiore;  e  i  ghibellini,  con- 
dotti dal  loro  capo  Muzio,  se  ne  impadronirono;  e  disper- 
sero libri  e  tesoro.  La  qual  pagina  di  storia  assisana  è 
stata  scritta  con  maravigliosa  diligenza  dallo  stesso  P. 
Ehrle.  (Vedi  Archiv.  fùr  Litteratur  -  und  Kirchen-Ge- 
schichte  I.  pag.  239).  Il  medesimo  nella  citata  storia 
pag.  127,  trattando  della  dispersione  della  biblioteca 
bonifaziana,  e  descrivendo  le  indagini  da  lui  fatte  per 
iscoprire  dove  fossero  andate  a  terminare  le  reliquie  di 
essa,  scrive  queste  parole:  «  In  tribus  potissimum  locis 
mihi  visae  sunt  inquirendae;  in  primis  Assisii,  deinde 
in  indicibus  bibliothecae  avenionensis,  denique  in  vati- 
cana: »  e  dopo  alcune  linee,  «  In  bibliotheca  coenobii 
autem  libri,  si  qui  in  eam,  vertente  saeculo  decimo- 
quarto, vel  decimoquinto  ex  Bonifatiana  erant  illapsi, 
facili  opere  etiam  nunc  videbantur  posse  agnosci.  Ex 
codicibus  enim  per  fratres  ab  ipsis  ordinis  primordiis, 
tot  saeculorum  cursu,  summo  studio  conquisitis  ac  di- 
ligenti cura  custoditis,  etiam  hac  nostra  aetate,  post 
multiplices  iacturas,  fere  septingenti  asservantur.  Prae- 
terea  praesto  est  eiusdem  bibliothecae  fratrum  accurata 
recensio  anno  13dl*confecta. 


—   XVIII  — 

Itaque  in  primis  ex  perusina  recensione  bibliothecae 
bonifatianae  et  ex  bibliotheca  Assisiensi  eos  selegi  co- 
dices,  qui,  cum  rariores  essent,  atque  in  utraque  biblio- 
theca invenirentur,  certius  videbantur  ex  Bonifatiana 
in  Assisiensem  derivati;  prae  caeteris  insignia  illa  biblia 
commemoro  fere  quatordecim  voluminibus  conclusa, 
deinde  summam  Praepositini  de  officiis,  loannis  de  Ru- 
pella  de  vitiis,  commentarios  in  sacram  scripturam  eius 
quem  modo  dixi  loannis,  Guilelmi  de  Melitona,  Ste- 
phani  Langton  etc.  »  e  conchiude,  che  niuno  di  questi 
codici  presenta  connotati  corrispondenti  a  quelli  della 
recensione  o  catalogo  perugino. 

Dell'  ordine  poi,  col  quale  eran  disposti  i  libri,  il  P. 
Ehrle  fa  un  grande  elogio;  giacché,  paragonando  V  assi- 
siense  coli'  avignonense,  giudica,  sotto  qualche  riguardo, 
migliore  l' assisiense.  «  lam  si  ad  rite  existimandum  de 
dispositione  bibliothecae  Avenionensis,  qualis  nobis  re- 
censionibus  anni  1369  ac  maxime  1375  exhibetur,  eam 
cum  aliis  aliarum  bibliothecarum  eiusdem  temporis  di- 
spositionibus  contulerimus,  facile  apparet  eam  haud 
paucis  fuisse  inferiorem  .  .  .  Procul  enim  dubio  recensio- 
nes  bibliothecae  Collegi  Borbonici  circa  annum  1338,  et 
Conventus  S.  Francisci  Assisiensis  anno  1381  confectae, 
ut  duas  tantum  commemorem,  recensiones  bibliothecae 
avenionensis  superant,  non  solum  quod  libros  exhi- 
bent  accuratius  per  auctores  et  disciplinas  distributos, 
sed  eo  maxime  quod  in  eis  librorum  descriptionibus 
signa  quaedam  erant  adiuncta,  quibus  eorum  sedes 
in  pluteis  ita  indicabantur,  ut  facillime  inveniri  et  in 
eis  possent  reponi  ».  (Vedi  opera  citata  pagina  721). 
Finalmente  parlando  della  distribuzione  dei  libri  per 
materia,  in  modo  che  primi  fossero  collocati  i  libri  della 
Sacra  Scrittura,  quindi  i  SS.  Padri,  poscia  i  teologi,  i 


giurisperiti,  i  filosofi,  gli  scrittori  di  storia  ecc.,  e  ac- 
cennando alla  divisione  della  biblioteca  in  due,  cioè  li- 
breria pubblica  con  i  libri  più  comuni  e  da  potersene 
far  copia  a  chicchesia  fermati  con  catena,  perchè  non 
potessero  essere  portati  fuori  della  biblioteca;  e  libreria 
privata,  per  i  frati  o  soci  della  comunità,  con  molte- 
plici esemplari  delle  diverse  opere,  da  prestarsi  ai  pre- 
lati, ai  maestri,  ai  lettori  e  ad  altri  uomini  dotti,  fra 
gli  altri  esempi  reca  quello  della  biblioteca  assisana. 

Così  la  nostra  Assisi,  fin  dallo  scorcio  del  secolo  XIV, 
mercè  T  opera  dei  religiosi  del  Sacro  Convento,  posse- 
deva una  delle  più  ricche  e  preziose  biblioteche,  fomite 
dei  libri  che  allora  formavano  il  corredo  e  il  fonda- 
mento della  cultura. 

Ma  che  dico  sullo  scorcio  del  secolo  XIV?  Possiamo 
anzi  affermare,  che  questa  biblioteca  esisteva  certamente 
sul  principio  di  quel  secolo;  e  forse  si  era  andata  for- 
mando nella  seconda  metà  del  secolo  Xin.  Infatti  il 
nostro  inventario  si  dice  noviter  factum  sive  renovatum, 
(vedi  pag.  139  della  presente  pubblicazione);  prima  dun- 
que del  1381  esisteva  un  altro  inventario,  il  quale  cer- 
tamente dovrà  riportarsi  per  lo  meno  alla  prima  metà 
del  trecento;  non  potendosi  ammettere,  che  un  nuovo 
inventario  o  catalogo  di  libri  si  compilasse,  senza  che 
fossero  corsi  parecchi  anni  dopo  la  compilazione  d'  un 
catalogo  anteriore.  L'  egregio  P.  Elpidio  da  Montegiove 
mi  riferì,  che  il  dotto  P.  Fedele  da  Fauna,  rapito  troppo 
presto  agli  studi  francescani,  nella  rivista  dei  codici  da 
lui  esaminati  che  si  conserva  manoscritta  presso  il  Col- 
'  legio  di  Quaracchi  ed  è  contenuta  in  21  volume,  parla 
d'  un  antico  catalogo  dei  codici  di  Assisi  anteriore  al 
1381;  posseduto  da  una  biblioteca  di  Spagna,  e  ne  dà 
Tina   larga   notizia  nel   decimo  volume.  Ma,  avendone 


—   XX   — 

io  chiesto  qualche  informazioiie.  mi  fa  risposto,  che 
non  si  era  potuto  rinvenire  il  passo,  dove  il  Padre  da 
Fanna  ricordava  quel  catalogo.  È  da  sperare,  che,  se 
ì  PP.  di  Qaaraccbi  pubblicheranno  le  memorie  del  loro 
confratello,  si  possa  aver  notizia  del  prezioso  catalogo. 
Del  resto,  che  la  biblioteca  esistesse  fin  dal  principio 
del  trecento  sembra  opinione  anche  dello  Storico  della 
vaticana,  il  qnale,  parìando  della  Bonifaziana  deposi- 
tata  in  Assisi,  e  indicando  il  Inogo  dov'era  stata  col- 
locata, afferma  che  era  separata  per  Inngo  tratto  dalla 
biblioteca  dei  Frati,  la  qnale  trovavasi  all'estremità  del 
Convento.  (B\^X.  Bib.  Rom.  Pont.  pag.  127). 

Che  poi  avesse  il  sno  princìpio  nel  secolo  decimo- 
terzo è  parimenti  congettura  dello  stesso  Storico,  il 
quale  nel  luogo  sopra  allegato  afferma,  che  ab  ipsis  or- 
dinis  primordiiSj  i  religiosi  cominciarono  a  raccoglier 
libri;  la  qual  cosa  è  resa  ancor  più  probabile,  se  si  ri- 
fletta, che  il  fondatore  del  Convento  fu  Frate  EHia,  il 
quale  delle  scienze  era  ardente  cultore. 

Cosi  Assisi  deve  ai  religiosi  ed  a  S.  Francesco  la 
gloria  non  solamente  di  essere  stata  culla  delle  arti, 
ma  anche  un  primitivo  centro  di  cultura.  Giacché  a 
que'  tempi  le  biblioteche  pubbliche,  sebbene  si  trovas- 
sero in  alcuni  collegi  di  studi  e  nei  più  celebri  con- 
venti, eran  tuttavia  assai  poche;  e  fra  queste  poche, 
la  biblioteca  del  Sacro  Convento,  era  una  delle  più 
ragguardevoli,  come  quella  che,  tra  la  libreria  pubblica 
e  quella  privata,  possedeva  molti  libri  per  qualità  assai 
rari,  e  di  gran  pregio.  E  se  si  considera,  che  a  quei* 
tempi  rarissime  erano  le  biblioteche,  i  cui  libri  supe- 
rassero il  migliaio,  tanto  che  lo  Storico  più  volte  citato 
ne  conta  soltanto  due,  cioè  la  Sorbonense  e  TAvi- 
gnonese,  la  biblioteca  d'Assisi  che  già  raggiungeva  il 


—   XXI   — 

numero  di  oltre  settecento,  e,  poco  dopo,  di  oltre  otto- 
cento codici,  deve  considerarsi  certo  una  delle  più  ric- 
che: e  infatti  era  di  poco  inferiore  a  quella  di  Carlo  V 
re  di  Francia  (vedi  Becker,  Catalogi  Bib.  antiqui):  ed 
era  fornita  di  tutti  i  libri  allora  più  ricercati  e  più  in 
credito,  non  solamente  per  quel  che  riguarda  la  S.  Scrit- 
tura i  SS.  Padri,  la  teologia,  V  eloquenza  sacra,  ma 
anche  la  filosofia,  la  giurisprudenza  civile  e  canonica, 
r  astronomia,  la  matematica,  la  medicina,  la  storia  na- 
turale; e  possedeva,  come  abbiamo  già  notato,  molti 
libri  rari  che  costituivano  il  vanto  anche  dell' Avigno- 
nese.  Pochissimi  però  erano  gli  autori  classici  latini, 
e  i  libri  scritti  in  volgare;  del  qual  fatto  adduce  la 
ragione  lo  Storico  della  Vaticana  a  pag.  747,  allegando 
un  decreto  proibitivo  del  capitolo  provinciale  dei  Frati 
Predicatori  celebrato  in  Firenze  nel  1335:  decreto  che 
corrispondeva  all'  indrizzo  di  ambedue  gli  ordini  men- 
dicanti; mentre  invece  a  raccomandare  l'acquisto  di 
libri  di  teologia,  filosofia,  dialettica,  grammatica  in  mol- 
teplici esemplari,  nelle  Costituzioni  dell'  Ordine  Mino- 
ritico  del  1334  era  stato  emanato  un  decreto  che  può 
leggersi  presso  lo  stesso  Storico,  similmente  a  pag.  747. 
In  un  ramo  però  l' assisiense  era  più  ricca  dell'  avi- 
gnonese,  cioè,  nelle  opere  di  argomento  francescano. 
Giacché  l' avignonese,  se  si  eccettuano  i  trattati  intorno 
alla  questione  della  povertà  di  Cristo  e  degli  Apostoli 
che  si  agitò  presso  quella  corte,  ne  conteneva  pochis- 
sime; mentre  queste  nell' assisiense  riempivano  quasi 
tutto  il  quinto  solario,  sebbene  ne  sian  pervenute  fino 
a  noi  soltanto  undici.  Eran  d' importanza  non  lieve, 
anche  secondo  il  P.  Ehrle  (V.  die  histor.  Handschriften 
von  S.  Francesco  in  Assisi,  Archiv  fiir  Litteratur-und 
Kirchengeschichte,  I.)  le  opere  seguenti:  «  Constitutio- 


—   XXII   — 

nes  generales  Bonaventnrae  et  Michaelis,  Constitutiones 
locales  S.  Francisci  et  S.  Mariae  de  Angelis,  Dialogus 
Sanctorum  fratrum  minorum,  Legenda  S.  Ludovici,  Re- 
gala et  testamentum  cum  dictis  Beati  Francisci,  Elo- 
quia  fr.  ^gidii,  Commertium  B.  Francisci  cum  domina 
Paupertate,  Actus  SS.  Fratrum  Sociorum  B.  Francisci  >. 
Di  questi  Actus  fa  menzione  anche  lo  Sbaralea  (Sup- 
plementum  ad  scriptores  etc.)  all' articolo  Fabianus  Un- 
gherus,  in  questi  termini  «  Actus  sanctorum  fratrum 
sociorum  B.  Francisci  extant  etiam  ms.  sine  nomine 
auctoris  in  Assisii  bibl.  sacri  Conv.,  ex  veteri  inven- 
tario in  V  solario  orientis;  forsan  autem  hoc  erat  spe- 
culum  vitae  B.  Francisci  et  sociorum  eius  ».  Ma  della 
diversità  e  della  relazione  fra  lo  Speculum  e  gli  Actus 
ha  trattato  con  accuratezza  di  critica  il  Sabatier  nella 
sua  eccellente  edizione  dello  Speculum  Perfectionis  (pa- 
gina CLV  Introduction)  e  nella  prefazione  a  quella  degli 
Actus;  ed  è  chiaro  che  quelle  due  opere  non  possono 
confondersi  insieme. 

Eran  pur  notevoli  le  opere  seguenti:  «  Liber  dicto- 
rum  B.  Francisci,  De  inceptione  ordinis,  Regula  de 
manu  fratris  Leonis  sotii  S.  Francisci,  Laudes  fr.  lacobi 
de  Tuderto  »,  ed  altre,  che  sarebbe  inutile  enumerare, 
potendo  ognuno  prenderne  cognizione  nel  testo  dell'  in- 
ventario, specialmente  dal  numero  clxxviii  al  ccxv. 

Ma  più  considerevole  d' ogni  altro  mi  sembra  il  libro, 
che  nel  numero  LVIII  della  libreria  pubblica  è  notato  in 
tal  modo:  «  De  legendis  sive  dictis  suis  [B.  Francisci]  an- 
tiquis  ».  Con  questo  titolo  s' intendono  probabilmente  le 
due  vite  di  Tommaso  da  Celano  e  quella  dei  Tre  Soci, 
che  sarebbero  state  sottratte  alla  distruzione  ordinata 
dal  Capitolo  Generale  tenuto  a  Parigi  nel  1266:  giacché, 
come  osserva  il    Sabatier  (Spec.  Perfect.  pag.  CLXH), 


—  xxni  — 

«  Sous  le  ti  tre  de  legenda  antiqua  les  autori  tés  de  l' or- 
dre  avaient  probablement  reuni,  au  moment  de  la  me- 
sure  edictée  par  le  chapitre  de  1266,  une  coUection  des 
biographies  primitives,  coUection  qui  re^ut  tout  naturel- 
lement  le  nom  de  legenda  antiqua  ».  Sotto  questo  stesso 
titolo  si  trovan  qualche  volta  citati  dei  passi  che  si  ri- 
scontrano nello  Speculum  Perfectionis.  Il  Papini  poi  per 
leggenda  antica  credeva  s' intendesse  soltanto  la  prima 
e  la  seconda  vita  del  Celano,  sebbene  più  specialmente 
si  applicasse  questa  denominazione  alla  seconda,  che  il 
Eosedale  ha  pubblicato  appunto  sotto  questo  titolo. 

Nel  caso  nostro  il  plurale  «  De  legendis  si  ve  dictis 
antiquis  B.  Francisci  »  è  più  comprensivo,  e  può  forse 
più  facilmente  applicarsi  al  complesso  delle  biografìe 
anteriori  a  quella  di  S.  Bonaventura. 

Nella  nostra  comunale,  fra  i  più  preziosi  codici,  v'  è 
un  esemplare  della  seconda  vita  del  Celano,  cioè  il  Co- 
dice 686,  il  quale,  prima  che  si  scoprisse  V  esemplare, 
che  ora  è  noto  cól  nome  di  Codice  di  Marsiglia,  era 
runico  conosciuto,  e  quindi  di  pregio  inestimabile.  Tut- 
tavia anche  oggi  può  ritenersi  quasi  come  unico;  giacché 
nel  codice  marsigliese,  la  prima  parte  che  tratta  della 
vita  e  delle  virtù  di  S.  Francesco,  presenta  una  diffe- 
renza così  notevole,  che  il  Rosedale  la  giudica  un'  opera 
diversa  da  quella  del  codice  assisane:  e  sebbene  questa 
opinione  non  possa  esser  ritenuta  conforme  al  vero,  di- 
mostra tuttavia  quanto  differiscano  fra  loro  i  due  codici. 
Il  Padre  Edoardo  d'Alengon,  nei  dotti  prolegomeni  alla 
sua  eccellente  edizione  critica  dell'opere  del  Celano,  pub- 
blicata nel  corrente  anno  in  Roma  coi  tipi  Desclée  Le- 
febvre,  manifesta  V  opinione,  che  la  vita  contenuta  nel 
codice  di  Marsiglia  sia  un  compendio  di  quella  del  nostro 
codice,  od  anche,  come  crede  il  P.  Van  Ortroy,  una  se- 


—   XXIV  — 

conda  redazione,  corretta  per  opera  dello  stesso  Celano. 
CoHicchò  si  pnò  con  ragione  affermare,  che  il  nostro 
cr>dice  non  ha  perduto  del  tntto  la  prerogativa  dell'  uni- 
cità. Siccome  esso  non  corrisponde  a  nessuno  degli  ar- 
ticoli doir  antico  inventario,  deve  ritenersi,  che  il  Sacro 
Convento  ne  sia  divenuto  possessore  dopo  il  1450.  Ad 
ogni  modo  oggi  la  nostra  biblioteca  Comunale  può  van- 
tare uno  dei  più  considerevoli  documenti  della  storia 
francescana. 

Nò  ò  da  credere  che  questo,  dopo  V  opera  recentis- 
sima del  Tamassia  intitolata  «  S.  Francesco  di  Assisi  e 
la  sua  leggenda  » ,  abbia  perduto  il  suo  valore  e  la  sua 
autorità.  Il  dotto  Professore  dell'  Università  di  Padova, 
con  grande  apparato  di  critica  e  di  erudizione,  si  argo- 
monta  di  dimostrare,  che  il  nostro  Biografo  è,  come  a 
dire,  il  Zeusi  di  Francesco  di  Assisi;  giacché,  a  suo  cre- 
dere, non  lo  avrebbe  ritratto  dal  vero;  ma,  spigolando 
nella  letteratura  agiografica  in  cui  era  versatissimo  ed 
accozzando  insieme  i  lineamenti  di  diversi  Santi,  ne 
avrebbe  formato  quel  tipo  di  perfezione  che  è  S.  Fran- 
cesco; come  appunto  il  greco  pittore,  ritraendo  da  diverse 
leggiadro  donzello  le  membra  di  forma  più  perfetta,  ne 
creò  quel  tipo  di  bellezza  ideale  che  fu  la  sua  Elena.  Ma, 
so  non  m' inganno,  il  Tamassia  è  stato  confutato  sette  se- 
coli fa  da  Frate  Leone,  per  mezzo  di  quel  piccolo  foglio 
di  pergamena,  dove  alla  benedizione  di  S.  Francesco, 
egli  di  propria  mano  aggiunse  la  nota  delle  circostanze 
dì  luogo  e  di  tempo  che  l' accompagnarono.  Del  qual  fo- 
glio, dietro  la  proposta  della  Direzione  del  periodico, 
ThooUìgìseho  Lìtteraturzeitung,  nel  1896  fu  affermata 
rautontìoìtà  dal  verdetto  dei  più  dotti  paleografi  di 
Oormanìa,  eonsoutondo  a  quella  decisione,  anche  il  Prof. 
Kraus  ohe  aveva  mosso  il  dubbio.  (Tedi  Spec.  Perfect, 


—   XXV  — 

Sabatier  pag.  LXIX).  Non  isvolgo  questo  argomento; 
ma  mi  basta  di  averlo  accennato;  altrimenti  dovrei 
uscire  dal  mio  campo.  Del  resto  per  coloro  che  hanno 
qualche  notizia  della  storia  francescana,  e  sanno,  che 
la  testimonianza  di  fra  Leone,  per  molte  ragioni  che 
possono  vedersi  nella  dottissima  prefazione,  con  cui  il 
Sabatier  accompagna  la  sua  edizione  dello  Speculum 
Perfectionis,  non  può  esser  contradetta  in  alcun  modo, 
è  sufficiente  l'accenno,  o,  direm  così,  il  semplice  mo- 
tivo. Giacché  anche  se  non  si  voglia  ammettere,  che 
lo  Speculum  Perfectionis  sia  sostanzialmente  opera  di 
fra  Leone  anteriore  alla  prima  vita  scritta  dal  Celano, 
per  lo  meno  molti  capitoli  di  esso,  per  le  validissime 
ragioni  addotte  dal  Sabatier,  non  possono  non  attri- 
buirsi al  segretario  ed  amico  di  S.  Francesco:  e  ad  ogni 
modo  la  testimonianza  di  lui,  senza  che  vi  sia  alcun  bi- 
sogno d' ammettere  V  antagonismo  supposto  dall'  illustre 
scrittore  Francese,  deve  ritenersi  indipendente  da  quella 
di  Tommaso  da  Celano.  Ognuno  poi  comprende,  che  il 
sillogismo  del  Tamassia  perde  ogni  forza  in  tutte  le  sue 
applicazioni,  quando  si  abbia,  come  realmente  si  ha, 
la  prova  che  esso  non  ha  nessun  valore  e,  per  usare 
r  espressione  dell'  Alighieri,  riesce  difettivo  nell'  appli- 
cazione ad  uno  dei  fatti  più  caratteristici  e  più  mera- 
vigliosi della  vita  di  S.  Francesco,  qual'  è  V  impressione 
delle  sacre  stimmate. 

Tornando  però  al  nostro  inventario,  debbo  notare 
che  non  v'  è  indicata  un'  opera  d' argomento  france- 
scano, la  quale  trovasi  nella  recensione  perugina  del 
1311  della  Bonifaziana:  cioè  Romantium  B.  Francisd, 
(Vedi  opera  citata,  Historia  Bibliothecae  Pontif.  Roman, 
pag.  60,  Num.  291). 

Che    opera   sia   questo  Romantium  non  si  saprebbe 


iir*.  r.  ?,  2hr!i*r    "^^*fii  ip#»n  iirata  ime.  T-lrt^  3K^ii3.  ^6i? 

r?*^*  ti  ^.  ?rKii*j!*»n  vjrrz.  jl  jcaùhumz  fsKehè:  nmanaD 

-^  -r^M^part^  Ha  »r*rti:,  laft  2  -nilgiiiK:  -sncfioi.  «aro»  gli 
«liti  -rari  ^  iei*3irui  ln:i>r:iii  i  ruitìl"  he^w  *  «sirj  !36wia». 
aria  *r*rixinrri  *  vni*r»*:  iJie?«a   Tcinicner  zfaeesè.  «ini»- 

«iù-r*  ili'  >«i::ii>  ISIO,  C!ia  •'i:»»*  pc-«Kaixni>  però-  ilaeime 
p^r  '•,^r*A.  ttu^  <ii-:^,  -.tk-L  r^wwBtówm  •iiv.^ra  esser  bm^id 

T«r%ì  ni^jpvir»:  d'  t:nA  ^j<4inLA  al  df  aijpra  •ii  im  campo 
l^rf'.Ai^iW^  ^  a&fsukLe:<e».  tencò  ÌBSOfEzare  e  tnseiiiare 
r^^i  fwi^'v  iril  -^Izl^mL  M-eali  di  Franceseo  e  di  Chijm: 
^jdf^rtGJiitidfj  Mt&^fTSk  una  volta  il  deno  dell'Apostolo 
<  Afiimniui  hf/mo  nf/u  p^sreipit  ta  qmae  smui  spéritmsz  » 
4f^fiU7^  eh^  f:f/ntìene  ima  Teiità  pscK^o^ea.  di  coi  ab- 
H^mfp  f'jifutlnnA  esperienza,  oggi  ^eeialmente  che  il 
f^nnmo  della  ^f^nxsL.  antropologica,  alcuni  gìndicano 
e^Hiiere  hk.  rìrendicazione  della  para  animalità. 

K^aigi^tiando  d'nna  cosi  ricca  e  pregevole  biblioteca, 
wm  Al  ynh  far  di  meno  di  dame  lode  ai  frati  minori. 
Ojfifi  al^mni  vogliono  attribuir  loro  la  bratta  nota  di 
/>;5Ì</^i:  ma  ^ini  abbiamo  una  prova  positiva,  cbe.  facendo 
testimonianza  della  loro  molteplice  operosità,  smentisce 
ttna  tale  arxmjwa.  Infatti  non  solo  si  diedero  cara  di  rac- 
e/^lere  libri  rari  e  pregevoli,  ma  esercitarono  anche 
r raperà  d'amanuen»i;  e  molti  libri  notati  nell'antico  ca- 


—  xxvn  — 

talogo  fdron  copiati  da  loro  stessi.  Frate  Giovanni  di 
I0IO7  come  fa  osservato  dal  Sabatier  nella  sua  edizione 
dell'  opera  di  Francesco  Bartoli  suir  indulgenza  della 
Porziimcola,  scrìsse  con  lettera  elegante  uno  degli  esem- 
plari del,  Liber  indulgentiae,  ed  è  di  sua  mano  il  cod. 
403  e  forse  anche  altri.  Conosciamo  pure  Francesco  di 
Ciolo  Peczini  d'Assisi,  il  quale  è  nominato  più  volte  con 
lode  nel  nostro  inventario,  in  cui  i  codici  da  lui  copiati, 
si  qualificano  come  scritti  de  bona  et  pulchra  lictera.  Così 
l'inventario  della  sacrestia,  compilato  nel  1338,  cioè  il 
codice  337  della  comunale,  presenta  una  buona  scrittura 
molto  simile  a  quella  del  nostro  Giovanni  di  lolo,  seb- 
bene non  si  possa  a  lui  attribuire;  onde  questa  somi- 
glianza può  dar  fondamento  a  l'ipotesi,  che  nel  sacro 
convento  esistesse  ona  scuola  di  amanuensi,  la  cui  scrit- 
tura avesse  un'impronta  e  una  forma  sua  propria.  Lo 
Storico  della  Vaticana  ricorda  anche  frate  Niccolò  di 
Assisi  (Hist.  Bib.  Pont.  Rom.  pag.  156),  il  quale  nel 
1338,  d'  ordine  del  Papa  Benedetto  Xn,  riceve  trenta 
fiorini  d' oro  in  compenso  dell'  opera  da  lui  prestata 
nella  scrittura  dei  libri  di  quel  Pontefice:  e  forse  alcuni 
dei  nostri  codici  sono  scritti  di  sua  mano. 

E  verso  quest'  epoca  stessa,  cioè  tra  la  prima  e  la 
seconda  metà  del  secolo  XIV,  visse  pure  il  sullodato 
Peczini:  giacché  frate  Giovanni  di  lolo,  nell' inventario 
della  Porziuncola,  notando  un  messale  scritto  da  quel 
valentissimo  amanuense  «  prò  altari  S.  Mariae  »^  usa 
r  espressione  «  scriptum  per  manus  ìx)nae  memoria^ 
Francisci  Cioli  Peczini  de  Assisio  ».  Onde  il  nome  di 
questi  tre  frati  minori,  tutti  assisani,  vissuti  tutti  presso 
a  poco  nello  stesso  tempo,  tutti  tre  eccellenti  amanuensi 
conferma  l' ipotesi  da  me  sopra  accennata  intomo  al- 
l' esistenza  in  Assisi  d' una  fiorente  scuola  di  queir  arte 


—  xxvin  — 

nel  secolo  XIV,  che  fu  il  secol  d'  oro  del  Sacro  Con- 
vento e  della  Basilica  francescana. 

Né  andrei  forse  lontano  dal  vero,  se  aggiungessi, 
che  probabilmente  qualcuno  di  questi  religiosi  cono- 
scesse ed  esercitasse  anche  l'arte  gentile  del  miniare: 
la  qual  congettura  mi  vien  suggerita  dalle  lodi  tribu- 
tate nel  nostro  inventario  al  Peczini,  e  dall'  incarico, 
che  questi  ebbe  di  scrivere  il  messale  per  V  altare  della 
Porziuncola:  giacché,  i  libri  liturgici,  specialmente  se 
destinati  per  V  altare  principale  della  chiesa,  per  lo  più 
eran  decorati  di  miniature;  e  non  rare  volte  T  artefice 
stesso,  che  scriveva  il  codice,  sapeva  pure  abbellirlo 
coir  ornamento  dei  colori  e  dell'  oro.  E  che  nel  Sacro 
Convento  di  Assisi  si  conoscesse  in  quel  tempo  l' arte  di 
disegnare  e  di  dipingere,  ne  porge  una  prova  1'  eccel- 
lente pittore  fra  Martino,  intorno  al  quale,  nel  cod.  337, 
cioè  nell'inventario  della  sacristia  compilato  nel  1338, 
abbiamo  il  noto  documento,  riportato  dal  Thodc  nell'  o- 
pera  Franz  von  Assisi  etc.  a  pag.  275  (prima  edizione) 
e  dal  Fratini  nella  Storia  della  Basilica  a  pag.  105. 

Più  numerosi  però  degli  amanuensi  furono  i  religiosi 
che  dedicarono  ai  libri  la  loro  attività,  come  autori  e 
scrittori:  e  a  tutti  è  noto  quante  opere  e  quanto  prege- 
voli ed  importanti  essi  pubblicarono:  come  può  scorgersi 
anche  nel  nostro  inventario,  in  cui  si  notano  moltissimi 
trattati  (circa  un  centocinquanta)  di  cui  sono  autori  i  re- 
ligiosi dell'  Ordine  Minori tico.  Il  culto  poi  della  scienza 
è  stato  fra  essi  così  costante,  che  il  numero  degli  scrit- 
tori dell'  ordine  è  andato  di  secolo  in  secolo  sempre  cre- 
scendo: talché  la  loro  lista  forma  quel  grosso  volume  in 
folio,  che  è  il  «  Supplementum  ad  scriptores  etc.  »  dello 
Sbaralea.  Onde  il  padre  Papini  (Vita  di  S.  Francesco, 
Foligno  1825,  pag.  129  Voi.  II.),  dopo  avere  accennato 


—   XXIX  — 

in  genere  air  operosità  francescana,  termina  ricordando 
e  oltre  diecimila  liM  di  tremila  e  settecento  figli  di  S, 
Francesco,  che  si  distinsero  prima  del  1651,  con  scrivere 
sopra  ogni  muteria,  anche  di  architettura,  ottica,  pro- 
spettiva, idraulica,  idrostatica,  astronomia,  astrologia, 
nautica,  chimica,  algebra,  aritmetica,  lingue,  ermeneu- 
tica, critica,  gius  civile,  musica,  poesia,  medicina,  agra- 
ria, geografia,  politica,  economia,  grammxitica,  oratoria, 
filosofia  >:  ai  quali  scrittori  egli  s'  era  proposto  di  ag- 
giungerne altri  1250. 

Né  questa  operosità  si  limitava  entro  il  campo  della 
scienza;  ma  si  andò  svolgendo  maravigliosamente  anche 
in  quello  dell'azione.  E  quanto  i  Francescani  si  adope- 
rassero nel  propagare  la  civiltà  cristiana,  che,  si  voglia 
o  non  si  voglia,  non  può  esser  sostituita  da  alcun'  altra 
Civiltà,  tanto  meno  da  quella  socialistica,  seppure  questa 
non  si  ribattezzi  nel  cristianesimo,  si  può  vedere  nel- 
r  opera  insigne  del  P.  Marcellino  da  Civezza,  sulle  mis- 
sioni Francescane,  che  è  storia  di  azione  eroica  e  di 
sacrifìci;  storia,  che  ha  sempre  una  continuazione  di 
fatto  anche  ai  tempi  nostri,  nei  quali  per  opera  dei  fran- 
cescani possiamo  ammirare  oltre  ai  soliti  prodigi  deU'  e- 
vangelizzazione,  anche  quel  miracolo  di  carità  eroica, 
che  sono  le  missioni  per  l'assistenza  dei  lebbrosi. 

Quanto  però  all'attività  scientifica,  non  potendo  al- 
cuni negarla,  la  rivolgono  in  biasimo,  affermando,  che 
i  frati  minori,  dedicandosi  alla  scienza,  si  sono  allonta- 
nati dallo  spirito  del  loro  fondatore,  il  quale,  secondo 
la  loro  opinione,  avversava  lo  studio  delle  scienze,  proi- 
biva r  uso  dei  libri  ed  ordinava  a  tutti  i  suoi  seguaci 
il  lavoro  manuale.  Ma  questo  loro  giudizio  non  credo 
che  sia  conforme  al  vero.  Uscirei  dal  mio  istituto,  se 
prendessi  a  trattare  una  tal  questione:    tuttavia  credo 


—   XXX   — 

opportuno  sfiorarla  leggermente,  rimandando  chi  volesse 
averne  un  difiPaso  e  pieno  svolgimento  ai  molteplici  studi 
intorno  al  movimento  degli  spirituali,  pubblicati  dal  più 
volte  citato  illustre  storico  P.  Ehrle  nel  voi.  Il  e  III. 
Archiv  fur  Litteratur  -  und  Kirchen  -  Geschichte  des  mit- 
telalters,  specialmente  nel  voi.  m.  Die  Spiritualen,  pa- 
gina 576  e  seguenti. 

Quanto  alla  questione  del  lavoro,  ricorderò  le  parole 
della  prima  regola,  approvata  da  Innocenzo  IH  e  ripor- 
tata nello  Speculum  perfectionis,  pubblicato  in  Venezia 
nel  1504  da  Simone  de  Luere:  «  Fratres  qui  sciunt  la- 
borare  laborent,  et  eandem  artem  exerceant  quam  no- 
verint  ...  et  unusquisque  in  ea  arte  et  officio  quo 
vocatus  est  permaneat  ». 

Dalle  due  parole,  arte  et  officio,  si  può  inferire,  che 
S.  Francesco,  il  quale  nel  prescrivere  il  lavoro  si  era 
prefisso  massimamente  lo  scopo  di  allontare  i  suoi  se- 
guaci dair  ozio,  non  intendesse  parlare  del  solo  lavoro 
manuale,  compreso  nella  parola  arte,  ma  anche  del  la- 
voro intellettuale,  compreso  nella  parola  officio.  La  qual 
cosa  egli  dimostrò  anche  col  fatto:  giacché,  avendo  in- 
vitato ed  accolto  neir  ordine  Silvestro  ed  altri  chierici, 
non  è  da  presumere,  che  li  volesse  distrarre  dalla  loro 
vocazione,  mentre  aveva  dettato  il  precetto  sopra  ripor- 
tato, «  unusquisque  in  officio,  quo  vocatus  est  perma- 
neat >.  Nella  regola  poi  del  1221,  Gap.  XVII  e  del  1223, 
Gap.  IX,  prescrive  le  norme  intorno  alla  predicazione, 
cioè  intomo  ad  un  lavoro  tutto  intellettuale  e  morale, 
che,  richiedendo  anche  il  sussidio  dello  studio,  presup- 
pone, che  il  Santo  non  riprovasse  V  uso  dei  libri  e  il 
culto  della  scienza.  La  qual  cosa  è  pur  confermata  dalla 
descrizione,  che  egli  fa  d'  un  buon  ministro  generale 
deir  Ordine  (Vedi  Celano,  Vita  Secunda  pag.  249,  Ro- 


—   XXXI   — 

mae  1806),  dicendo,  che  questi  (debet  esse)  «  homo  cni 
etsi  concessum  est  litteraturae  dono  praecellere,  plus 
tamen  in  moribus  piae  semplicitatis  imaginem  gerat  »: 
o,  come  in  un  capitolo  parallelo,  si  esprime  lo  Specu- 
lum  Perfectionis,  (Edit.  Sabatier  pag.  155)  «  cui  si  do- 
num  scientiae  est  concessum,  tamen  plus  in  moribus 
pietatis  et  simplicitatis  patientiae  et  humilitatis  imagi- 
nem gerat  >. 

Quando  dunque  le  parole  di  Francesco  sembrano 
ispirate  dal  proposito  di  proibire  la  scienza,  è  duopo 
interpetrarle  in  modo,  che  egli  non  contraddica  a  se 
stesso. 

Della  quale  interpetrazione  ci  da  la  chiave  il  citato 
passo  del  Celano,  in  cui  il  Santo  Fondatore  non  riprova 
la  letteratura,  ma  mostra  verso  di  essa  una  certa  diffi- 
denza, temendo  che  possa  nuocere  alla  semplicità,  alla 
povertà,  all'  umiltà,  che  eran  le  virtìi  da  lui  più  cara- 
mente dilette. 

Egli  dunque,  sebbene  a  ragione  biasimasse  la  scienza 
che  gonfia,  che  ispira  superbia  e  vanità,  non  aveva 
alcun  motivo  di  biasimare  la  scienza,  che  s'  accorda 
con  quelle  virtù.  E  che  questo  fosse  il  suo  vero  intendi- 
mento, si  può  rilevare  con  certezza  anche  dalla  testi- 
monianza di  coloro,  che  furono  i  più  rigorosi  interpreti 
e  seguaci  della  sua  regola,  voglio  dire  i  frati  zelanti  o 
spirituali. 

Pietro  di  Giovanni  Olivi,  rispondendo  ad  alcune  que- 
stioni sopra  la  perfezione  religiosa,  propone  il  quesito, 
«  An  studere  in  sacra  scriptura,  si  ve  in  aliis  scientiis, 
sit  opus  de  genere  suo  perfectum,  et  viris  perfectis 
condecens,  utile  et  licitum  »  e  risponde:  «  Studere  in  sa- 
cra scriptura  est  perfectum,  et  viro  perfecto  competens 
informatum  conditionibus  circumstantis  supradictis,  et 


—  XXXII  — 

etìam  studere  in  aliis  scientiis,  quantum  est  necessa- 
rium  et  valet  ad  predicta  ».  Cioè  in  quanto  che  è  utile 
per  l'attività  apostolica,  e  per  interrompere  la  contem- 
plazione. (Vedi  Franz  Ehrle  Olivis  Leben  und  Schriften 
Archiv  m,  pag.  503-504). 

Quanto  ai  libri,  era  intenzione  di  S.  Francesco  il 
proibirne  l'appropriazione  individuale,  ma  non  già  il 
semplice  uso  di  fatto.  Ubertino  da  Casale,  dopo  aver 
narrato  alcuni  aneddoti,  in  cui  S.  Francesco  riprova  e 
condanna  questa  appropriazione  individuale  dei  libri, 
conclude  con  queste  parole:  «  Haec  omnia  scripta  sunt 
per  manum  fratris  Leonis  in  libro  qui  est  Assizii  et  in 
rotulis  quos  habemus,  ut  superius  est  expressum.  Ex 
quibus  patet  quod  intentio  regule  et  beati  Francisci 
omnem  appropriationem  librorum  exsufflat.  Fuit  ergo 
intentio  eius,  quod  in  communi  essent  libri  ad  divinum 
cultum  et  sapientiale  studium  et  quod  fratres,  quibus 
daret  deus  aptitudinem  intellectus  in  illis  legendo  et 
alios  istruendo  proficerent  ...»  (Archiv.  m  pag.  178). 

Lo  stesso  Ubertino,  commentando  le  parole  della  re- 
gola «  Fratres  nihil  sibi  approprient  >,  scrive  queste 
parole:  «  Expresse  autem  asseruit  beatus  Franciscns, 
quod  qui  vult  esse  verus  frater  minor,  non  debet  ha- 
bere  nec  libros  nec  aliud  quid  suo  usui  appropriatum, 
exceptis  necessariis  vestimentis;  unde  nunquam  voluit 
concedere,  quod  aliquis  frater  haberet  librum  aliquem 
ad  suum  proprium  usum,  quantumcunque  a  sibi  karis- 
simis  instantissime  fuerit  requisitus,  sed  volébat  quod 
libri  ad  divinum  cultum  et  sacrarum  scripturarum  stu- 
dium essent  in  communi  et  in  illis  addiscerent  UH,  qui- 
bus deus  daret  gratiam  intellectus  ».  (Arch.  in  pag.  111). 

E  nella  replica  alla  difesa  fatta  delle  Comunità  per 
mezzo  di  Raimondo   di  Fronsac  (Franz  Ehrle  ztir  Vor- 


geschichte  des  Concils  von  Vienne  pag.  176  Archìv.  Ili) 
si  esprime  in  tal  modo:  «  Licet  igitnr  offitium  divinum 
supponat  usnm  breviariorum  et  predicati©  scientiam  et 
scientia  studium  et  studium  usnm  libromm,  non  tamen 
propter  hoc  sequitur  librorum  appropriati©  et  sic  in 
tanto  excessu  mnltiplicatomm  per  singnlos  fràtres,  sed 
solum  usnm  talinm  in  locis  fratrum  prò  communitate 
conservatomm,  qiLod  a  principio  fuit  per  heatum  Fran- 
dscum  et  sotios  observatum,  qui  in  libris  communi  usui 
deputatis  dicebant  offitium  et  studebant, 

E  dopo  aver  parlato  della  virtù  della  semplicità,  tanto 
raccomandata  da  S.  Francesco,  il  quale  non  voleva,  che 
questa  fosse  menomata  dal  soverchio  desiderio  e  studio 
della  scienza,  soggiunge:  «  Non  tamen  despiciébat  san- 
ctarum  litterarum  studium  et  scientiam,  immo  multum 
reverebatur  et  revereri  mandavit  sacros  theologos  ». 
(Opera  citata,  zur  Vorgeschichte  ecc.  Voi.  DI,  Archiv. 
pag.  75).  Con  queste  parole  concorda  il  Celano,  il  quale 
(Vita  n,  Romae  1806)  in  fine  del  Capitolo  de  sancta 
semplieitate,  dopo  aver  riportate  le  parole  di  S.  Fran- 
cesco che  condannava  V  eccessivo  amore  ai  libri  e 
la  soverchia  cupidità  della  scienza,  soggiunse:  «  Non 
hoc  dicebat  quod  scripturae  studia  displicerent,  sed 
quo  a  superflua  cura  discendi  universos  retraheret  et 
quosque  magis  cantate  bonos  quam  curiositate  sciolos 
esse  vellet  >.  Giova  notare  che  queste  ultime  parole 
sono  quasi  identiche  a  quelle,  con  cui  S.  Tommaso  di 
Aquino  conclude  le  sue  «  Quaestiones  disputatae  >  con- 
tenute nel  codice  118  della  nostra  biblioteca:  «  Magis 
desideratur  perfecte  Deum  diligere  quam  aliquid  scire  »: 
dalle  quali  parole  sarebbe  cosa  strana  T  inferire  che 
il  Santo,  soprannominato  l'Angelo  delle  scuole,  fosse 
avverso  allo  studio  ed  alla  scienza. 


—  XXXIV  — 

Oltre  le  testimonianze  di  "Pietro  di  Giovanni  Olivi,  e 
di  Ubertino  da  Casale,  se  ne  potrebbero  addurre  anche 
altre  di  altri  dotti  frati  spirituali.  Ma  mi  limito  a  questi 
due  e  specialmente  a  qiiel  da  Casale,  che  anche  dall'  Ali- 
ghieri (Par.  C.  XII)  ci  vien  rappresentato,  quasi  come 
duce  e  maestro  di  coloro,  che,  secondo  la  sua  espres- 
sione, coartavano,  cioè  interpetravano  nel  modo  più 
stretto  la  regola  di  S.  Francesco. 

Ma  più  che  le  testimonianze  scritte,  valgono  le  te- 
stimonianze dell'azione. 

Infatti  i  più  zelanti,  i  più  arditi  fra  gli  spirituali 
erano  uomini  dottissimi:  i  due  già  citati,  cioè  Olivi  ed 
Ubertino,  ed  inoltre  Angelo  da  Clareno,  Giovanni  da 
Parma,  Giovanni  Peckham  (l' autore  del  canticum  pau- 
peris),  il  quale  aveva  dedicato  i  suoi  studi  non  sola- 
mente alle  scienze  sacre,  ma  anche  alla  matematica, 
all'astronomia,  alla  filosofia  ecc.,  erano  tutti  uomini  in- 
signi per  la  loro  dottrina.  Ora  questi  dotti  fìrati,  che 
zelavano  con  tanto  ardore  V  osservanza  scrupolosa  della 
regola  del  loro  santo  Fondatore,  dovevano  certo  rite- 
nere, che  lo  studio  delle  scienze  non  fosse  contrario 
air  intenzione  di  lui. 

Ma  intorno  a  tal  questione  mi  son  forse  diffuso  più 
di  quello  che  non  comporti  il  mio  argomento.  Non  ho 
potuto  però  far  di  meno  d' intrattenermici  alquanto, 
perchè  mi  sembra,  che  si  faccia  un  torto  al  nostro 
Santo,  giudicando  avverso  alla  scienza,  lui  che  era  in- 
namorato d' ogni  cosa  buona,  d' ogni  cosa  bella,  d' ogni 
cosa  gentile;  lui  che  non  biasimava  già  la  vera  scienza, 
la  quale  può  ottimamente  conciliarsi  con  la  semplicità, 
coir  umiltà,  colla  povertà,  ma  la  scienza  vana  e  tronfia 
che  è  nemica  della  virtù,  e  si  risolve  in  una  vera  e 
gravissima  ignoranza,  secondo   il  detto  di  Platone:  il 


quale,  in  principio  del  libro  X  delle  Leggi,  ricercando, 
quali  possano  esser  le  cause  dell'  ateismo  e  dell'  em- 
pietà, dopo  averne  accennata  una  nell'  incontinenza 
della  voluttà  e  del  piacere,  giudica,  che  fra  le  prin- 
cipali debba  pure  essere  annoverata  «  «pianta  Ttg  piaXa 
XaXeTnfi*  S'oxotija  livat  pieYtaTY)  9póviQ<;ig,  >  cioè,  una  certa 
gravissima  ignoranza,  che  ti  si  presenta  colla  maschera 
di  grandissima  sapienza. 

E  siccome  il  sonmio  della  saviezza  è  V  ignoranza  che 
sa  razionalmente  se  stessa,  secondo  un  bellissimo  pen- 
siero di  Pascal  che  corrisponde  all'  aureo  detto  del  sa- 
piente greco  «  TOUTO  jjlóvov  éwiaTapLat  ji  oùS'èv  éTrfaToa^ai  > 

Hoc  unum  scio  me  nihil  acire, 

detto,  che  ogni  savio  può  ripetere  anche  oggi,  sebbene 
l'umanità  in  tanti  secoli,  per  opera  di  tutte  le  varie 
generazioni  che  si  son  succedute,  e  non  solamente  per 
opera  nostra,  che  ne  siamo  così  superbi,  abbia  accre- 
sciuto il  suo  corredo  scientifico  con  molte  jcognizioni, 
le  quali  però  di  fronte  allo  scibile  infinito  son  poco  più 
che  nulla;  S.  Francesco,  il  quale  riprovava  la  scienza 
orgogliosa  e  vana,  ma  non  avversava  la  scienza  unita 
all'umiltà  ed  alla  semplicità,  diede  prova  della  più 
grande  saviezza.  Ed  anche  per  quésto  è  oggi  opportuno 
ed  utilissimo  il  rinnovamento  del  culto  verso  di  lui 
e  de'  suoi  ideali.  Giacché  uno  dei  vizi  più  comuni  del 
secol  nostro  è  l'orgoglio  della  scienza,  che  è  il  senti- 
mento più  stolto  che  si  possa  immaginare;  e  può  rite- 
nersi come  un  chiaro  indizio  di  mente  angusta,  pre- 
supponendo nell'orgoglioso  una  ristrettissima  visione 
dell'orizzonte  scientifico.  E  questo  vano  orgoglio  è  cosi 
comune,  che  investe  fino  i  giovinetti  e,  per  poco  non 
dissi,  anche   i  fanciulli,  i  quali   oggidì,  appena  hanno 


—    XXXVI    — 

attìnto  dair  oceano  immenso  dello  scibile  qualche  tennis-: 
sima  stilla,  subito  si  levano  in  superbia  e  credono  di 
poter  trinciar  sentenze  intorno  ai  più  gravi  e  più  diffi- 
cili problemi  della  vita. 

Ma  tornando  al  nostro  antico  inventario,  nel  pub- 
blicarlo, il  mio  intento  principale  è  stato  quello  di  rir 
conoscere  ed  indicare  quali  siano,  fra  i  codici  esistenti 
nella  nostra  biblioteca,  quelli  che  hanno  corrispondenza 
d' identità  cogli  articoli  di  esso,  ai  quali  tutti,  per  age- 
volare il  raffronto,  ho  apposto  xm  numero  d' ordine  che 
nel  testo  non  hanno.  La  cosa  non  sarebbe  stata  difficile, 
perchè  la  segnatura  caratteristica,  colla  quale  erano 
marcati  i  codici  registrati,  nell'antico  inventario,  se- 
condo il  proposito  dell'  inventarista,  avrebbe  reso  assai 
agevole  il  riconoscimento  di  questi:  sa  non  che  in  tanti 
secoli  i  manoscritti  sono  stati  soggetti  a  molte  vicende. 
Onde  i  contrassegni,  di  cui  si  è  servito  frate  Giovanni 
di  lolo,  spesso  non  potevano  riscontrarsi.  Questi  con- 
trassegni consistono: 

1.°  Nelle  parole  iniziali. 

2.**  Nelle  parole  finali. 

3.**  Nel  numero  dei  quaderni. 

4.°  (In  pochissimi)  nelle  miniature. 
Oltre  a  questi  ho  potuto  notare  anche  un  altro  contras- 
segno, che  consiste  in  una  certa  linea  uncinata  perpen- 
dicolare, che  ho  trovato  spessissimo  avanti  alle  parole 
finali  dei  codici.  Ora,  ho  rilevato  che  questa  marca  si 
trova  appunto  avanti  alle  parole,  che  il  compilatore, . 
ha  riportato  nell'  inventario,  come  finali  del  codice  da 
lui  registrato.  Il  fatto,  che  il  numero  delle  parole  ri- 
portate corrisponde  sempre  a  quello  che,  come  dopo 
una  specie  di  parentesi  aperta,  succede  al  segno  sopra 
descritto,   mi   dà   argomento  a  credere,  che   prima  di. 


—   XXXVII   — 

fare  la  descrizione  del  codice,  lo  stesso  Frate  Giovanni 
abbia,  con  quel  segno,  stabilito  preventivamente,  quali 
dovessero  essere  le  parole  da  notarsi  come  finali. 

Ho  detto,  che  il  nostro  inventario  in  pochissimi  co- 
dici nota  il  contrassegno  della  miniatura;  ma  da  questo 
fatto  non  si  deve  argomentare,  che  neir  antica  biblioteca 
del  Sacro  Convento  fossero  così  pochi  i  libri  miniati. 
Infatti  presentemente  nella  nostra  Comunale  ve  ne  sono 
circa  sessanta,  quaranta  dei  quali  corrispondono  a  qual- 
che articolo  dell'  inventario,  sebbene  questo  trascuri 
di  notarne  le  miniature.  Di  questo  fatto  non  saprei 
immaginar  la  ragione.  Si  sarebbe  potuto  congetturare, 
che  Frate  Giovanni  di  lolo  avesse  voluto  notare  sol- 
tanto i  più. ragguardevoli;  ma  siccome  dei  codici  a  cui 
egli  ha  accordato  un  tal  privilegio,  ne  rimangono  quattro, 
cioè  i  codici  235,  213,  229,  599,  li  ho  potuti  confron- 
tare cogli  altri:  ma  dal  confronto,  non  mi  pare  che  si 
manifesti  in  essi  un  pregio  maggiore:  anzi  fra  gli  altri 
ve  ne  sono  alcuni  di  somma  bellezza,  come  i  volumi 
della  celebre  bibbia  e  specialmente  lo  splendidissimo 
salterio,  le  cui  miniature,  insieme  a  quelle  di  molti 
altri  codici,  per  il  loro  pregio  artistico  o  storico  sono 
state  recentemente  fotografate  dall'  illustre  Adalberto 
Conte  di  Erbach  Fiìrstenau,  consanguineo  dell'  Impe- 
riale Famiglia  Germanica,  studioso  della  storia  del- 
l'arte del  miniare. 

Tutti  questi  contrassegni  però  non  sempre  sono  ri- 
masti inalterati,  perchè  i  codici,  per  le  vicende  del 
tempo,  spesso  si  trovano  mutili  o  dei  primi  fogli  o  degli 
ultimi;  spesso  hanno  perduto  de'  quaderni  interi  o  in 
principio  o  in  mezzo  o  in  fine;  spesso  nella  rilegatura 
hanno  sofferto  uno  spostamento  di  fogli;  ovvero  an- 
che  d'  un   codice  ne  sono    stati  formati  due,  o  di  due 


—   XXXVIli  — 

uno;  e  qualche  volta,  per  errore,  un  quaderno  apparte- 
nente ad  nn  codice  si  trova  rilegato  con  altro,  che  non 
ha  con  esso  alcun'  attinenza;  qualche  opera  poi  è  ri- 
dotta in  uno  stato  assolutamente  frammentario.  Si  ag- 
giunga, che  talora  la  descrizione  di  un  manoscritto 
fatta  nell'  inventario  non  è  completa,  e  una  volta  anche 
errata  nel  titolo;  sicché  V  esame,  che  ho  dovuto  fare 
per  iscoprire  V  identità  dei  codici,  è  stato  più  difficile 
di  quello  che  avrei  pensato. 

La  descrizione  poi  d' un  codice  stesso,  fatta  dall'  an> 
tico  inventario,  non  rare  volte  è  diversa  da  quella  che 
ne  fa  il  catalogo,  di  cui  si  serve  attualmente  la  nostra 
biblioteca;  o  perchè  diverse  le  parole  iniziali,  o  le  pa- 
role finali,  o  il  numero  de'  quaderni,  o  l' indicazione 
del  contenuto  e  talvolta  anche  del  titolo.  Questo  cata- 
logo è  quello  compilato  dal  chiarissimo  Mazzatinti,  il 
quale  per  sua  cortesia,  ha  voluto  che  in  esso  figurasse 
anche  il  mio  nome,  sebbene  io  non  abbia  contribuito 
in  alcun  modo  alla  sua  compilazione,  se  non,  al  più,  in 
quanto  misi  a  sua  disposizione  lo  schedario  provvisorio, 
eseguito  sotto  la  guida  e  direzione  del  più  volte  lodato 
P.  Ehrle,  tanto  benemerito  della  nostra  biblioteca. 

Ora,  dovendo  io  dare  la  spiegazione  dell'accennate 
diversità,  sono   stato  talvolta  obbligato  a  notare  qual- 
che equivoco  incorso  in  questo  recente  inventario;  della 
qual   cosa  non   ho    potuto  far  di  meno,  sia  perchè  dei 
codici   corrispondenti   al   catalogo   del  1381  era  dover 
mio   dare   le   notizie   più   esatte   che  per  me   si   fosse 
potuto;  sia  perchè  la  diversità   della   descrizione  d'  un_ 
medesimo  codice   nei   due  inventari,  l'antico   cioè  e  il- 
moderno,  non  inducesse  il  dubbio  intomo  all' esattezzs»- 
deir  identificazione  e  della  corrispondenza  da  me  notata  — 
Né  questo  detrae  nulla  al  merito  del  Mazzatinti,  il  qua-— 


—   XXXIX  — 

le,  in  nn  opera  così  grandiosa,  qnal'  è  quella  di  far  co- 
noscere all'Italia  i  tesori  che  si  conservano  e  in  parte 
ancor  si  nascondono  nei  snoi  archivi,  dall'  nn  lato  do- 
veva affrettare  il  suo  lavoro,  affinchè  non  si  ritardasse 
troppo  il  vantaggio  che  dovea  ritrame  la  repubblica 
letteraria,  dall'  altro  V  opera  affrettata,  non  poteva  sfug- 
gire ogni  difetto. 

Esaminati  pertanto  accuratamente  i  codici  esistenti, 
ho  potuto  identificarne  cogli  articoli  dell'antico  inven- 
tario oltre  trecento.  Forse  me  ne  saranno  sfuggiti  al- 
cuni, specialmente  fra  i  manoscritti  di  Sermoni;  giacché 
questi  sono  stati  soggetti,  più  che  le  altre  opere,  ai  guasti 
ed  alle  ingiurie  del  tempo;  perchè,  essendo  fra  i  reli- 
giosi francescani  assai  comune  il  lavoro  della  evange- 
lizzazione, i  libri  di  quel  genere,  dovevano  essere  usati 
più  che  gli  altri;  e  infatti  oggidì  i  molti  codici  d'elo- 
quenza sacra  costituiscono  delle  miscellanee,  che  forse 
contengono  frammenti  numerosi  degli  antichi  sermoni, 
i  quali  però  sarebbe  difficile  poter  riconoscere,  essendo 
venuti  a  mancare  tutti  i  contrassegni  che  li  distinguono 
nell'antico  inventario. 

È  strano  poi,  che  di  alcuni  codici,  (ma  sono  assai 
pochi)  i  quali  portano  la  segnatura  caratteristica  dei 
quaderni,  voluta  da  frate  Giovanni  di  lolo  e  che  perciò 
parrebbe  dovessero  essere  registrati  nell'antico  inven- 
tario, non  hanno  invece  in  questo  alcun  articolo  corri- 
spondente: la  qual  cosa  forse  si  spiega,  supponendo,  che 
nel  tempo  della  compilazione  dell'  inventario  fossero 
stati  prestati,  né  si  fossero  potuti  registrare,  come  ap- 
parisce da  molti  spazi  in  bianco  che  fra  un  articolo  e 
l'altro  si  trovano  nel  nostro  inventario.  E  difatti  la 
pag.  145  è  tutta  in  bianco;  ed  era  forse  destinata  per 
notare  gli  ultimi  volumi  del  solario  o  palchetto  quarto 


—   XL  — 

verso  occidente,  il  cui  ultimo  libro  notato  è  un  salterio, 
dopo  il  quale  dovevan  succedere  altri  libri;  giacché  vi 
manca  la  somma,  che  frate  Giovanni  di  lolo  non  hia 
mai  trascurato  di  segnare  alla  fine  d' ogni  palchetto. 
M'  è  sembrato  strano  altresì  di  non  aver  trovato  fra  i 
libri  notati  il  bellissimo  tropario,  che  appartenne  al 
Cardinale  Napoleone  Orsini:  tanto  più  che  non  è  regi- 
strato neppure  fra  i  libri  della  sacristia,  neir  inventario 
del  1338,  di  cui  sopra  ho  parlato. 

Giacché  alcuni  libri,  fra  i  quali  la  bibbia  e  il  mes- 
sale di  S.  Ludovico  vescovo,  si  conservavano  appunto 
nella  sacristia  e  il  loro  registro  è  riportato  daL  Mazza- 
tinti  nella  prefazione  dell'  Inventario  dei  manoscritti 
della  biblioteca  del  Sacro  Convento.  Non  potrei  cre- 
dere che  di  quel  prezioso  volume  i  Conventuali  siano 
divenuti  possessori  dopo  il  1381;  ond'  io,  per  spiegare 
una  tal  mancanza,  ricorrerei  ad  un'  altra  ipotesi.  Questo 
prezioso  codice  è  stato  malamente  guastato  da  mano 
sacrilega,  che  ne  ha  tagliato  tutte  le  miniature,  le  quali 
dovevano  essere  d'una  rara  bellezza;  ed  il  guasto  non 
è  stato  recente;  giacché  il  P.  Lipsin,  Bibliotecario  del 
Sacro  Convento  verso  la  metà  del  secolo  decimottavo, 
lo  notava  con  parole  di  riprovazione  nel  foglio  di  guar- 
dia. Siccome  il  vandalismo  è  di  tutti  i  tempi,  forse  que- 
sto sacrilegio  era  stato  già  commesso  prima  del  1381; 
dimodoché  V  inventarista  non  si  curò  di  notare  un  libro 
così  malconcio.  Di  questo  codice,  che  pur  ridotto  in  tale 
stato,  è  preziosissimo  anche  per  la  bellezza  e  la  ricchezza 
dei  tropi,  parla  il  chiaro  maestro  Cellini,  al  quale  però 
è  sfuggita  una  specialissima  sua  prerogativa.  Egli,  nella 
relazione  da  lui  presentata  al  Ministero  intorno  all'ar- 
chivio musicale  di  Assisi,  che  è  uno  dei  più  ricchi 
d'Italia,  dopo  aver  ricordato,  come  il  Fratini  nella  sua 


-—    XLI   — 

Storia  della  Basilica  affermi,  che  neir  archivio  si  con- 
serva un  innario  del  secolo  XIII  o  XIV,  dove  alcune 
sequenze  ed  ini^i  erano  musicati  a  concerto  di  più  voci, 
lamenta  che  questo  innario  oggi  più  non  esista. 

Ora,  io  credo,  che  il  libro,  chiamato  dal  Fratini 
innario,  e  dal  Lipsin  antifonario  e  graduale  ed  attual- 
mente con  parola  più  comprensiva  cantorino,  sia  ap- 
punto questo  tropario,  nel  quale  veramente  si  conten- 
gono sequenze  ed  inni  distinti  colle  note  musicali;  e 
fra  i  Kyrie  e  le  sequenze  ve  ne  sono  appunto  alcune 
a  due  o  tre  voci:  come  ho  potuto  far  verificare  dall'  e- 
gregio  maestro  romano  Gavazzi  e  dal  compianto  P.  Cri- 
stoforo da  Lanciano;  e  forse  in  quella  musica  si  ha  un 
esempio  del  discanto.  E  son  ben  lieto  di  potere  annun- 
ziare all'egregio  Maestro  Cellini,  che  il  prezioso  libro, 
eh'  egli  lamentava  perduto,  è  stato  ritrovato;  o  a  meglio 
dire,  non  era  stato  mai  perduto.  La  preziosità  del  co- 
dice mi  farà  perdonare  questa  digressione. 

Neir  esaminare  i  codici  esistenti  nella  nostra  biblio- 
teca, sebbene  spesso  sia  restata  delusa  la  mia  speranza 
di  trovarli  notati  neir  antico  inventario,  tuttavia  qualche 
volta  ne  ho  avuta  occasione  di  qualche  sorpresa  assai 
gradita.  Così  mi  ritengo  fortunato  di  poter  additare  agli 
studiosi  della  storia  francescana  alcune  pagine  staccate 
deir  ultima  opera  di  Tommaso  da  Celano;  cioè  della 
narrazione  dei  miracoli  di  S.  Francesco,  della  quale 
si  ha  r  unico  esemplare  completo  nel  codice  di  Mar- 
siglia, e  un  florilegio  nel  codice  338  della  nostra  bi- 
blioteca (Vedi  Nota  al  Codice  N.  390  a  pag.  161  della 
presente  pubblicazione). 

E  queste  pagine  staccate  dovevano  appartenere  ad 
un  codice  anteriore  a  quello  di  Marsiglia;  e  forse  sono 
un  residuo   preservato  dalla  distruzione  delle  biografie 


-—   XUI   — 

di  S.  Francesco,  anteriori  a  quella  di  S.  Bonaventura. 
Si  trovano  nei  codici  390  e  661.  Il  Padre  d'Alengon 
nella  sullodata  edizione  dell'opere  di  Tommaso  da  Ce- 
lano, dopo  aver  ricordato  che  l'unico  codice  il  quale 
contenga  tutto  intero  il  trattato  dei  miracoli  è  quello 
di  Marsiglia,  nota  il  frammento  assisano  contenuto  nel 
codice  338:  oggi  però  si  deve  aggiungere  questo  nuovo 
frammento,  che,  per  le  ragioni  addotte  nella  nota  a 
pag.  161,  ha  un'importanza  maggiore:  ed  io  sarei  stato 
ben  lieto  di  comunicarne  la  notizia  al  dotto  e  cortese 
Padre  d^Alengon,  se  avessi  saputo,  che  egli  nel  descri- 
vere i  manoscritti  dell'  opere  del  Celano,  avrebbe  te- 
nuto conto  anche  dei  frammenti. 

Il  frammento  del  codice  661  contiene  25  miracoli, 
che  corrispondono  a  quelli  che  nell'Analecta  Bollandiana 
son  segnati  coi  numeri  49-57,  109-120,  122-123:  ed  è 
da  notare,  che  dal  120  si  passa  al  122  senza  che  il 
frammento  sia  interrotto.  I  miracoli  contenuti  nel  co- 
dice 390  son  dodici;  e  corrispondono  ai  numeri  183-194 
dell'  Analecta. 

Del  resto  il  numero  dei  manoscritti  corrispondenti 
agli  articoli  dell' inventario  antico  è  abbastanza  consi- 
derevole e,  come  diceva,  supera  il  numero  di  trecento: 
ma  re  ne  potrebbero  essere  forse  anche  altri:  giac- 
ché, sebbene  dopo  il  1381  molti  mailoscritti  siano  stati 
probabilmente  sostituiti  da  altri  esemplari,  non  pochi 
devon  reputarsi  identici  a  quelli  che  si  trovavano  nella 
biblioteca  sullo  scorcio  del  secolo  XIV  e  sul  principio 
del  XV,  benché  la  loro  identità,  specialmente  per  quel 
che  concerne  i  libri  derivati  da  Eeligiosi,  non  si  possa 
dimostrare,  perchè  manca  il  fondamento  dei  contras- 
segni. Onde  è  giusto  T  elogio,  che  il  P.  Ehrle  fa  della 
Comunità  religiosa  dei  Conventuali,  nelle  parole  da  noi 


—  XUII  — 

sopra  riportate  «  Ex  codicibus  per  fratres  ab  ipsis  or- 
dinis  primordiis  tot  saeculorum  cursu  summo  studio 
conqnisitis  ac  diligenti  cura  custodi tis,  etiam  ac  nostra 
aetate,  post  multiplices  iacturas,  fere  septìngenti  as- 
servantur  », 

E  questi  costituiscono  senza  dubbio  il  vanto  mag- 
giore e  il  più  prezioso  tesoro  della  biblioteca  di  Assisi: 
e  intendo  parlare  non  solo  dei  codici  che  corrispondono 
agli  articoli  dell'antico  inventario,  ma  anche  di  quelli 
di  provenienza  posteriore;  giacché,  non  solo  fra  i  primi, 
ma  anche  fra  i  secondi  ve  ne  son  molti  assai  prege- 
voli; sia  per  V  antichità,  che  in  alcuni  risale  fino  al  se- 
colo decimo;  sia  per  la  magnificenza,  come  la  celebre 
Bibbia;  sia  per  il  valore  storico,  come  il  codice  338  ed 
altri  di  soggetto  francescano;  sia  per  la  rarità  od  uni- 
cità, come  la  seconda  vita  del  Celanense,  il  magistero 
de  fare  fenestre  de  vetro  et  de  colore  di  mastro  An- 
tonio da  Pisa,  il  Commento  d'  Ugone  sopra  V  Epistole 
di  S.  Paolo,  di  cui  esiste  soltanto  un  altro  esemplare 
nella  Nazionale  di  Parigi;  sia  perchè  ofifron  la  miglior 
lezione,  come  il  codice  294,  Ockam  super  lib.  physico- 
mm,  che  secondo  il  Dott.  lames  SuUivan  dell' Univer- 
sità di  Cambrigde,  è  l'esemplare  più  perfetto  fra  i  tre 
che  soli  esistono  in  Europa;  sia  per  la  bellezza  delle  mi- 
niature, alcune  delle  quali  dimostrano  quanto  sia  giusta 
la  frase,  con  cui  l'Alighieri  loda  l'arte  di  Odorisio  da 
Gubbio,  e  di  Franco  Bolognese  dicendo  che  per  opera 
loro  ridon  le  carte;  sia  per  il  complesso  numeroso  di 
opere  omogenee,  come  i  trattati  risguardanti  la  filosofia 
scolastica,  che  formano  una  delle  più  ricche  raccolte 
di  questo  genere;  o  finalmente  per  la  prerogativa  di 
contenere  opere  autografe,  come  i  trattati  di  Matteo 
Cardinale  d' Acquasparta.  Insomma  fra  questi  settecento 


—    XLIV  — 

codici,  pochi  son  quelli  che  non  presentino  qualche 
pregio  speciale. 

E  giacché  il  discorso  intomo  all'  antica  biblioteca  mi 
ha  pòrto  V  occasione  di  parlare  deUa  biblioteca  oggi 
esistente,  credo  opportuno  accennare  gli  altri  <^getti 
rari  e  preziosi  che  questa  possiede:  cioè  duecentocin- 
quanta  manoscritti  posteriori  al  secolo  decimoquinto, 
fra  i  quali  alcuni  autografi  del  Papini:  una  ricchissima 
coUezione  di  Bolle  pontificie  originali  da  Onorio  m  a 
Benedetto  XIV,  in  dodici  grossi  volumi;  preziosissime 
fra  le  altre,  due  bolle  d'  Onorio  HI  dirette  a  S.  Fran- 
cesco: altri  quindici  volumi  che  contengono  documenti 
di  vario  genere,  a  cominciare  dal  1168:  oltre  trecento 
incunaboli  del  secolo  XV,  nei  quali  figurano  i  nomi 
che  più  illustrarono  gli  splendidi  albori  deU'  arte  ti- 
pografica, come  Niccolò  lenson,  Vindelino  da  Spira, 
Erardo  Ratdolt,  Valdarfer,  Scinzenzeler,  Giovanni  Fi- 
lippo de  Lignamine,  Ulderico  Han  o  Gallo,  Aldo,  Fran- 
cesco di  Hailbrun,  Niccolò  di  Francfordia  ecc.;  e  nu- 
merosissime edizioni  della  prima  metà  del  cinquecento, 
fra  le  quali  molte  dei  più  celebri  editori,  gli  Aldi,  i 
Giunta,  Giolito,  Valgrisi,  Trechsel,  Petit  ecc. 

Può  vantare  in  fine  un  ricchissimo  archivio  musi- 
cale, descritto  dal  chiarissimo  Maestro  Prof.  Emidio 
Cellini  in  una  relazione  diretta  al  Ministro  della  Pub- 
blica Istruzione  (Vedi  Bollettino  Ufficiale  del  Ministero 
di  Pub.  Istr.  Anno  XXIV,  Voi.  I.  Num.  21).  Questo 
archivio  dalla  monodia  gregoriana  alla  polifonia  fiam- 
minga del  secolo  XV,  e  dalla  palestriniana  del  secolo 
XVI  alle  composizioni  del  1861  contiene  un'assai  consi- 
derevole quantità  di  opere,  molte  delle  quali  autografe, 
e  non  poche  in  magnifiche  edizioni  d' inestimabile  va- 
lore, come  una   di  Ottaviano  Petrucci,  V  inventore  dei 


—   XLV   — 

tipi  musicali,  rarissima  e  forse  unica,  stampata  in  parte 
a  Venezia  nel  1503-4  colle  opere  di  Alexander  e  di 
De  la  Rue,  in  parte  a  Fossombrone  nel  1514  - 15  - 16, 
coli'  opere  di  losquin,  fra  le  quali  la  celebre  messa 
Hercules  Dux  Ferrariae:  inoltre  V  edizioni  del  Gardano 
dello  Scoto,  della  tipografia  Plantiniana  d'Anversa  ecc., 
colle  opere  del  Villaert,  del  Suriano,  Morales,  Guerrero, 
Orlando  Lasso,  Palestrina,  Porta,  Eleazaro  Gtenet  detto 
il  Carpentrasso  ecc.;  edizioni  che,  come  si  esprime  il 
Cellini,  formerebbero  il  vanto  e  l' orgoglio  di  qualunque 
importante  biblioteca:  e  finalmente  alcuni  trattatisti  ra- 
rissimi, come  l'Aaron  ed  il  Zarlino.  Non  parlo  poi  dei 
maestri  più  recenti,  fra  i  quali  il  Paolucci,  il  Zuccari, 
r  Amone,  valentissimi  compositori,  delle  cui  opere  pos- 
siede un  numero  assai  considerevole. 

Questa  ricchezza  fa  testimonianza  delle  gloriose  tra- 
dizioni musicali  della  Basilica  Francescana,  e  ci  augu- 
riamo, che  i  Religiosi  del  Sacro  Convento  non  vogliano 
interromperle  oggi  che  il  saggio  provvedimento  di  Pio  X 
richiama  la  musica  sacra  ai  principi  estetici,  i  quali  de- 
vono applicarsi  ad  un  arte,  il  cui  officio  è  quello  d' ispi- 
rare il  sentimento  religioso  e  di  servire  al  decoro  del 
divin  culto. 

E  qui  prego  il  lettore,  che  non  mi  voglia  biasimare, 
se,  nel  por  termine  al  mio  dire,  ho  creduto  bene  dar 
qualche  cenno  intomo  al  valore  dell'attuale  nostra  bi- 
blioteca; giacché  m' interessava  far  conoscere,  che,  se 
nel  medio  evo  Assisi  poteva  vantare  una  delle  più  ric- 
che librerie  d'Italia,  quella  che  oggi  possiede  ha,  an- 
ch'essa, un'importanza  la  quale  forse  non  può  essere 
attribuita  ad  altre  biblioteche  di  città  più  grandi  e  più 
considerevoli. 


AVVERTIMENTI 


Ho  creduto  opxK>rtano  segnare  con  un  numero  progressivo 
gli  articoli  dell'antico  inventario,  sebbene  questi  nel  testo 
originale  non  siano  numerati:  e  mi  son  servito  delle  cifre  ro- 
mane in  lettere  maiuscole  per  la  libreria  pubblica;  in  lettere 
minuscole  x>er  la  segreta  o  privata;  finalmente  in  lettere  mi- 
nuscole, ma  contrasegnate  dalla  lettera  £.,  per  i  libri  prove- 
nienti dai  religiosi  del  convento;  dalla  lettera  p.,  per  i  libri 
della  Porziuncola. 

La  cifra  arabica  segnata  in  margine  indica  il  numero,  che 
porta  attualmente  nella  biblioteca  il  codice  corrisxK>ndente  a 
quell'articolo  dell'inventario,  al  cui  lato  si  trova. 

L'asterisco  indica,  che  il  codice,  al  cui  numero  è  stato  ag- 
giunto, dovrà  avere  una  nota  di  schiarimento.  Saranno  x>oi 
corredati  di  nota  quei  codici  che  dojK)  il  secolo  XIY  han  sof- 
ferto qualche  alterazione,  ovvero  sono  stati  descritti  negl'in- 
ventari meno  esattamente.  L' asterisco  poi  nelle  pagine,  in  cui 
ai  svolge  la  nota,  per  equivoco  nel  corregger  le  bozze,  non  è 
stato  sempre  riportato;  la  quale  omissione  non  ha  alcuna  im- 
portanza. 

Siccome  x>er  non  moltiplicar  cifre  numeriche  l'accenno 
delle  note  nel  testo  è  stato  limitato  al  solo  asterisco  e  al  nu- 
mero stesso  del  codice  al  quale  la  nota  si  riferisce,  ho  creduto 
utile  aggiungere  in  fine  due  indici  delle  stesse  note,  uno 
ordinato  secondo  il  numero  progressivo  degli  articoli  dell'an- 
tico inventario,  l'altro  secondo  il  numero  progressivo  dei  co- 
dici esistenti. 


BIBLIOTECA  PUBBLICA 


In  nomine  domini  amen.  Infrascriptum  inventarinm 
de  omnibus  libris  pertinentibus  ad  librariam  sacri  con- 
ventus  sancti  francisci  de  assisio  .  tam  de  cathenatis  quam 
etiam  de  aliis  non  cathenatis  factum  fuit  de  voluntate  et 
mandato  reverendi  patris  et  in  sacra  teologia  magistri. 
Pratris  ludovici  generalis  ministri  per  fratrem  iohannem 
ioli  de  assisio  tunc  armaristam  dicti  conventus  de  assensu 
et  beneplacito  infrascriptorum  discretorum  fratrum  con- 
ventus assisii.  Videlicet  magistri  nicholay  de  bictonio . 
t>enedicti  accursini  de  assisio  tunc  custodis  custodie  assi- 
sii. Simonis  lelli  de  assisio.  lacobi  magistri  francisci  de 
bictonio.  Nicholay  vannini  de  assisio.  Anthonii  nesutie 
de  assisio.  Nicholay  sanctutii  de  assisio.  leronimi  iaco- 
^utii  de  assisio.  Petri  anthonii  de  assisio  tunc  sacriste. 
Thome  de  bivilio.  Francisci  domini  francisci  de  assisio. 
^etri  et  philipputii  de  sancta  lucia.  lacobelli  de  campo- 
basso.  Angeli  de  monte  leone.  Et  luce  francisci  de  assisio 
^nc  vicari!  sepedicti  conventus  sacri.  Sub  anno  domini 
^^'  trecentesimo  .  octuagesimo  primo  .  die  prima  mensis  ia- 
liuari. 

In  primis  facimus  inventarium  de  libris  in  libraria 
PublicSa,  ad  bancos  cathenatis,  in  hunc  modum.  Et  nota  . 
^uod  omnia  folla  omnium  librorum  qui  sunt  in  isto  in- 
ventario .  sive  per  sexternos  .  vel  quinternos  .  aut  quater- 


—   4  ~ 

ii:«§ .  i«L  vKnLT-:*  5«r  jLItzil  TTOipriiL  iBDTrHiK.  vel  mino 
r»tEL  -  '.mni*!*  '.tstiì.-lic  -seti-  iiioljx*  rLia»s;:rEm  sment 
x:  iccar^Hi  iz.  -Ti-.iT-.trc  L'tn  ix  zrjbz  cxiserr-?  in  ym 
jLATgi^ii*:  j:if*ri:rl  -  .il  :cizl»»*  *;eli  txst  «  r«n>  de  nign 
*i:  rx?:**»:  ^••r  ^^«l  ìtetul  -  —  iiias  ctea  >»:•  nnmer 
«ipLacf-  —  IxoL  Ijratrt  *ìì<ui^«cl  ìt>?  àessa«r  passies  pò 
!LTnT;rr  'jmzx^  àtcn^cji  es§e  ilfrrisiixI'xsL  grosse  -  et  tota 
.  ^?;ii  zif *rZ-x*  ii  fa»*  iKtixàibisc  libri  signator 


♦  H        L  f  —  BTv'lii  laazLTza  niaf?>r->:-€iIì»r  compieta  at 

iSkhulL^  ballali*  ec  «kÓL*??:*-  —  C^ìtss  libri  prxnci^mn  tal 
<b«.  Frat«-  az!ibr>s-i*  afhf  in^x:i:£seala  ma  perferens 
Vhilii  TfrTO  e:u5»iem  ìè:?:  tali*-,  mtamca  il  fimé  —  In  qn 
ir!>ro  omn^s  «piacerai  soni...  mtamea  H  mmmuro.  —  £ 
d^soper  ^'jsiem  eom  hae  sequenze  grassa  et  nigra  lict< 
ra.  'A' 

♦  1  n.  f  —  Lìber  genesi?  .  gl*>satas .  cum  postibns  bu 

latL«  et  eadiena  —  Cnius  prìneìpìnm  est.  Cam  omnc 
dirinos  libn>5  legimns.  Finis  ven?.  B^Miatos  est  in  locnJ 
in  *:gypto-  In  quo  libro  omnes  qnaterni  snnt.  X.  -  B  - 

1  III.  $  —  Liber  ex^i^di .  glt>satns .  cnm  postibns  bollati 

*-t  cathena  —  Cnius  prineipiom  est.  Hec  snnt  testimoni] 
filiomm  i??rael.  Finis  ver>>.  Per  cnnctas  mansiones  suas 
—  In  quo  libro  omnes  qnaterni  snnt.  X.  -  C  - 

♦  2  IV.  §  —  Libri  levitici  et  nnmerornm  .  glosati  .  cnn 

f^^tibiL^  bnllatis  et  cathena  —  Cnins  prineipium  est 
Vocavit  antem  moysen  et  locntns  est  ei  dominns.  Fini 
rero.  Unde  iratns  est  dominns  .  abiemnt  retro  .  et  lustra 
r#;runt  montem  sevr  —  In  quo  libro  omnes  qnaterni  sud 
XV.  -  D  - 


(1;  QwtMtsk  figura  consute  in  uo  circolo  formato  di  punti  alternamente  ross 
«  Uéfti,  ti  quaik  intersecato  in  alto   in   basso  e  ai  due  lati  da  vitale  in  fonn 
àà  r»mÓi  raccbiade  il  numero  del  quatemo:  e»l  è  ripetuta  in  princip:©  o«l  in  lìn 
Lu  KteMo,    Per  brevità  io  chiamerò  </»".»?^7mì»/i  i  cjdìci    in  cui  i  qua 
i^'fttati  e  ouiueraii  cou  questa  figura. 


-  5  - 

2  V.  §  —  Liber  deiiteronomii .  glosatus  .  cum  postìbus 

bullatis  et  cathena.  —  Cuius  principium  est.  Hec  sunt 
verba  que  locutus  est  moyses  ad  omnem  Israel.  Finis 
Vero.  Magnaque  mirabilia  que  fecit  moyses  coram  uni- 
verso Israel.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  VI.  -  E  - 

i        VI.  §  —  Libri  iosue.Iudicum.Ruth.Hesdre.et  Neemie. 

cum  postibus  bullatis  et  cathena  —  Cuius  principium  est. 

Tandem  finito  pentateuco  moysi.  Finis  vero.  Se  creatoris 

et  largitoris   omnium   bonorum   commendat.  —  In   quo 

libro  omnes  quatemi  sunt  XV.  -  F  - 

In  secando  banco  versus  orientem  sunt  infrascripti 
^mJbri. 

Vn.  §  —  Libri  regum  nH.  Et  paralipomenon  duo . 
^^losati  .  cum  postibus  bullatis  et  cathena.  —  Cuius  libri 
X^rincipium   tale  est.   Viginti  et  duas  literas  esse.  Finis 
"V^ero   eiusdem  est  talis.    Cui  et  humana  creatura  et  an- 
gelica famulantur   amen.  —  In   quo   libro   omnes   qua- 
tiemi  sunt  XXVI.  Ac  desuper  postem  cum  hac  sequente 
^ossa  et  nigra  litera.  -  A  - 

Vni.  §  —  Libri  iob.  Tobie.  ludith  et  Ester,  glosati . 
cum  postibus  et  cathena.  —  Cuius  principium  est.  Cogor 
per  singulos  scripture  libros.  Finis  vero.  Explicit  liber 
Ester.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  Xni.  -B- 

'^  IX.  §  —  Psalterium  .  glosatum  .  valde    notabile    et 

mire  pulchritudinis  .  cum  postibus  bullatis  et  cathena  — 
Cuius  principium  est  —  Cum  omnes  prophetas  spiritus 
revelatione.  Finis  vero.  Omnis  spiritus  laudet  dominum. 
—-  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt...  (manca  il  numero). 
-C- 

X.  §  —  Libri  quinque  sapientiales  .  glosati .  cum  po- 
stibus bullatis .  et  cathena.  —  Cuius  principium  est.  le- 
ronimus.  lungat  epistola  quos  iungit  sacerdotium.  Finis 
vero.  Dabit  vobis  mercedem  suam  in  tempore  suo  amen. 
—  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  XIIII.  -  D  - 

*10       XI.  §  —  Libri  Isaye.  leremie.  Ezechielis.  et  Prophete 
minores  .  glosati .  cum   postibus   bullatis  .  et   cathena.  — 


«Hv»  vLldsii^  %  *a-iìi»?Ti  CìCT»  xrfanssataDL  esc  Qoi  re- 
'/jipyvL,  trxT3L  TicKrrr:  sTCT'ari.  JiÉs  vero.  Versus 
idk-vwA  iLUft  ys^<r«s:>>-  —  ix  i^m  Zòrg-  c«a»  qfvaterai 

/*  ///-  VTJ».^  T^^rpu  'jryt:kS0^m  mimt  itkfrmtariftì  libri 

\t  Xrn,  I  —  ETiZ4s».::fT2L    -^^*^'*^"    «   suri  .  ^tosati  . 

e^ai  potóKS*  ViZass-«c  "taàisis*-  —  Cmixs  Kbri  prin- 
^prss  takL*^  e>c.  Ìfa2i9£§  ex  r^ia  sem  im  ocdme  primos 
y^lvir.  YlzJjk  t*to  ersàdsm  «e  olis.  Pia*  acsibiis  qnam 
VfuLyL^rnA  erzàrziLZ,  —  ti  -raj  Ubco  OHnes  qnatemi 
¥9X11  XnL  A<c  dft  «qicr  K^steat  cam  liac  seqncuie  grossa 
«t  Ei^ra  Iitera  -A- 

1^  XIV  I  —  Eraogeliniii  hiee  e:  iobannis .  glosati .  cum 

l^/tóìm  boIlaiU  e;  cadiena.  —  Cnios  princqHiim  est. 
l/MOA  fyms  natione  et  antfaiocmus  arte  medicns.  Finis 
rero,  Excedere  fidem  per  iperbc4em.  Ut  est  in  glossa.  — 
In  qoo  libro  omne§  qnatemi  sont  XVI.  -B- 

XV.  §  —  Epistole  panli .  glosate  .  com  postibns  bol- 
latici et  catheoa.  — -  Cnins  prìnelpliun  est.  Principia  remm 
re^jnirenda  sant  prìns.  Finis  vero.  Alia  dei  mnnera  sint 
cum  omnibus  vobis  amen.  Ut  est  in  glossa  —  In  quo 
libro  omnes  qnatemi  snnt  XXVn.  -C- 

XVI.  §  —  Actns  apostolonun.  Epistole  canonice.  Et 
Ap<iCalìp»is  .  glosati .  cum  postibus  bullatis  et  cathena.  — 
CuìuK  libri  principium  est.  Lucas  medicns  anthiocensis . 
greci  sermonis  non  ignarus.  Finis  vero.  Per  meam  re- 
«urrcetionem.  in  me  factam.  Ut  est  ibi  in  glossa.  —  In 
quo  libro  omnes  quatemi  sunt  XI.  -D- 

XVII.  §  —  Istorie  scolastice .  cum  postibus  bulla- 
tJH  .  r;t  cathena.  In  cuius  principio  est  unum  V  illumina- 
toni  <;^^loribus  azurro  et  auro  .  pertractum  usque  ad  finem 


—  7  — 

libri  cum  fìgnrìs .  quamm  una  est  unius  archiepiscopi 
sedentis.  —  Cnius  principium  est.  Venerabili  patri  suo  et 
domino  suo  guilielmo.  Finis  vero.  Et  in  loco  ma^is  vene- 
rabili scilicet  in  cathacumbis.  —  In  quo  libro  omnes 
quatemi  sunt  XI.  -E- 

XVUI.  §  —  Postilla  super  istorias  scolasticas .  cum 
postibus  et  cathena.  —  Cuius  principium  est.  Ecclesiastici 
xxvnn.  Transi  hospes  .  et  orna  mensam.  Finis  vero. 
Expliciunt  istorie.  —  in  quo  libro  omnes  quatemi  sunt 
XI.  -F- 

XIX.  §  —  Testus  quatuor  librorum  sententiarum . 
cum  postibus  bullatis  et  cathena.  In  cuius  principio  est 
unum  C  illuminatum  coloribus  azurro  et  auro  habens  de 
intus  unum  draconem  ei  circumadvolutum  —  Cuius  prin- 
cipium est.  Hic  incipiunt  sententie.  Cupientes  aliquid  de 
penuria.  Finis  vero.  Explicit  quartus  liber  sententiarum. 

—  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  XH.  Ac  desuper  po- 
stem  cum  bac  sequente  grossa  et  nigra  lictera  -F- 

In  quarto  banco  versus  arientem  sunt  infrascripti  libri. 

XX.  §  —  Biblia  completa  da  bona  lictera,  cum  po- 
stibus bullatis  et  cathena.  In  cuius  principio  est  tabula 
cotata  super  omnes  epistolas.et  evangelia.  tam  dominicalia 
et  ferialia  .  quam  etiam  festivalia  et  comunia  totius  anni. 

—  Cuius  libri  principium  tale  est.  Frater  ambrosius  tua 
mihi  munuscola  perferens.  Finis  vero  eiusdem  est  talis. 
Zusiditis  consilium  vel  consiliatrix.  —  In  quo  libro  o- 
mnes  quatemi  sunt  XXXV.  Ac  desuper  postem  cum  hac 
sequente  grossa  et  nigra  litera  -A- 

XXT.  §  —  Correctura  biblie  parisiensis.  cum  postibus 
et  cathena.  —  Cuius  principium  est.  —  Licterarum  sa- 
crarum  latino  interprete  beato  ieronimo.  Finis  vero.  Et 
infra.  Partem  eius  de  libro  vite.  —  In  quo  libro  omnes 
quatemi  sunt  V.  -B- 

XXn.  §  —  Mamotrectus  de  expositione  vocabulorum 
biblie.  legendarum.  sermonum  et  omeliarum  que  leguntur 
in  ecclesia,   cum   pluribus  aliis.  ac  postibus  et  cathena. 


—  10  - 

ctQB  in  secala   secnlomm   amen.  —  In  quo  libro  omnes 
qoaternì  sunt  XVni.  -  B  - 

XXXni.  §  —  Sermones  fratris  Ince  de  botonto  Pro- 
vincie apalie  lectoris  ordinis  minomm.  Saper  epistolas. 
'et  evangelia  dominicalia,  totìos  anni.  Cnmpostibns  etca- 
thena.  —  Caios  principinm  est.  Narraveront  mibi  iniqui 
fabolationes.  Finis  vero.  Totus  ille  locos  pnnitos  est.  — 
In  quo  libro  omnes  qnatemi  snnt  XXV.  -C- 

XXXIV  §  —  Sermones  fratris  goilielmi  de  Ingdnno. 
Provincie  burgnndie.ordinis  predicatonim.  Super  evangelia 
dominicalia  totins  anni.  Parvi  voluminis.  Cnm  postibus 
et  cathena.  —  Cuius  principinm  est.  Emnt  signa  in  sole 
et  luna  et  cetera.  Finis  vero.  Et  ultima  dominica.  — 
Item  coUationes  dominicales  mortuorum  .  totius  anni, 
unius  fratris  predicatoris.  que  sic  incipiunt.  Solvite  et 
adducite  mihi.  Finis  vero.  Per  infinita  secula  seculorum 
amen.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  XXXTI.  -  D  - 

XXXV.  §  —  Postilla  fratris  philippi  lectoris.de  monte 
calerlo . ordinis  minorum . totaliter  completa. cum  sua  ta- 
bula et  titulis.  super  evangelia  dominicalia.  totius  anni. 
Cum  postibus  et  cathena.  —  Cuius  principinm  est.  Euth 
colligebat  spicas.  Finis  vero  .  Cum  videritis  abhominatio- 
nem  desolationis.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt 
(manca  il  numero)  -E- 

688  XXXVI.  §  —  Sermones  fratris  iacobi  de  voragine, 
ordinis  predicatorum.  super  evangelia  dominicalia.  totius 
anni.  Cum  tabula  .  postibus .  et  cathena.  —  Cuius  princi- 
pinm est.  Ecce  rex  venit  tibi  mansuetus.  Finis  vero. 
Secundum  ea  que  fuerunt  in  libris.  —  Item  sermones 
super  prophetas .  qui  sic  incipiunt.  Convertimini  ad  do- 
minum.  Finis  vero.  Tunc  mors  est  mortua  vita  reddita. 
—  Et  aliqui  sermones  festivi.  Ac  precepta  exposita.  Finis 
totius  libri  talis  est.  Ut  omni  cantate  suo  modo  compa- 
teretur.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  XXIEL.  -  F  -  (^) 
*511         XXXVII.  §  —    Sermones   quadragesimales.  Qui  sic 

(1)  Dopo  l'articolo  XXXVI  v'  è  nel  catalogo  antico  uno  spazio  in  bianco:  la- 
sciato  probabilmente  per  notarvi  il  codice  segnato  colla  lettera  O. 


—  11  — 

incipiont.  Convertimini  fllii  revertentes.  Finis  vero.  Gu- 
state et  videte  quam  siiavis  est  dominus.  —  Item  qua- 
dragesimale fratris  magistri  henrici.Cum  postibus  et  cathe- 
na.  qui  sic  incipiunt.  Cum  ieiunatis  nolite  fieri  sicut 
ipocrite  tristes.  Finis  vero.  Quod  ut  ait.  licet  multos.  — 
In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt.  {manca  il  num.)  -  H  - 

XXXVni.  §  —  Collationes  domini  bertrandi  cardi- 
nalis .  et  magistri.  ordinis  minorum.  super  epistolas  domi- 
nicales  et  feriales  totius  anni,  cum  postibus  et  cathena. 
—  Cuius  princìpium  est.  Fratres  scientes  quia  bora  est. 
Finis  vero.  Ubi  erit  omnis  boni  consumatio  piena.  Ad 
quem.  et  cetera.  Et  est  in  tabula.  —  In  quo  libro  omnes 
quatemi  sunt  XXIX.  -I- 

XXXIX  §  —  Postille  et  sermones.  dicti  domini  ber- 
trandi de  turre.  super  epistolas  f estivi tatum.  comunis  san- 
ctorum  .  et  funeralium.  cum  postibus  et  cathena.  —  Cuius 
principium  est.  Benedictio  domini  super  caput  insti. 
Finis  vero.  Bonorum  omnium  ihesus  christus  Amen.  —  In 
quo  libro  omnes  quatemi  sunt  XXXII.  -K- 

^08  XL  §  —  Sermones  dominicàles  et  festivi .  fratris  ma- 

gistri giliberti.  de  tornaco .  ordinis  minorum.  Cum  postibus 
et  cathena.  —  Cuius  principium  est.  Stelle  manentes  in 
ordine  et  cursu  suo.  Finis  vero.  Et  populum  istum  in 
Ugna,  et  vorabit  eos.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi 
sunt  XXXVI.  -  L  - 

^S  XLI.  §  —  Sermones  dominicàles. et  festivi .  totius  an- 
ni, luxta  scripture  veritatem.  Et  comune  sanctorum.  Cum 
postibus  et  cathena.  —  Cuius  principium  est.  Eespicite  et  le- 
vate capita  vostra,  quoniam.  et  cetera.  Finis  vero.  De  san- 
cta  cecilia  413.  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt.  XXI-M- 

XLII.  §  —  Tractatus  de  decem  preceptis.  virtutibus. 
et  beati tudinibus.  Et  collationes  breves  .  omnium  domi- 
nicarum.  et  festivitatum.  que  sunt  in  calendario  romano, 
cum  postibus  et  cathena.  —  Cuius  principium  est.  Scien- 
dum  est  decem  esse  canones  evangelistarum.  Finis  vero. 
Militia  est  vita  hominis  super  terram.  —  In  quo  libro 
omnes  quatemi  sunt  XVn.  -N- 


—  12  — 

248  XLIII.  §  —   Sermones    super  epistolas  dominicales . 

totius  anni.fratris  Ugolini  de  donorio  .  ordinisminorum. 
Cum  postibus  et  cathena.  —  Cuius  principium  est.  Quo- 
niam  ut  ait  beatus  ieronimus.  Finis  vero.  Imagines  fìunt 
propter  tria.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XI.  -  0  - 

*  513         XLIV.  §  —  Sermones  diversi .  feriales  et  festivi .  se- 

cundum  fratres  magistros  .  franciscum  de  mayrone.  et 
landulfum  de  neapoli .  ordinis  minorum.  Cum  postibus  et 
cathena.  —  Cuius  principium  est.  Oportebat  pati  christum. 
Finis  vero.  Noeti  fulgebunt.  et  cetera.  —  In  quo  libro 
omnes  quaterni  sunt.  XII.  -P- 

*501  XLV  §  —  Sermones  supradicti  giliberti.  ad  omnes 
status.  Cum  postibus  et  cathena.  —  Cuius  principium  est. 
Executis  inspirante  domino  sex  partibus.  Finis  vero. 
De  peccatis  et  gaudiis.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni 
sunt  XIX.  -  Q  - 

*  377         XLVI.  §  —  Distinctiones  fratris  mauritii. ordinis  mi- 

norum. Cum  postibus  et  cathena.  —  Cuius  principium  est. 
Circa  abiectionem  vero  qualiter  in  scriptura  sumitur. 
Finis  vero.  Passio  crhisti  478.  Ut  est  in  fine  tabule.  — 
In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XVII.  -R- 

XLVII.  §  —  Legende  sanctorum  complete.  Cum  po- 
stibus buUatis  et  cathena.  —  Cuius  principium  est.  Uni- 
versum tempus  presentis  vite.  Primus  versus  secundi  qua- 
terni sic  incipit.  Cumque  gladium  in  manu  tenent.  Finis 
vero.  Qui  vi  vis  et  regnas  deus  per  omnia  secula  seculo- 
rum  amen.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XXIV.  -  S  - 

In  sexto  banco  versus  orientem  sunt  infrascripti  libri, 

XLVIII.  §  —  Dyonisius.  de  celesti  ierarchia.  sive  an- 
gelica, glosatus.  Cum  postibus  et  cathena.  —  Cuius  libri 
principium  tale  est.  Magnus  ariopagita  dyonisius.  Finis 
vero  eiusdem  est  talis.  Et  super  nos  occultum  silentio 
venerantes.  Explicit.  et  cetera.  —  In  quo  libro  omnes 
quaterni  sunt.  XV.  Ac  desuper  postem  cum  hac  sequente 
nigra  et  grossa  lictera.  -A- 

XLIX.  §  —  Dyonisius.  de  ecclesiastica  ierarchia.  glo- 
satus. Cum  postibus  et  cathena.  —  Cuius  principium  est. 


—  13  — 

Secundus  vero  liber  cui  est  inscriptio  de  ecclesiastica 
ierarchia.  Finis  vero.  Et  hiis  qui  post  te  emnt  trades. 
—  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  XIX.  -  B  - 

L.  §  —  Omelie  quadra^esimales.  Expositio  super 
ezechielem.  pastoralis.  Et  liber  dyalogorum.  beati  grego- 
rii  pape.  Cum  postibus  et  cathena  in  parvo  volumine.  — 
Cuius  principium  est.  —  Reverendissimo  ac  sanctissimo 
secundino  episcopo.  Finis  vero  totius  libri.  De  insana 
muliere  per  eius  specum  sanata,  —  In  quo  libro  omnes 
quaterni  sunt  XXV.  -C- 

LI.  §  —  Prima  pars  moralium .  beati  gregorii  pape. 
Et  tabula  ipsius  libri.  Cum  postibus  et  cathena.  —  Cuius 
principium  est.  Reverendissimo  et  sanctissimo  fratri  lean- 
dro. Primus  versus  secundi  quaterni  incipit  sic.  Et  dum 
zelo  rectitudinis  immoderatius  mentem  turbat.  Finis  vero. 
Qui  sunt  ydolum  zeli.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni 
sunt  XXI.  -  D  - 

LII.  §  —  Secunda  pars  moralium .  eiusdem  voluminis 
et  lictere.  Cum  postibus  et  cathena.  —  Cuius  principium 
est.  Quotiens  in  sancti  viri  ystoria.  Primus  versus  se- 
cundi quaterni  incipit  sic.  Non  absurde  impii  vocantur 
heretici.  Finis  vero.  Per  lacrimas  reddit.  Amen.  —  In 
quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XXI.  -E- 

LIII.  §  —  Dyalogus .  beati  gregorii  pape.  Et  arbor  cru- 
cis. Ac  breviloquium.  fratris  bonaventure  .  ordinis  mino- 
rum. eiusdem  voluminis.  Cum  postibus  et  cathena.  —  Cuius 
principium  est.  Quadam  die.  dum  nimis  quorundam 
secularium  tumultibus  depressus.  Finis  vero.  Qui  est 
trinus  et  unus  dominus  benedictus  in  secula  seculorum 
amen.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  XV.  -  F  - 

LIV.  §  —  Multi  tractatus  devoti,  fratris  bonaventure 
Et  correctio  errorum  in  anglia  et  parisiis  condempnatorum. 
Cum  postibus  et  cathena.  —  Cuius  principium  est.  Si  vis 
ingredi  ad  vitam  serva  mandata.  Finis  vero.  Sed  hec 
fuit  per  aliam  formam.  —  In  quo  libro  sunt  quaterni 
XVI.  -G- 


—  14  — 

572  LV.  §  —  Isaac  abbas  de  syria.  Et  exortationes 
sanctortun  patrum.  cum  postibus  et  cathena,  —  Cnius 
principium  est.  Anima  que  Deum  diligit.  Finis  vero.  Qxiis 
sit  terminus  ire.  88.  b.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi 
snnt  IX.  -  H  - 

*  374  LVI.  §  —  Collationes  sanctomm  patmm.  Arbor  crucis 
bonaventure.  Et  revelatio  facta  ansebno  de  passione  christi. 
Cum  postibus  et  cathena.  —  Cuius  principium  est.  Veteris 
testamenti  narrat  istoria.  Finis  vero.  Et  omnes  compa- 
tiebantur  ei.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  XXX.  - 1  - 

LVn.  §  —  Crisostomus  de  laudibus  pauli.  Vita  beato- 
rum  francisci.  Ilarionis.  Martini  episcopi.  Epistola  bemar- 
di  ad  canturienses.  Et  itinerarium  bonaventure.  Cum  posti- 
bus  et  cathena.  —  Cuius  principium  est.  Nihil  prorsus 
erraverit.  Finis  vero.  Et  dicet  omnis  populus  fiat  fìat. 
Amen.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XI.  -  K  - 

LVin.  §  —  Regula  fratrum  minorum.  Quatuor  de- 
clarationes  summorum  pontificum.  Videlicet.  Gregorii 
noni.  Innocentii  quarti.  Alexandri  quarti.  Et  Nicolai  tertii. 
Item  copie  privilegiorum  ordinis  .  et  abreviatio  eorum. 
Regula  continentium.  Vita  maior  beati  francisci.  Et  de 
legendis,  sive  dictis  suis  antiquis.  Cum  postibus  et  cathena. 
—  Cuius  principium  est.  Honorius  episcopus  servus  ser- 
vorum  dei.  Finis  vero.  Data  ananie."  et  cetera.  Anno  primo. 
In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XXI.  -L-  (*) 

LIX.  §  —  Item  liber  indulgentie.  cum  postibus  hul- 
latis  et  corio  albo. 

In  banco  VII  versus  orientem;  sunt  infrascripti  libri, 

LX  §  —  Augustinus  de  ci  vi  tate  dei.  Cum  postibus 
buUatis  et  cathena.  —  Cuius  libri  principium  tale  est. 
Gloriosissimam  civitatem  dei. sive  in  huius  temporis  cursu. 
Finis  vero  eiusdem  est  talis.  Domino  nostro  gratias  con- 
gratulantes  agant.    Explicit  xxii  liber.  et  cetera.  —  In 


(1)  Dopo  l'art.  LVIII  v*  è  uno  spazio  in  bianco  il  quale  presenta  segni  di 
abrasione;  e  nel  margine  inferiore  della  pagina  è  notato  con  carattere  posterio- 
re l'art.  LIX. 


—  15  — 

quo  libro  omnes  quatemi  sunt  XIX.  Ac  desuper  postem 
cum  hac  sequente  grossa  et  nìgra  lictera  -A- 

87  LXI  §  —  Augustinus  de  libero  arbitrio  cum  xxxvi 
libris.  Cum  postibus  bullatis  et  catena.  —  Cuius  principium 
est.  Die  mihi  queso  te.utrum  deus.  Finis  vero.  Magis 
credere  cogebamur.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt 
XXI.  -B- 

LXn.  §  —  Augustinus  de  mirabilibus  sacre  scrip- 
ture  .  Cum  postibus  et  cathena.  —  Cuius  principium  est. 
Veneratissimis  urbium  et  monasteriorum  episcopis.  Finis 
vero.  Et  decem  milia  latitudinis  erunt  levitis  qui  mini- 
strant  domui.  —  In  quo  libro  ommes  quatemi  sunt 
(manca  il  numero).  -  C  - 

LXm.  §  —  Augustinus  encheridion .  cum  xii  libris 
aliis .  Cum  postibus  et  cathena.  —  Cuius  principium  est. 
Lanrentio  scribens  .  eius  erudi tione  delectatur.  Finis  vero. 
Quantum  dominus  adiuvat  respondebimus.  —  Omnes 
quatemi  sunt  XXI.  -D- 

96  LXIV.  §  —  Augustinus  de  trinitate  .  Cum  postibus 
bullatis  et  cathena  —  Cuius  principium  est.  Libros  de 
trinitate  que  deus  est  quindecim  scripsi.  Finis  vero.  In 
hiis  libris  agnoscunt  et  tui  .  siqua  de  meo .  et  tu  igno- 
sce  (')  te  {»ic)  tui.  Expliciunt  originalia.  —  In  quo  libro 
omnes  quatemi  sunt  VII.  -E- 

LXV.  §  —  Augustinus  de  verbo  domini  et  apostoli. 
Et  contra  achademicos  .  ac  de  vita  et  moribus  monachorum. 
Cum  postibus  et  cathena.  —  Cuius  principium  est.  Evan- 
gelium  audivimus .  et  in  eo  dominum  eos  arguentem. 
Finis  vero.  Memorabiles  aliquando  veniamus.  —  In  quo 
libro  omnes  quatemi  sunt  XVI.  -F- 


l 


LXVI.  §  —  Questiones  veteris  et  novi  testamenti . 
Cmn  postibus  et  cathena  —  Cuius  principium  est.  Quid 
est  deus.  1."  Cum  mundum  deus  fecerit:  Finis  vero.  Non 


(1)  Nel  cod.  196  dove  è  il  trattato  de  trinitate  sta  scritto  realmente  le  in- 
vece di  eL 


I 


—  16  — 

verum  corpus  habuisse  sed  fictum.  Explicit  et  cetera.  — 
In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XTV.  -  G  - 

LXVn.  §  —  Quidam  libri  ieronimi.  Kabanus  de  na- 
tura rerum.  Exameron  ambrosi!  et  basilii .  Cum  postibus 
et  cathena.  —  Cuius  principium  est.  Qui  in  principio 
librorum  debeam  secuturi  operis  argumenta  proponere. 
Finis  vero.  Glorificetur  deus  nunc  et  semper  et  in  secula 
seculorum.  Amen.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt 
XX.  -H- 

89  LXVm.  §  —  Epistole    beati    ieronimi  .  cum    multis 

aliis  libris  .  Cum  postibus  et  cathena  —  Cuius  principium 
est.  Nihil  est  Christiane  felicius  quam  cui  promittitur 
regnum  celorum.  Finis  vero.  Umbra  secus  hominem 
stat.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XXI.  -I- 

244  LXIX.  §  —  Manipulus  florum  .  Cum  postibus  et  ca- 

thena -^  Cuius  principium  est.  Abiit  in  agrum  :  et  coUi- 
git  spicas.  Finis  vero.  Nec  est  uUi  flumini  dulcior  gu- 
stus.  Explicit.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XIV. 
-K- 

LXX.  §  —  Tabula  originalium.  secundum  fratrem 
iohannem  de  elfordia  .  ordinis  minorum.  doctorem  iuris 
utriusque  .  Cum  postibus  bullatis  et  cathena  —  Cuius 
principium  est.  Aaron.  Quod  iubet  aaron .  in  aures  de 
miab.  Finis  vero.  Vocabulo  superbia  et  cetera.  —  In 
quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XXXI.  -L- 

In  banco  octavo  versus  orientem  sunt  infrascripti  libici, 

98  LXXI.  §  —  Boetius  de  trinitate .  cum  duobus  libris 

suis  .  Bernardus  super  missusest.  Anselmus  cur  deus  homo, 
cum  decem  libris  suis  .  lohannes  presbiter  damasccnus:  in 
quatuor  libris.  Isidorus  de  trinitate.  et  ecclesiastica  insti- 
tutione.  Et  riccardus  de  trinitate.  Predicti  libri  sunt 
xxviii .  Cum  postibus  bullatis  et  cathena  —  Cuius  libri 
principium  tale  est.  Anicii  analilii  (sic  per  manlii)  severini 
boetii  viri  clarissimi  et  illustris.  Finis  vero  eiusdem  est 
talis.  Quo  modo  conveniat  unitas  sul)Stantie  cum  pcr^'o- 
narum  pluralitate.    Explicit.    et   cetera  —  In  quo    libro 


—  17  — 

omnes  qnatemi  sunt  XX.  —  Ac  desuper  postem  cuiusli- 
bet  cnm  hac  seqnente  grossa  et  nigra  lictera  -A- 

'  LXXn.  §  —  Liber  iohannìs  presbiteri  damasceni, 
qni  in  assur.  In  quo  est  traditio  certa  ortodoxe  fìdei. 
divisa  capitulis  centum.  Et  diversi  libri  anselmi .  Cum 
postibus  et  cathena  —  Cuius  principium  est.  Deum  nemo 
vidit  unquam.  Finis  vero.  Per  immortalia  secula  secu- 
lomm.  Amen.  Explicit  de  anima.  —  In  quo  libro  omnes 
quatemi  sunt  XXJX.  -B- 

'92  LXXni.  §  —  Bemardus  ad  eugenium  papam  IH. 
Et  de  claustro  anime  .  Cum  multis  libris  .  postibus  et  ca- 
thena —  Cuius  principium  est.  Subiit  animum  dictare 
aliquid.  Finis  vero.  Sed  solus  deus  ineffabiliter  trinus  et 
unus.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt.  (^manca  il 
numero)  -  C  - 

LXXIV.  §  —  Tractatus  magistri  riccardi .  de  sancto 
victore .  Cum  postibus  et  cathena.  —  Cuius  principium 
est.  Quodcumque  ligaveris  super  terram  erit  ligatum 
et  in  celis.  Finis  vero.  Erunt  levites  qui  ministrant 
domui.  —  In  quo   libro  omnes   quatemi   sunt  XXXTV. 

LXXV.  §  —  Riccardus  idem .  de  archa  contempla- 
tìonis.  Et  Ugo  de  sacramentis .  cum  pluribus  aliis.  Ac 
anselmus.  et  cetera .  Cum  postibus  et  cathena.  —  Cuius 
principium  est.  De  contemplatione  eiusque  commenda- 
tìone.  Finis  vero.  Sicut  idem  est  loqui  et  uti  ita  potestate 
loquendi.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  XXV. 
-E- 

LXXVI.  §  —  Riccardus  idem .  de  mistico  sompno . 
Cum  pluribas  aliis  libris  .  Postibus  bullatis  et  cathena  — 
Cuius  principium  est.  Quid  illud  nabuchodonosor  som- 
pnium  juxta  literam  designet.  Finis  vero.  Videbimus 
in  eis  verbum  etemum  et  verbum  incamatum.  —  In 
quo  libro  omnes  quatemi  sunt  XXVI.  -F- 

LXXVII.  §  —  Ugo  de  sacramentis  .  Cum  postibus  et 
cathena  —  Cuius  principium  est.  Labrum  de  sacramentis 


—  18  — 

crhistiane  fldei.  Finis  vero,  Ecce  quod  erit  in  fine  sine 
fine  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  XXI.  -G- 

LXXVin.  §  —  Ugo  in  expositione  ierarchie.  Et  chro- 
nica.  Ac  alii  tractatus  diversi  eiusdem  .  Cum  postibus  et 
cathena  —  Cuius  principium  est.  Omne  datum  optimum, 
et  omne  donum  perfectum  de  sursum  est.  Finis  vero. 
In  manu  eorum  indignatio  mea.  —  In  quo  libro  omnes 
quatemi  sunt  XXV.  -H- 

99  LXXIX.  §  —  Dyalogus.  sive  tractatus  eiusdem  magi- 

stri  ugonis.  de  sancto  victore  .  Cum  postibus  et  cathena.  — 
Cuius  principium  est.  Quid  fuit  prius  antequam  mundus 
fieret.  Finis  vero.  Quomodo  conveniat  unitas  substantie 
cum  personarum  pluralitate.  —  In  quo  libro  omnes  qua- 
temi sunt  XXXm.  -I- 

LXXX.  §  —  Didascolus  eiusdem  ugonis  .  cum  pluribus 
aliis  tractatibus  .  Cum  postibus  et  cathena.  —  Cuius  prin- 
cipium est.  Desiderius  proprium  nomen  est.  Finis  vero. 
Sit  deus  benedictus  per  cuncta  secula  seculorum  amen. 

—  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XXVII.  -  K  - 

225  LXXXI.  §  —  Liber  viginti  distinctionum.  divise  per 

centena  capitula  .  qui  desertus  vocatur  .  magistri  petri  de- 
cani ecclesie  sancti  aniani  episcopi  et  confessoris .  aure- 
lianensis  civitatis  .  Provincie  turonie  .  Cum  postibus  et  ca- 
thena. —  Cuius  principium  est.  Omnis  natura  vel  deus 
est  qui  nullum  habet  a^uctorem.  Finis  vero.  Dum  licen- 
tius  peccarent,  vel  peccare  minus  formidarent.  —  In 
quo  libro  omnes  quaterni  sunt  LI.  -L- 

In  banco  nono  versus  orientem  suut  infrascripti  libri, 

LXXXII.  §  —  Liber  institutionum .  seu  elementorum 
domini  iustiniani  imperatoris  .  Cum  postibus  et  cathena. 

—  Cuius  libri  princium  tale  est  (mancano  le  altre  indi- 
cazioni).  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  (manca  il 
numero)  Ac  de  super  postem  cum  hac  sequente  grossa 
et  nigra  litera  -A- 

LXXXIII.  —  Codex    domini  iustiniani    sacratissimi 


—  19  — 

principis  .  cum  postibus  et  cathena.  —  Cuius  principium 
est.  (mancano  le  indicazioni)  Q) 

LXXXrV.  §  —  Digestum  vetus  .  Cura  postibus  et  ca- 
thena. —  Cuius  principium  est.  (idem) 

LXXXV.  §  —  Digestum  novum  .  Cum  postibus  et  ca- 
thena. —  Cuius  principium  est.  (idem) 

LXXXVI.  §  —  Infortiatum .  Cum  postibus  et  cathena. 

—  Cuius  principium  est  —  (idem) 

212  LXXXVn.  §  —  Summa  domini  azonis.  supra  novem 

libris  novi  codicis  domini  iustiniani  imperatoris  —  Cuius 
principium  est.  Cum  post  inventionem  scientie  superve- 
nerit  gratie  pieni tudo.  —  In  principio  antera  secundi  qua- 
temi  priraus  versus  incipit  sic.  Quod  sit  officiura  procon- 
sulis .  antequara  ingrediatur  provinciara  sibi  decretara. 
Finis  vero.  Capitulo  de  annali  except.  1.  ult.  et  argura. 
per  contr.  ff.  eodera.  si  raater  1.®  Responso.  —  Oranes 
quatemi  sunt  (m^nca  il  numero). 

LXXXVni.  §  —  Speculura  iuris.  (mancano  le  indica- 
zioni) 

640  LXXXIX.  §  —  Tractatus  notularum  de  arte  notarle 

magistri  rollandini  de  Bononia.  Et  liber  floris  eiusdem. 

—  Cuius  principiura  est  —  Tractaturus  de  arte  notarle . 
prirao  videaraus  quid  sit  notarla.  Finis  vero.  Versus. 
Succedit  matri  fillus  per  orphytianura.  Et  infra.  Explicit.fi. 
liber  floris.  —  In  quo  libro  oranes  quatemi  sunt  XVIII. 

Omnes  libri  in  libraria  publica  versus  orientem  in 
bancis  cathenati  sunt  LXXXVIII.  (*) 

In  banco  primo  versus  occidentem  sunt  infrascripti 
libri. 

XC.  §  —  Testus  quatuor  librorum  sententiarura.  raa- 
gistri  petri  lorabardi  .  episcopi  parisiensis  .  Cura  postibus 
et  cathena.  —  Cuius  principiura  tale  est.  Cupientes  aliquid 

(1)  La  lettera  di  contrasegno,  come  sì  vede  manca  in  tutti  i  libri  del  ban(!o 
nono  tranne  nel  primo. 

{'2)  La  somma  non  corrispondo  perchè  l'art.  Liber  induìgentie^  come  è  stato 
Dotato,  fu  aggiunto  posteriormente. 


—  20  — 

de  penuria.  In  prima  autem  colompna  secundi  quatemi: 
primus  versus  sic  incipit.  Intellexit  ergo  unum  esse  deum. 
unum  omnium  auctorem.  Finis  vero  eiusdem  talis  est. 
Per  media  ad  pedes  .  via  duce  usus  pervenit.  —  In  quo 
libro  omnes  quatemi  sunt  XXXVn.  Et  in  primo  et  ul- 
timo folio  cuiuslibet.  in  ymargine  inferiori  per  numerum 
signati.  Ac  desuper  postem:  cum  hac  sequente.  grossa  et 
nigra  lictera  -A- 

121  XCI.  §  —  Primus  liber.  super  primum  sententiarum. 

magistri  fratris  bonaventure  .  de  balneo  regio  .  provincie 
romane  .  ordinis  minorum  .  Cum  postibus  et  cathena.  — 
Cuius  principium  est.  Profunda  fluviorum.  Finis  vero.  In 
omnes  generationes  seculi  seculorum  amen.  —  In  quo 
libro  omnes  quatemi  sunt  IX.  -B- 

126  XCn.  §  —  Secundus  super  sententias  bonaventure  . 
Cum  postibus  et  cathena  —  Cuius  principium  est.  Solum- 
modo  hoc  inveni.  Finis  vero.  Et  hec  sufficiant.  Ut  est 
in  fine  tabule  titalorum.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi 
sunt  XVm.  -  C  - 

xeni.  §  —  Tertius  super  sententias  bonaventure . 
Cum  postibus  et  cathena  —  Cuius  principium  est.  Deus 
autem  qui  dives  est  in  misericordia.  Finis  vero.  Per  in- 
finita secula  seculorum.  Amen.  —  In  quo  libro  omnes 
quatemi  sunt  XH.  -D- 

127  XCIV.  §  —  Quartus  super  sententias  bonaventure. 
Cum  postibus  et  cathena  —  Cuius  principium  est.  Un- 
guentarius  faciet  pigmenta  suavitatis.  Finis  vero.  Per  in- 
finita secula  seculorum  amen.  —  In  quo  libro  omnes 
quatemi  sunt  XVn.  -E- 

137  XCV.  §  —  Opus  super  quatuor  libros  sententiarum. 
magistri  fratris  iohannis  scoti .  qui  et  doctor  subtiKs  nun- 
cupatur.  de  provincia  ybemie.  ordinis  minorum.  Cum  po- 
stibus et  cathena.  —  Cuius  principium  est.  Queritur  utrum 
homini  prò  statu  isto.  (^)  Finis  vero.   Utrum  beatitudo 

(1)  Dopo  lo  parole  prò  statit  isto  v'  è  uno  spazio  in  bianco. 


—  21  — 

corpomm  erit  equalis.  Ut  est  ibi.  in  fine  tabule  titulorum. 

—  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XXV.  -F- 

'  136  XCVI.  §  •—  Questiones  dicti  magistri  iohannis.  De 
anima.  Et  de  primo  principio.  Ac  colibeta  eiusdem.  Et 
magistrorum  petri  aureoli  ordinis  minorum.  Ac  henrici 
de   candago.  Et  quam   plura.  Cum   postibus  et  cathena. 

—  Cuius  principium  est.  Queritur  utrum  sensus  tactus. 
Finis  vero.  Includantur  ratione  parentis.  Explicit.  —  In 
quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XX.  -  G  - 

133  XCVn.  §  —  Questiones,  sive  lectura  super  quatuor 
libros  sententiarum  .  magistri  fratris  ade  godam  .  anglici . 
ordinis  minorum.  Cum  postibus  et  cathena.  —  Cuius 
principium  est.  Utrum  necessaria  sit  homini  aliqua  co- 
gnitio  superna.  Finis  vero.  De  secunda  similiter  patet 
superius.  Sunt  omnes  quaterni  XH.  -H- 

XCVni.  §  —  Primus  liber  super  primum  sententia- 
rum fratris  alexandri  de  ales.  -I- 

XCIX.  §  —  Secundus  et  Tertius  liber  dicti  magistri 
super  sententias.  -I- 

In  banco  secundo  versus  ocddentem  sunt  infrascripti 
libri, 

143  C.  §  —  Primus  liber  super  primum  sententiarum. 
magistri  fratris  riccardi .  de  media  villa  .  anglici .  ordinis 
minorum.  Cum  postibus  et  cathena.  —  Cuius  libri  prin- 
cipium tale  est.  Abscondita  produxit  in  lucem.  Finis 
vero  eiusdem  est  talis.  Utrum  voluit  penas  reproborum. 

—  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XI.  Ac  de  super 
postem  cum  hac  sequente  grossa  et  nigra  lictera.  -A- 

^141  CI.  §  —  Secundus  super  sententias  riccardi.  Cum 
postibus  et  cathena.  —  Cuius  principium  est.  Omnia  per 
ipsum  facta  sunt.  Finis  vero.  Prelato  quasi  patri  corpo- 
rali. Ut  est  ibi  in  fine  tabule  titulorum.  —  In  quo  libro 
omnes  quaterni  sunt  XVI.  -  B  - 

145  Cn.  §  —  Tertius  super  sententias  riccardi.  Cum  po- 
stibus et  cathena.  —  Cuius  principium  est.  Vestitus  erat 
veste  aspera.  Finis  vero.   Que   sunt   timor  et  amor.  Ut 


22  

est  ibi  in  fine  tabule  titulomm.  —  In  quo  libro  omnes 
quatcrni  sunt  XV.  -C- 

CIII.  §  —  Quartus  super  sententias  riccardi.  Cum 
postibus  et  cathena.  —  Cuius  prineipium  est.  —  Innova 
signa  et  immuta  mirabilia.  Finis  vero.  Peccatoribus  qui 
sunt  in  hac  vita.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt 
XVI.  -D- 

159  CIV.  §   —   Questiones   disputate   dicti   riccardi.   Et 

magistrorum  petri  falci.  Ac  mathei  de  aquasparta.  cum 
colibetis  ipsorum.  Cum  postibus  et  cathena.  Quarum  prin- 
eipium est.  Utrum  rcs  (sic  invece  di  deus)  sit  summe 
simplex.  —  Finis  vero.  Neutrum  prineipium  corrumpitur. 
Expliciunt  questiones.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi 
sunt  XXVII.  -E- 

114  CV.  §  —  Prima  pars  summe  sancti  thome  de  aquino. 

Provincie  romane  ordinis  predicatorum.  cum  postibus  et 
cathena.  —  Cuius  prineipium  est.  Quia  catholice  veritatis 
doctor.  Finis  vero.  Utrum  semen  quod  est  humane  ge- 
nerationis  prineipium.  Ut  est  ibi  in  fine  tabule  titulorum. 
—  In  quo  omnes  quatemi  sunt  XTI.  -F- 

117  evi.  §  —  Prima  pars  secunde  dicti  sancti.  Cum  po- 

stibus et  cathena.  Cuius  prineipium  est.  Quia  sicut  da- 
mascenus  dicit  homo  factus  est  ad  ymaginem  dei.  — 
Finis  vero.  Utrum  bona  temporalia  cadant  sub  merito. 
Ut  est  ibi  in  fine  tabule  titulorum.  —  In  qua  summa 
omnes  quatemi  sunt  XVI.  -G- 

116  CVn.  §  —  Secunda  secunde  supradicti  sancti.  Cum 

postibus  et  cathena.  —  Cuius  prineipium  est.  Post  omnes 
considerationes  de  virtutibus  et  vitiis.  —  Finis  vero. 
Utrum  requiratur  ad  religionis  ingressum.  Ut  est  ibi  in 
fine  tabule  titulorum.  —  In  qua  summa  omnes  quaterni 
sunt  XXn.  -H-  O 

112  CVin.    §   —   Questiones   omnes  .  et  colibeta  omnia, 

sancti   thome   sepe   dicti.    Cum   postibus  et  cathena.  — 


(1)  Dopo  questo  art.  CVII  v'  è  uno  spazio  in  bianco,  con  in  fine  la  lettera  I 
di  contrasegno  per  il  libro,  che  doveva  esservi  notato. 


—  23  — 

Cuius  principium  est.  Questio  est  de  ventate.  Finis  vero. 
Et  hunc  proposi tum  habebat  dicendo  viruni  non  cognosco. 

—  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  XVIII.  -  K  - 

In  banco  tertio  versus  occidentem  sunt  infrascripti 
libri, 

79  CIX.  §  —  Postille  super  genesim.  exodum.  leviticum. 
et  numerorum  libros  magistri  fratris  guilelmi  de  militone 
Provincie  (nuinca  il  nome  della  provincia)  ordinis  mino- 
rum.  Cum  postibus  et  cathena.  Cuius  libri  principium  tale 
est.  Prima  ad  corinthios  xiv.  Volo  quinque  verba  sensu 
meo  loqui.  Finis  vero  eiusdem  talis  est.  Quo  patet  ex 
textu.  in  fine,  xxxiii.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi 
sunt  XXX.  Ac  de  super  postem  cum  hac  sequente  licte- 
ra  -A- 

CX.  §  —  Postille  super  librum  iob.  magistri  fratris 
mathei  de  aquasparta  .  ordinis  minorum  .  provincie  sancti 
francisci.  cum  postibus  et  cathena.  —  Cuius  principium 
est.  Hec  omnia  liber  vite.  Finis  vero.  Vivit  et  regnat  in 
secula  seculorum.  Amen.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi 
sunt  XXV.  -  B  - 

19  CXI.  §  —  Postille  super  primam  partem  psalterii. 
Cum  postibus  et  cathena.  —  Cuius  principium  est.  Pu- 
teus  aquarum  viventium  que  fluunt  cum  impetu  de  libano. 
Finis  vero.  Ut  faceret  inde  sibi  ortum  olerum  et  vitio- 
rum.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XXin.  -  G  - 

39  CXn.  §  —  Postille  super  secundam  partem  psalterii. 
Cum  postibus  et  cathena.  —  Cuius  principium  est.  Exul- 
tate  deo  adiutori  nostro.  Finis  vero.  Spiri tus  et  anime 
iustorum,  ymnum  dicite  domino  .  et  cetera.  —  In  quo 
libro  omnes  quaterni  sunt  XI.  -  D  - 

*  59         CXin.  §  —  Distinctiones  super  psalterium.  Cum  po- 

stibus et  cathena.  —  Cuius   principium   est.   Beatus  vir 
et  cetera.  Finis  vero.  Si  nudus  quis  cum  nudo  luctatur. 

—  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XXIIT.  -E- 

*  75         CXIV.  §  —  Postilla  super  ecclesiasticum  .  magistri  fra- 

tris  alexandri  de  alexandria.  provincie  ianuensis.  ordinis 


—  24  — 

mìnoruin.  Cuin  postibus  et  cathena.  —  Cuius  principìum 
est.  Multorum  nobis  operi  principali.  Finis  vero.  Quod 
nobis  prestare  dignetur  dominus.  Amen.  —  In  quo  libro 
omnes  quatemi  sunt  XXTÌT.  -F- 

60  CXV.  §  —  Postille  super  omnes  prophetas.  magistri 
fratris  nicolay  de  lyra.  Provincie  francie.  ordinis  minornm. 
Cum  postibus  et  cathena.  —  Cuius  principium  est.  — 
lerusalem  evangelistam  dabo.  Ysaie  xli.  Finis  vero.  Qui 
cum  patre  et  spiritu  sancto  vivit  et  regnat  in  secula  secu- 
lorum.  Amen.  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  XXI.  -  G  - 

*77         CXVI.  §  —  Postilla  magistri   nicolay  de  lyra  super 
psalterium.  Cum  postibus  et  corio  albo  et  cathena.  (*)  -  H  - 

In  banco  quarto  versus  occidentem  sunt  infrascripti 
libri, 

68  ex  VII.  §  —  Postille  super  evangelia  mathei  et  marchi, 
et  primum  et  secundum  librum  machabeorum.  magistri 
fratris  nicholay  de  lyra.  provincie  francie.  ordinis  mino- 
rum.  —  Cum  postibus  et  cathena.  —  Cuius  libri  princi- 
pium est.  Facies  aquile  desuper  ipsorum  quatuor.  Et  in- 
fra ad  duo  folla.  Quatuor  facies  uni.  Finis  vero  eiusdem 
est  talis.  Cui  cum  patre  et  spiritu  sancto  sit  honor  et 
gloria  in  secula  seculorum.  Amen.  —  In  quo  libro  omnes 
quatemi  sunt  VII.  Ac  desuper  postem  cum  hac  sequente 
grossa  et  nigra  lictera.  -A- 

CXVni.  §  —  Postille  super  evangelium  luce,  fratris 
bonaventure.  Cum  postibus  et  cathena.  —  Cuius  princi- 
pium est.  Spiritus  domini  super  me  eo  quod  unxit  me. 
Finis  vero.  Qui  cum  patre  et  spiritu  sancto  vivit  et  re- 
gnat deus  in  secula  seculorum.  Amen.  —  In  quo  libro 
omnes  quaterni  sunt  XXII  -B- 

62  CXIX.  §  —  Postille  super  evangelium  iohannis  fra- 
tris  nicholay  de  lyra.  Et  liber  ystoriarum  veteris  testa- 
menti. Cum  postibus  et  cathena.  —  Cuius  principium  est. 
In  principio   creavit  deus  celum  et  terram.    Finis   vero. 

(1)  L'  articolo  cxvi  è  scrìtto  con  inchiostro  e  carattere  diverso. 


.    -  25  - 

Respeotu  intellectus  nostri.  —  In  quo  sunt  quaterni 
xvm.  -  C  - 
81  CXX.  §  —  Postille  super  epistolas  pauli  canonicas. 
Actus  apostolorum.  Et  apocalipsim  fratris  nicholay  de  lyra. 
Cum  postibus  et  cathena.  —  Cuius  principium  est.  Ecce 
descripsi  eam  tibi  tripliciter .  Proverb.  xxi.  Finis  vero. 
Gratia  domini  nostri  iesu  Christi  sit  cum  omnibus  vobis. 
Amen.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XV.  -D- 

115  CXXI.  §  —  Scripta  sancti  thome  de  aquino  .  super 
evangelium  mathei .  cum  postibus  et  cathena.  —  Cuius 
principium  est.  Sanctissimo  ac  reverendissimo  patri.  Finis 
vero.  Qui  est  benedictus  in  secula.  Amen.  —  In  quo  libro 
omnes  quaterni  sunt  XIV.  -E- 

25  CXXn.  §  —  Postille  super  ecclesiastem  et  iohannem. 
magistri  fratris  petri  de  tarenthasia  .  provincie  burgundie 
ordinis  minorum  .  Cum  postibus  et  cathena.  —  Cuius  prin- 
cipium est.  Beatus  vir  cuius  est  nomen  domini  spes  eius. 
Finis  vero.  Qui  vivit  et  regnat  in  secula  seculorum.  Amen. 
—  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  X.  -  F  - 

38  CXXTTT.  §  —  Postille  super  epistolas  pauli  .  fratris 
petri  de  tarenthasia .  Cum  postibus  et  cathena  —  Cuius 
principium  est.  Dedi  te  in  lucem  gentium.  Finis  vero. 
Est  de  mortalibus  non  de  venialibus  proprie.  —  In  quo 
libro  omnes  quaterni  sunt  XVTTTT.  -G- 

18  CXXrV.  §  —  Postille  super  epistolas  canonicas  .  Ad 
romanos.  Et  corinthios  .  Cum  postibus  et  cathena.  —  Cuius 
principium  est.  Ad  commendationem  autem  operis  ie- 
ronimus  premictit  prologum.  Finis  vero.  De  obmissis 
parcatis  .  de  benefactis  laus  sit  deo.  —  In  quo  libro  omnes 
quaterni  sunt  XXVI.  -H- 

CXXV.  §  —  Prima  pars  postille  fratris  phylippi  de 
monte  calerlo  .  cum  postibus  et  corio.  - 1  -  (^) 

254  CXXVI.  §  —  Secunda  pars  postille  eiusdem  cum  po- 
stibus et  corio  grigeo  -  K  - 

(1)  I  codici  N.  CXXV-XXVI-XXVII  sono  notati  nel  margine  inferiore  deUa 
pag.  30  (numerazione  antica)  dell'antico  catalogo,  con  scrittura  posteriore. 


—  26  — 

*239  CXXVII.  §  —  Quadragesimale  einsdem  fratris  phi- 
lippi  de  monte  calerio  -L- 

In  banco  quinto  versus  occidentem  simt  infrascripti 
libri. 

*  20  CXXVm.  §  —  PostiUa  super  evangelium  mathei.  Et 
postille  exceptuate:  super  evangelia  marci,  luce  .  et  iohan- 
nis.  cum  postibus  et  cathena.  —  Cuius  libri  principium  tale 
est.  Quatuor  orbiculos  aureos  pones  super  quatuor  evan- 
gelistas.  Finis  vero  eiusdem  est  talis.  Post  hanc  vitam 
perfecte  contemplanda  comprehendam.  —  In  quo  libro 
omnes  quaterni  sunt  XXXII.  Ac  de  super  postem  cum 
hac  sequente  grossa  et  nigra  lictera  -  A  - 

CXXIX.  §  —  Sermones  super  epistolas.  et  evangelia 
dominicalia.  totius  anni .  fratris  luce  de  botonto  .  Provincie 
apulie .  ordinis  minorum  .  Cum  postibus  et  cathena.  — 
Cuius  principium  est.  Universe  vie  domini  misericordia 
et  veritas.  Finis  vero.  Sic  iste  eflPulsit  in  tempio  domini. 
In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XX.  -B- 

CXXX.  §  —  Compendium  theologice  veritatis .  magi- 
stri  bartholotti  ordinis  predicatorum.  (^)  Et  sermones  qua- 
dragesimales  super  prophetas.  Et  quadragesimale  magistri 
fratris  henrici .  de  monte  lardino  .  Provincie  ianuensis  . 
Cum  postibus  et  cathena  —  Cuius  principium  est.  (manca) 
....  Finis  vero.  Quisquam  beatus  recipiet  secundnm 
merita,  sine  fine.  Amen  —  In  quo  libro  omnes  quaterni 
sunt  XVI.  -  C  - 


« 


514  CXXXI.  §  —  Sermones  super  evangelia  dominicalia  . 
totius  anni .  fratris  guilielmi  de  lugduno  .  provincie  bur- 
gundie  .  ordinis  predicatorum  .  Cum  postibus  et  cathena.  — 
Cuius  principium  est.  Dicite  fìlie  syon.  Finis  vero.  Ziza- 
nia  triplici  de  causa  nascitur.  Ut  est  ibi  in  fine  tabule. 
—  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XXIII.  -D- 

250  CXXXn.  §  —  Postilla  super  evangelia  dominicalia. 
totius  anni  .  fratris  philippi  de  monte  calerio  .  provincie 


(1)  V  è  in  margine  questa  nota:  «  deficit  quia  de  volumine  ereptum  est  fur- 
tive »  e  si  riferisce  al  Compendium  magistri  Bartholotti. 


-  27  - 

ianuensis  .  ordinis   minorum  .  Cum  postibus   et  cathena. 

—  Cuius  principium  est.  Ruth  coUigebat  spicas  post 
terga  metentium  —  In  prima  columpna  secundi  quatemi 
primus  versus  sic  incipit.  Nam  sicut  numerus  senarius 
constat  ex  suis  partibus.  Finis  vero.  Sed  etiam  omnium 
sequentium  imminentia  pericula  indicat.  —  In  quo  libro 
omnes  quatemi  sunt  XX.  -E- 

CXXXTTT.  §  —  Sermones  super  evangelia  domini- 
calia,  totius  anni .  fratris  iacobi  de  voragine .  provincie  ia- 
nuensis .  ordinis  predicatorum  .  Cum  postibus  et  cathena. 

—  Cuius  principium  est.  Humane  labilis  vite  decursus. 
Finis  vero.  Qui  sine  fine  vivit  et  regnat  deus  per  infi- 
nita secula  seculorum.  Amen.  In  quo  libro  omnes  quaterni 
sunt  XXI.  -  F  - 

512  CXXXIV.  §  —  Sermones  quadragesimales  dicti  fra- 

tris  iacobi.  —  Item  quadragesimales  qui  sic  incipiunt. 
Cum  ieiunatis  .  et  cetera.  Et  centum  miracula  beate  vir- 
ginis  .  Cum  postibus  et  cathena  —  Cuius  principium  est. 
Filia  populi  mei  induere  cilicio.  Finis  vero.  Veniat  dile- 
ctus  in  ortum  suum  et  comedat  fructum  pomorum  suo- 
mm.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XX.  -G- 

CXXXV.  §  —  Postilla  super  epistolas  dominicales. 
totius  anni,  magistri  fratris  bertrandi  de  turre  .  provincie 
aquitanie  .  ordinis  minorum.  Cum  postibus  et  cathena.  — 
Cuius  principium  est.  Scripsit  ezechias  epistolas  ad  ef- 
fraym  et  Manasen.  Finis  vero.  State  succincti  lumbos 
virtutis  vestre.   —  In   quo   libro   omnes   quaterni   sunt 

xxxm.  -H- 

CXXXVI.  §  —  Postilla  super  epistolas  dominicales. 
et  feriales  quadragesimales  .  dicti  fratris  bertrandi.  Cum 
postibus  et  cathena.  —  Cuius  principium  est.  Hoc  dicit 
dominus.  Convertimini  ad  me.  et  cetera.  Finis  vero.  Qui 
cum  patre  et  spiritu  sancto  vivit  et  regnat  in  secula  se- 
culorum .  Amen.  —  In  quo  libro  onmes  quaterni  sunt 
XXV.  -I- 

CXXXVn.  §  —  Sermones  super  epistolas  festivita- 
tum.  totius  anni,  supradicti  magistri  bertrandi.  Cum  pò- 


-  28  - 

stibus  et  cathena.  —  Cuius  principium  est.  Benedictio 
domini  super  caput  iusti.  Finis  vero.  Regnum  dei  vim 
patitur  et  violenti  rapiunt  illud.  —  In  quo  libro  omnes 
quatemi  sunt  XXX.  -  K  - 

*436  CXXXVm.  §  —  Sermones  dominicales  et  festivi 
totius  anni,  magistri  fratris  giliberti  de  tomaco  .  provincie 
f rancie .  ordinis  minorum.  Cum  postibus  et  cathena.  — 
Cuius  principium  est.  Rogatus  pluries  ut  sermones  quo- 
sdam  quos  ad  clerum  parisiensem.  Finis  vero.  Ecce  do 
verba  mea  in  ore  tuo,  in  ignem.  et  populum  istum  in 
Ugna  et  vorabit  eos.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi 
sunt  XXVm.  -L- 

CXXXIX.  §  —  Sermones  dominicales.  quadragesima- 
les.  et  festivi,  per  totum  annum.  Cum  postibus  et  cathena. 

—  Cuius  principium  est.  Emitte  agnum  celi  dominatorem 
terre.  In  principio  autem  secundi  quatemi  incipit  sic. 
Confessus  est  et  non  negavit.  Finis  vero,  ypocrisis.  Ut 
est   ibi   in   fine    tabule.    In    quo    omnes    quatemi    sunt 

xxxn.  -M- 

CXL.  §  —  Sermones  festivi .  per  totum  annum  .  et 
aliqui  feriales.  magistri  fratris  raymundi  rigaldi.  de  pro- 
vincia francie.  ordinis  minorum.  Cum  postibus  et  cathena. 

—  Cuius  principium  est.  Ascendam  in  palmam  et  appre- 
hendam  fructus  eius.  Cant.  Finis  vero.  Respondebit  mihi 
cras  iustitia  mea  cum  placiti   tempus  advenerit .  Amen. 

—  In  quo  libro  omnes  qnatemi  sunt  XXXVI.  -N- 

CXTJ.  §  —  Sermones  magistri  fratris  francisci  de 
mayrone.  provincie  provincie.  ordinis  minorum.  feriales. 
festi.  comunes.  Ac  funerales.  Qui  sermones  sunt  lxvi. 
Cum  aliquibus  collationibus  et  exemplis.  Cum  postibus 
et  cathena.  —  Cuius  principium  est.  Videbitis  filium  ho- 
minis  venientem  in  nube.  Finis  vero.  Iterum  relinquo 
mundum  et  vado  ad  patrem.  —  In  quo  libro  omnes 
quatemi  sunt  XIX.  -  0  - 

396         CXLn.  §  —  Distinctiones   vocales.  fratris  nicholay 
de  gorham.  ordinis  predicatorum.  Cum  postibus  et  cathena. 

—  Cuius  principium  est.  Abeuntium  per  hunc  mundum. 


—  29  — 

alii  abeiint  male,  alii  bene.  Finis  vero.  Ut  preparati  in- 
tretis  ad  nnptias  cum  domino  iesu  christo.  Amen.  —  In 
quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XVIII.  -P- 

CXTilTT.  §  —  Legende  sanctorum  complete .  magni 
voluminis.  Cum  postibus  et  cathena.  —  In  cuius  princi- 
pio sunt  due  grosse  lictere  coloribus  et  auro  inluminate, 
cum  quinque  capitibus.  et  una  dimidia  figura:  —  Cuius  prin- 
cipium  est.  Universum  tempus  presentis  vite  in  quatuor 
distinguitur.  Finis  vero.  Quod  ipse  prestare  nobis  digne- 
tur.  qui  vivit  et  regnat  deus  in  secula  seculorum.  Amen. 
—  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt.  XXIX.  -Q- 

In  banco  sexto  versus  occidentem  sunt  infrascripti  libri 

CXUV.  §  —  Priscianus  maior.  cesariensis  grammati- 
cus.  doctoris  (sic)  urbis  rome  costantinopolis.  Cum  postibus 
et  cathena.  —  Cuius  libri  principium  tale  est.  Cum  omnis 
eloquentie  doctrinarum.  et  omne  studiorum  genus  sa- 
pientie  luce  refulgens.  Finis  vero  eiusdem  est  talis.  Sy- 
derea  polus  obscuro  sed  nubila  celo.  —  In  quo  libro 
omnes  quaterni  sunt  Xni.  Ac  desuper  postem  cum  hac 
sequente  grossa  et  nigra  lictera.  -A- 

CXLV.  §  —  Priscianus  minor.  Et  doctrinale.  Ac 
quedam  alia  grammaticalia  valde  bona.  Cum  postibus  et 
cathena.  —  Cuius  principium  est.  Quondam  in  arte 
expositis  libris  de  parti  bus  orationis.  Finis  vero.  Hanc 
urbem  versus,  vel  romam  vel  mare  versus.  —  In  quo 
libro  omnes  quaterni  sunt  X.  -B- 

CXLVI.  §  —  Summa  dictaminis  composita  per  ma- 
gistrum  thomam  de  capua  cardinalem.  —  Cuius  princi- 
pium est.  In  hoc  prohemio  reprehenduntur  illi  qui  pre- 
cipitant  sententias.  —  Finis  vero.  Explicit  summa  di- 
ctaminis. composita  per  bone  memorie  magistrum  thomam 
de  capua  olim  cardinalem.  —  In  quo  libro  omnes  qua- 
terni sunt  Vni.  -  C  - 

93  CXLVn.  §  —  Ysidorus  ethimologiarum.  Cum  postibus 
et  cathena.  —  Cuius  principium  est.  Domino  meo  dei 
servo    brauiolo   episcopo   ysidorus.  Finis   vero.   Veniam 


* 


—  30  — 

mihi  ab  ilio  impetres,  et  me  rescriptis  domino  iuvante 
letiflces.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  XTTTT. 
-D- 

CXLVm.  §  —  Fapias  episcopus  ieropolitanus.  de 
exposi tiene  vocabulorura.  Cum  postibus  et  cathena.  — 
Cuius  principium  est.  Fili  uterque  carissime,  debui  si 
potuissem,  potui  si  mee  voluntati.  Finis  vero.  Perfruamur 
sapientia  cum  patre  et  spiritu  sancto  per  infinita  secula 
seculorum.  Amen.  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt 
xvm.  -E- 

CXLIX.  §  —  Doctrinale  optimum  et  bene  glossatum. 
cum  cathena.  partim  in  cartis  pergameni  si  ve  de  corio.  et 
partim  in  cartis  de  bombice,  et  cum  postibus  buUatis.  -  A  - 

171  CL.  §  —  Grecismus  liber  optimus,  glossatus.  cum  po- 
stibus bullatis  et  cathena.  -A-  (*) 

*  308         CLI.  Uguitio.  patria  pisanus.  de  expositione  vocabu- 

lorum.  Cum  postibus  et  cathena.  —  Cuius  principium  est. 
Cum  nostri  prothoplausti  subiestiva  prevaricatione.  Finis 
vero.  Vir  et  princeps  gentis  iudee  extitit.  —  In  quo  libro 
omnes  quaterni  sunt  XVIII.  -F- 

297  CLn.  §  —  Bricto  de  ordine  fratrum  minorum.  de 
expositione  vocabulorum.  Cum  postibus  et  cathena.  — 
Cuius  principium  est.  Difficiles  studeo  partes,  quas  biblia 
gestat  pandore.  —  Finis  vero.  Sorte  beatorum  ut  sim 
velut  unus  eorum.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt 
XIV.  -G- 

*  167         CLin.  §  —  Summa   magistri   fratris   iohannis  Vua- 

lensis  anglici,  ordinis  minorum.  Cum  postibus  et  cathena. 
—  Cuius  principium  est.  Cum  collectionis  huius.  que  po- 
test  dici  summa  collectionum.  sive  coUoquiorum.  sint  VII 
partes.  —  Finis  vero.  Ubi  vis  permanere,  ego  vita  amen. 


(1)  I  due  articoli  CXLIX  e  CI-,  sono  scritti  con  carattere  diverso  nel  mar- 
gine inferiore  della  pag.  ?ò  e  sembrano  aggiunti  posteriormente.  La  Lettera  A 
con  cui  sono  contrasegnati  è  fuor  d'ordine:  ma  nel  margino  laterale  v'  è  un  se- 
gno di  richiamo,  che  sembra  riportare  (juesti  due  libri  dopo  il  primo  del  banco, 
cioè  Priacìatìns, 


—  31  — 

Explicit.    —    In   quo   libro  omnes    quaterni   sunt   XXV 
(questo  numero  è  cancellato)  -H- 

CLIV.  §  —  Summa  de  vitiis.  Cum  postibus  et  cathena. 
—  Cuius  principiura  est.  Dicturi  de  vitiis.  incipiemus 
a  vitio  gale.  Finis  vero.  Explicit  de  lingua,  gloria  qui 
est  benedictus  deus  in  secula.  —  In  quo  libro  omnes 
quaterni  sunt  XXI.  - 1  - 

ì8  CLV.  §  —  Summa  de  virtutibus.  Cum  postibus  et 
cathena.  Cuius  principium  est.  Presens  opus  habet  quinqe 
partes  principales.  Finis  vero.  Benedictus  dominus  vir- 
tutum.  qui  incepit  et  perfecit.  Amen.  —  In  quo  libro 
omnes  quaterni  sunt  XVI.  -K- 

CLVE.  §  —  Biblia  cum  interpretatoribus  de  manu 
peczinii.  (') 

In  banco  septimo  versus  ocddentem  sunt  infrascripti 
libri. 

CLVn.  §  —  Logica  aristotilis.  De  bona  lictera  et 
completa.  Cum  postibus  et  cathena.  In  qua  sunt  octo 
lictere  grosse  .  inluminate  coloribus  et  fìguris.  —  Cuius 
principium  tale  est.  Cumsitnecessariumgrisarori.  (sic)  et 
ad  eam  que  est  apud  aristo tilem.  —  Finis  vero  eiusdem 
est  talis.  Inventis  autem  multas  habere  grates.  —  In  quo 
libro  omnes  quaterni  sunt  XVII.  Ac  desuper  postem:  cum 
hac  sequente  .  grossa  .  et  nigra  lictera.  -  A  - 

CLVin.  §  —  Libri  fisicorum  viii.  De  anima  III. 
De  generatione  et  corruptione  ii.  aristotilis.  Cum  postibus 
et  cathena.  —  Cuius  principium  est.  Quoniam  quidem 
intelligere  et  scire  contigit  circa  omnes  scientias.  Finis 
vero.  Sed  non  quorum  substantia  generatur  ens  tale 
quale  contigit  non  ens  corruptibile.  —  In  quo  libro 
omnes  quaterni  sunt  X.  -  B  - 

CLIX.  §  —  Libri  de  celo  et  mundo  quatuor  aristoti- 
lis. Et  scriptum  super  duos  libros  de  anima,  cum  po- 
stibus et  cathena.  —  Cuius  principium  est.  Summa   co- 

(1)  Carattere  posteriore. 


—  32  — 

gnitionis  natureque  sòientie.  Finis  vero.  Et  hec  dixisse 
de  anima  ad  presens  sufficiat.  Explicit  sententia  libri  de 
anima.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  Vili.  -  C  - 

280  CLX.  §  —  Libri  methaphisice  XTV.  Ethiconim  X.  celo 

et  mundo  III.  Et  methauronim  (sic)  aristotilis  quatuor.  Cum 
postibus  et  cathena.  —  Cuius  principium  est.  Omnes  ho- 
mines  natura  scire  desiderant.  Signum  autem  est  sen- 
suum  dilectio.  Finis  vero.  Ex  bis  constituta  velut  ho- 
minem piantavi  (^)  et  alia  talia.  Explicit.  —  In  quo  li- 
bro omnes  quaterni  sunt  XIX.  -  D  - 

CLXI.  §  —  Libri  politicorum  et  rectoricorum  aristo- 
tilis. Cum  postibus  et  cathena.  —  Cuius  principium  est. 
Quoniam  omnem  civitatem  videmus  comunitatem  quan- 
dam  existentem.  —  Finis  vero.  Dixi .  audistis  .  habente 
(sic  invece  di  haòetis),  indicate.  Explicit  rectorica.  — 
In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XV.  -E- 

663  CLXn.  §  —  Problemata  aristotilis.  Commentum  ave- 

roys.  cum  pluribus  aliis  libris.  Cum  postibus  et  cathena. 
—  Cuius  principium  est.  De  problematibus  que  sunt  circa 
medicinalia.  Finis  vero.  Non  volumus  inducere  de  sen- 
tentiis  prophetarum.  logicis  .  divinis  .  et  naturalibus.  —  In 
quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XXTIT.  -F- 

CLXm.  §  —  Scriptum  ethicorum  magistri  fratris  ge- 
"^  raldi  oddonis.  Provincie  aquitanie.  generalis  minorum  et 
patriarche  anthiocensis.  ac  episcopi  cathanensium .  Cum 
postibus  et  cathena.  —  Cuius  principium  est.  Quid  est 
virtus  scrutamur .  ut  boni  efSciamur.  Finis  vero.  Qui 
operatur  omnia  in  omnibus.  Cui  est  honor.  et  cetera.  — 
In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XVII.  -G- 

CLXrV.  §  —  Libcr  alexandri.  de  animalibus.  Et  abre- 
viatio  avicenne  super  eundcm  librum.  Cum  postibus  et 
cathena.  —  Cuius  principium  est.  In  nomine  domini  no- 
stri  iesu   cristi   omnipotentis   misericordis  et  pii.    Finis 


(2)  Doveva  scriversi  plantavit;  ma  l'errore  piantavi  si  trova  nel  codice  no- 
tato in  quosto  articolo,  che  corrisponde  al  C.  280  del  catalogo  attuale. 


—  33  — 

vero.  Sed  de  dentium  utilitatibus  iam  scitis  ex  alio  loco. 
—  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XXIV.  -H- 

CLXV.  §  —  Liber  proprietatum  rerum,  magistri  fra- 
tris  bartholomei  anglici,  ordinis  minonim  .  cum  postibus 
et  cathena.  —  Cuius  principium  est.  Cura  proprietatum 
rerum  sequentes  libros  secundum  distinctionem  libro- 
rum.  Finis  vero.  Breviter  resumitur  ut  patere  potest 
diligentius  intuenti.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni 
sunt  XXV.  -I- 

43  CLXVI.  §  —  Liber  de  moralitatibus  corporum  cele- 

stium.  elementorum.  avium.  piscium.  animalium.  arborum. 
sive  plantarum.  et  cetera .  Cum  postibus  et  cathena.  — 
Cuius  principium  est.  Adiuvante  deo  in  hoc  opere  tra- 
ctatur  principaliter  de  vii  in  universo.  Finis  vero.  Sine 
preiudicio  enim  hoc  scripsi  ad  saniorum  virorum  emen- 
dationem  et  correptionem  notitiam  {sic,  per  votivamj.  In 
quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XV.  -  K  - 

In  banco  octavo  versus  occidentem  sunt  infrascripti  libri 

)6  CLXVn.  §  —  Innocentius  papa  ini.  de  civitate  ia- 

nuensi.  super  quinque  libris  de  titulis  decretalium.  domini 
gregorii  pape  IX  .  cum  postibus  et  cathena  —  Cuius  libri 
principium  tale  est.  Legitur  in  ezechiele.  Venter  tuus 
comedet  et  viscera  tua  complebuntur  volumine  iste.  — 
Finis  vero  eiusdem  est  talis.  Nec  in  hoc  vide  tur  valere 
aliqua  consuetudo.  ut  hic .  quia  consuetudo  iniqua  pre- 
scribi non  potest.  ut  notatur  supra.  de  consuetudine  in 
principio  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XXXVIIII. 
Ac  desuper  postem  cum  hac  sequente  grossa  lictera  -  A  - 

19  CLXVni.  §  —  Summa  domini  hostiensis.  super  pri- 

mum  et  secundum  librum.  de  titulis  decretalium.  domini 
gregorii  pape  IX.  cum  postibus  et  cathena.  —  Cuius 
principium  est.  Alplia  et  Omega  .  unum  in  essentia  .  et  tri- 
num  in  personis.  Finis  vero,  (^uis  sit  effectus  coniìrnintio- 
iiis  corroborative  indicialis.  deo  gratias.  —  In  quo  libro 
omnes  quaterni  sunt.  LII.  -  B  - 

!21  CLXIX.  §  —  Secunda  pars  summe .  die  ti  domini  ho- 

stiensis. super  tertium.  quartum.  et  quintum  librum.  de 

3 


—  31  — 

titulis  decrctaliulii.  dicti  domini  grcgorii  pape  IX.  Cum 
postibus  et  cathena.  —  Cuius  principium  est.  Intelligite 
insipientes  in  clero,  quoniam  si  iuste  iudicaveritis:  vos 
ipsos  non  despicietis.  Finis  vero.  Eidem  gratias  et  landes 
per  infinita  secula  seculomm.  Amen.  —  In  quo  libro  o- 
mnes  quatemi  siint  LVm.  -C- 

CLXX.  §  -—  Summa  domini  gofifredi  de  trano.  Pro- 
vincie apulie.  super  quinque  libris  de  titulis  decretalium. 
domini  gregorii  pape  IX.  Cum  postibus  et  cathena.  In 
cuius  principio  est  unum  G  magnum .  cum  figura  unius 
draconis  circumadvoluti.  -—  Cuius  principium  est.  Glo- 
sarum  diversitas  intelligentium  testus  nonnunquam  obte- 
nebrans.  Finis  vero.  Et  propterea  malui  repeti  quam 
deesse.  Vel  sic.  Tertius  uxoris  si  sit  rea  morte  prioris.  — 
In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  Xn.  -  D  - 

222  CLXXI.  §  —  Lectura  domini  (manca  il  nome  delV auto- 
re) super  quinque  libris  decretalium.  domini  gregorii  pape 
IX.  cum  postibus  et  cathena  —  Cuius  principium  est.  Gre- 
gorius  interpretatur  vigilans  et  bene  vigilavit.  Finis  vero. 
Averte  accipe.  1.  amigidi  competat.  quia  eas  optinent.  — 
In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  X.  -E- 

231  CLXXII.  §  —  Summa  casuum  per  alphabetum.  ma- 
gistri  fratris  monaldi.  ordinis  minorum.  Cum  postibus  et 
cathena.  —  Cuius  principium  est.  Quia  ignorans  ignorabor 
sicut  ait  paulus  egregius  predicator.  Finis  vero.  In  ce- 
lesti gloria  perhenniter  fulgeamus.  —  In  quo  libro  omnes 
qua  terni  sunt  XVI.  -  F  - 

OLXXllI.  §  —  Summa  confessorum.  fratris  iohannis 
lectoris.  ordinis  predicatorum.  Cum  postibus  et  cathena. 
—  In  cuius  principio  sunt  due  grosse  lictere.  coloribus  et 
auro  inluminate,  quarum  altera  est  cum  figuris.  —  Cuius 
principium  est.  Quoniam  dubiorum  nova  cotidie  difficultas 
omergit  easuuni.  Finis  vero.  Et  in  multis  aliis  locis.  ut 
est  ibi  in  fine  tabule.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi 
sunt  XXXIII.  -G- 

*235         CLXXI V.  §  -     Summa  eontossorum  .  omnium  novis- 
sima.   tVatrisi  iohannis    de    elphordia.  Provincie  saxonie. 


—  35  — 

lectoris.  et  doctoris  iuris  utriusque.  ordinis  minonim.  Com- 
pilata de  septem  libris  decretalium.  Cum  postibus  et  ca- 
thena.  In  cuius  principio  et  xii  qnatemo  sunt  due  grosse 
lictere  coloribus.  auro,  et  figuris  inluminate.  —  Cuius 
principium  est.  Rogatus  a  fratribus .  quod  eis  formulam 
de  confessionibus  audiendis  traderem.  Finis  vero.  Utile 
vitiatur  et  cetera.  —  In  quo  libro  omnes   quaterni   sunt 

xxm.  -H- 

In  banco  nono  versus  occidentem  sunt  infrascripti  libri. 

CLXXV.  §  —  Decretum  summorum  pontifìcum.  Cum 
postibus  et  cathena.  {mancano  le  indicazioni) 

CLXXVI.  §  —  Compilatio  quinque  librorum  decreta- 
lium gregorii  pape  IX  de  anania.  Cum  postibus  et  ca- 
thena. —  Cuius  (mancano  le  indicazioni) 

CLXXVn.  §  —  Liber  sextus  decretalium .  domini  bo- 
nifatii  pape  Vili  de  anania.  Cum  postibus  et  cathena. 
Inluminatus  in  licteris  grossis.  diversis  coloribus.  et  auro 
morticino,  habens  in  prima  lictera  fìguram  pape.  —  Cuius 
principium  est.  Bonifatius  episcopus  servus  servorum  dei. 
Dilectis  filiis  doctoribus  et  scolaribus  universis.  Finis 
vero.  Data  rome,  apud  sanctum  petrum.  quinto  nonas 
martii.  pontificatus  nostri  anno  quarto.  —  In  quo  libro 
omnes  quaterni  sunt  VrH.  -C- 

CLXXVin.  §  —  Liber  septimus  decretalium .  domini 
clementis  pape  V.  Cum  postibus  et  cathena.  Inluminatus 
in  licteris  grossis  per  totum.  coloribus.  ef  auro  fino.  — 
Cuius  principium  est.  Dilectis  doctoribus  et  scolaribus 
universis.  bononie  commorantibus.  Finis  vero.  Non  erit 
propter  hoc  processus  irritus.  nec  irritandus.  Deo  gratias. 
—  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  VII.  -D- 

CLXXIX.  —  Casus  docretonim  eomi>ositi  a  magistro 
bartbolomeo  buscensi  .  cuìu  [)OStibns  et  cathena.  Cuius 
l)rincipium  est.  Quoniam  suffraganti  bus  antiquorum  la- 
boribus  iuniores  possunt  interdum  perspicacius  intueri. 
Finis  vero.  Tertio  dico  quod  spiri  tus  sanctus  non  pò  test 
aliquid  audire  a  filio  quod  ipse  nesciat.  Benedictus  iesus 
christus.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XIV.  -  E  - 


—     36  — 

213  CLXXX.  §  —  Summa  magistri  uguitionis.  super  de- 

cretum  .  Cum  postibus  et  cathena.  In  quo  principio  est 
unum  A.  grossum.  coloribus.  et  auro  inluminatum  .  ubi 
est  unus  canis  et  unus  serpens  circa  eius  collum.  — 
Cuius  principium  est.  Ad  decorem  sponse.  1.  eccl.  post 
legem  naturalem  secuta  est  mosayca.  Finis  vero.  Super 
co  quod  quesitum,  nisi  forte  in  triduum  .  ut  dicit  alexan- 
der  in.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  XVII.  Folia 
vero  scripta,  sunt  usque  ad  quadragesimam  septimam 
causam.  184  -F- 

229  CLXXXI.  §  —  Tabula  iuris  canonici  et  civilis  .  fra- 

tris  iohannis  lectoris.  de  elphordia.  provincie  saxonie.  doc- 
toris  iuris  utriusque.  ordinis  minorum  .  compilata  de  VII 
libris  decretalium  .  Cum  postibus  et  cathena.  In  quo  prin- 
cipio est  unum  Q.  grossum.  coloribus.  auro,  et  fìguris,  sol- 
lempniter  per  totum  folium  inluminatum.  —  Cuius  prin- 
cipium est.  Quoniam  sic  dicitur  xii.  q.  ii.  devotissi- 
mam.  Summum  bonum  in  rebus  est  iustitiam  colere. 
Finis  vero.  Ecclesia  ex  gentibus  processit.  xxxtt  q.  v. 
Sed  paulus  index .  et  gì.  —  In  quo  libro  omnos  quatemi 
sunt  triginta  octo  -  H  - 

Omnes  libri  in  libraria  publica  versus  occidentem  in 
bancis  cathenati  sunt  in  numero  LXXXIII.  (') 


ih 


(1)  La  somma  non  corris|)onde,   perchè    in   questa    naturalmente   non    eran 
compresi  i  libri  notati  dopo  la  primitiva  redazione  del  catalogo. 


k 


—  ìli  — 


NOTE 


*  16  II  Codice  N.  16  corrisponde  probabilmente  all'  Art.  1  del  ca- 
talogo antico;  tanto  più  che  ne  nelPuno  ne  nell'altro  è  notato 
il  numero  dei  quaderni.  Siccome  però  nel  catalogo  antico  non 
sono  riportate  le  parole  finali,  che  non  appartengono  alla  Bibbia, 
V  identità  non  si  può  affermare  con  tutta  certezza. 

*  1        II  Codice  N.  1  corrisponde  ai  due  articoli  II  e  III  del  catalogo 

antico  che  sono  stati  rilegati  in  tempo  posteriore  in  un  solo 
volume,  come  è  chiaro  da  tutti  i  contrasegni,  ed  anche  dal  dop- 
pio ordine  numerico  dei  quaderni. 

*  2        II  N. 2 parimenti  corrisponde  alIV e  al  V del  catalogo  antico. 

*  7         II  N.  7  corrisponde  molto  probabilmente  all'Art.  IX.  Le  parole 

iniziali  e  finali  sono  identiche;  non  è  quadernato;  e  l'Art.  IX 
non  ha  l' indicazione  del  numero  dei  quaderni;  è  detto  mirae 
pulchritudinis;  e  questo  è  veramente  bellissimo,  sia  per  la  scrit- 
tura, sia  per  la  pergamena,  sia  per  le  molte  miniature. 

Fra  i  libri  però  di  Maestro  Luca  d'Assisi,  in  fine  dell'antico 
catalogo,  è  pur  notato  un  Psalteriurn  nooum  pulcìiruni  tniniatuni. 

*  10         Corrisponde  in  tutto  all'Art.  IX.  Si  deve  però  notare,  che  nel 

titolo  del  catalogo  attuale,  sono  notati  soltanto  Prophetae   mi- 


-  38  - 
nores,  mentre  esso  contiene  anche  i  Prophetae  maiores:  e  che 
per  errore  di  rilegatura,  sono  fuori  d'ordine  i  quaderni;  giacche 
dopo  il  I  seguono  i  quaderni  XXTY  -  XXIX,  quindi  i  quaderni 
n  -  XXIII;  da  ultimo  i  quaderni  XXX  -  XXXYL 

*  11        Le  parole  iniziali  di  questo   codice,   corrispondenti  a  quelle 

notate  nel  cat.  ant.,  appartengono  al  cap.  IX  del  Libro  di  He- 
ster,  che  (come  nota  S.  Girolamo),  secondo  il  testo  ebraico  è  l'ul- 
timo; e  come  ultimo  è  riportato  nel  codice  stesso,  il  quale  lo  fa 
seguire  dalle  parole  explicit  liber  Hester,  Queste  parole  iniziali 
al  tutto  estranee  ai  libri  de'  Maccabei,  costituiscono  un  contra- 
segno il  più  evidente  della  identità  di  questo  codice  coli' art. 
Xn,  non  essendo  possibile  che  un  altro  Ms.  intitolato  Libri  duo 
Machabeorum  abbia  le  sue  parole  iniziali  in  un  foglio  contenente 
gli  ultimi  brani  del  libro  di  Ester. 

*  249        II  N.  249  corrisponde  assolutamente  all'Art.  XXVIII;  giacche 

ha  lo  stesso  principio  al  primo  foglio;  e  similmente  infra  ad 
odo  folta  incomincia  cosi;  Angelus  etc.  H  finis  è  identico.  Il 
numero  dei  quaderni  è  indicato  nello  stesso  modo.  Eppure  questo 
codice,  ohe  conserva  la  rilegatura  antica,  e  nella  2*  coperta  la 
membrana,  ove  è  indicato  il  titolo  e  l' ubicazione  del  codice, 
non  porta  l'indicazione  del  banco  IV,  ma  del  V;  e  non  la  lettera 
I,  ma  E  ;  la  qual  cosa  ci  fa  conoscere,  che  presto  fu  cambiata 
la  collocazione  dei  libri. 

Si  deve  poi  notare,  che  fin  dall'epoca,  in  cui  fu  redatto  il 
catalogo  antico,  questo  codice  era  mutilo.  Infatti;  mentre  le  pa- 
role finali  sono  oggi  quelle  stesse  che  vengono  notate  nell'antico 
catalogo  e  ri  hanno  al  foglio  ccxxxix  b  (numerazione  antica), 
secondo  la  tavola,  le  Concordantiae  dovrebbero  continuare  fino 
al  foglio  ccxLviii,  e  seguir  poi,  Verba  Merlini,  Sibillae  Eritheae 
(sic)  Qx  folio  ccxLix  Epistola  Ioachim  ad  Imp.  Henricum,  folio 
CCLI,  Expositiones  Ioachim  super  verba  praedicta  folio  eodem 
—  Item  expositores  Bibliae,  folio  cclyiii  Expositio  super  Can- 
tica canticorum.  E  strano  poi,  ohe  dopo  il  quaderno  XXII  il 
numero   d'ordine  dei  quaderni   invece  di  progredire  al  XXIII 


—  89  — 
eco,  ricomincia  dal  XIII  ;  e  cosi  il  N.   XVIII,  segnato   in   fine 
per  la  2  volta,  figura  come  ultimo.  Nel  codice  poi  manca  quasi 
tutto  il  XVn  quaderno,  parte  del  XVIII  e  tutti  interi  i  qua- 
derni XIX,  XX  e  XXI. 

74  II  N.  174  ha  lo  stesso  principio  dell'Art.  XXIX  e  contiene,  con 
lo  stesso  ordine,  tutti  i  trattati  indicati  nel  catalogo  antico, 
tranne  l'ultimo,  Liber  fontis  vitae  :  e  perciò  non  possono  corri- 
spondere le  parole  finali,  né  il  numero  dei  quaderni.  Infatti  attual- 
mente i  suoi  quaderni  sono  XI,  e  termina  con  la  tavola,  in  cui 
si  notano  soltanto  i  trattati  astronomici,  senza  tener  conto  del 
Coi-rectorium.  Il  clie  dimostra,  come  tanto  il  Correctorium,  quanto 
il  manoscritto  dei  trattati  astronomici  costituissero  ciascuno 
un  codice  da  sé;  e  come  poi  fossero  riuniti  ambedue  col  Liber 
fontis  vitae  prima  del  1381.  E  se  oggi  manca  il  Liber  fontis 
vitae,  si  può  fondatamente  congetturare,  die  in  tempi  posteriori 
al  1381,  sia  stato  distaccato  :  cosi  i  quaderni  invece  di  XVI  sono 
XI.  Del  resto  la  sua  identità  coli'  Art.  XXIX  è  affermata  anche 
dallo  Sbaralea  (Supplementum  et  castigatio  ad  scriptores  trium 
ordinum  Sancti  Francisci,  Pag.  323,)  il  quale  parlando  del  Cor- 
rectorium,  cosi  si  esprime  :  Correctorium  fratris  magistri  Gui- 
glielmi  de  Mara  Ord.  Minorum  incipit^  quaestione  12  art.  Il  qua?- 
rens  utrum  divina  essentia  ecc,  cuius  in  fine  ponuntur  opiniones 
TJiomae:  habetur  manu scriptum  pergam.  in  folio,  Assisii  in  tabu- 
larlo secreto  Conventus  S.  Francisci,  cum  opuscolis  de  Sphera 
diversorum;  memoratur  etiam  in  inventario  librorum  dicti  con- 
ventus anno  1381,  mense  Januario,  coyifecto. 

03  II  codice  N.  403  conserva  ancora  l'antica  rilegatura,  e,  nella 
seconda  coperta,  la  membranetta,  in  cui  è  scritto  il  suo  titolo 
e  la  sua  ubicazione  colla  lettera  B,  con  cui  era  controssegnato. 
L'uno  e  l'altra  corrispondono  all'  Art.  XXXII.  Ma  1'  antico  ca- 
talogo nota  18  quaderni,  mentre  il  e.  403  ne  segna  e  ne  ha  17, 
e  le  parole  finali  sono  diverse.  Si  dovrà  congetturare  che  vi 
manchi  il  quaderno  18?  E  da  notare  che  nel  titolo  che  rimane 
nella  membranetta  l'ordine  delle  opere  è  identico  a  quello  del 


—  40  — 

catalogo  antico,  benché  nel  codice  stesso  i  dialoghi  di  S.  Gre- 
gorio, vengano  dopo  i  detti  del  B.  Egidio.  La  qual  cosa  costi- 
tuirebbe una  circostanza  favorevole  alla  identità;  o  almeno  ren- 
derebbe di  nessun  valore  la  difficoltà,  che  si  potrebbe  trarre  dal 
diverso  ordine,  che  le  varie  opere  hanno  nel  testo  del  codice  403 
e  nel  titolo  del  catalogo  antico. 

*  511        Nel  catalogo  attuale  non  è  notato  il  Quadragesiìnale  magistri 

Henrici;  e  manca  la  parola  fìnale  multos,  la  quale  si  trova  nel 
richiamo  in  fine  di  pagina;  giacché  il  codice  è  mutilo,  ed  era 
tale  anche  nel  1381. 

*  508        Di  questo  Codice  restano  34  quaderni  e  ne  mancano  due,  come 

apparisce  anche  dalla  rilegatura,  e  perciò  le  parole  finali  non 
corrispondono  all'Art.  XL. 

*  485        Non  si  può  affermare  con  sicurezza  Pidentità  di  questo  Codice 

con  V  Art.  XLI;  perchè  non  si  possono  verificare  le  parole  finali  ; 
tuttavia  deve  giudicarsi  molto  probabile,  essendo  evidente,  ohe 
il  codice  è  mutilo;  e  perciò  può  supporsi,  che  vi  manchino  gli 
ultimi  tre  quaderni,  nei  quali  dovevano  esser  contenuti  i  ser- 
moni per  i  Santi  che  ricorrono  dopo  S.  Martino,  e  per  il  Comune 
Sanctorum, 

*513        Le  parole  finali  nel  cat.   ant.   sono  prese  dalla  tavola;  nel 
cat.  attuale  dal  testo. 

*  5Ò1        Le  parole  finali  di  questo  codice,  riportate  nel  catalogo  attua- 

le, sono  diverse  da  quelle  del  catalogo  antico  perchè  questo  le 
prende  dal  fine  della  tavola;  mentre  quello  le  desume  dalla  fine 
del  testo. 

*  377        Anche  in  questo  codice  le  parole  finali  son  diverse  da  quelle 

del  catalogo  antico,  le  quali  sono  state  desunte  dal  fine  della 
tavola.  Il  vero  principio  poi  è  Circa  abiectìonem,  e  non  Circa 
ad  intentionenit  come  sta  scritto  nel  catalogo  attuale. 


—  41  — 

*  374        II  catalogo  attuale  osserva  che  in  fine  è  indicato  il  N.  XXIX 

dei  quaderni:  ma  in  verità  i  quaderni  ora  sono  XXX,  come  è 
indicato  nel  cat.  ant.,  essendo  stato  testé  rinvenuto  fra  i  fram- 
menti di  manoscritti  il  quaderno  trentesimo,  contenente  V  arbor 
Crucis  e  la  Revelatio  facta  Anselmo  de  passione  Christi,  che  era 
stato  staccato  dal  codice. 

*  196        II  codice  N.  196  è  una  miscellanea  composta  di  diversi  mano- 

scritti, 1'  ultimo  dei  quali  contiene  il  trattato  de  trinitate  di  S. 
Agostino.  Il  principio  è  illegibile,  perchè  lacero  il  foglio:  nelle 
parole  finali  poi  v'è  appunto  l'errore  di  te  invece  di  et;  e  vi 
son  le  ^a,To\e  expliciunt  originalia:  non  è  quadernato;  ma  real- 
mente i  quaderni  sono  sette.  Può  quindi  presumersi  con  tutta 
probabilità  che  sia  identico  al  N.  LXIY. 

*  92  In  questo  Codice  manca  un  foglio  in  fine:  non  si  può  quindi 
conoscere  se  le  parole  finali  corrispondessero  a  quelle  dell'Art. 
LXXni.  Nel  catalogo  antico  non  sono  indicati  gli  opuscoli  di 
S.  Anselmo:  ma  questi  potrebbero  esser  compresi  nella  frase 
tf  Cum  multis  libris»  n  In  esso  poi  i  fogli  prendono  il  nome  di 
sesterni;  mentre  il  compilatore  del  catalogo  ha  dichiarato  in 
principio,  che  li  avrebbe  chiamati  quaderni,  anche  se  fossero 
stati  distribuiti  per  quinterni  o  sesterni.  La  qual  cosa  mi  fa 
dubitar  assai  della  identità  di  questo  codice  con  V  Art.  LXXIII. 

*  136        Secondo  lo  Sbaralea  questo  Codice  corrisponde  alPArt.  XCVI 

del  cat.  ant:  giacché  a  pag.  585  del  Supplementum  ecc,  all'art. 
Petrus  Aureulus,  cosi  scrive:  Quolibeta  16  incipit:  Proposui  in- 
animo meo  ecc,  ita  prologus;  opus  vet^o  incipit:  u,  Primo  igitur 
quaerehatur  n  ecc,  habentur  mss.  pergam.  in  folio  Asisii  post 
quolibeta  Scoti  et  ante  illa  lacobi  Asculani.  Horum  flt  mentio 
in  inventario  bibliothecae  dicti  loci  anno  1381  facto,  Banco  Primo 
Occiden,  In  questo  Codice  mancano  ora  i  tre  primi  quaderni, 
dove  si  trovava  l'opera  di  Scoto  sull'anima.  Non  si  può  quindi 
verificare  il  principio.  Nel  cat.  ant.  sono  indicati  20  quaderni. 
Nel  codice  136  1'  ultimo  quaderno  numerato  del  quale  sono  ta- 


—  42  — 
gliati  gli  ultimi  fogli  è  segnato  col  numero  XVI.  Succedono 
quindi  dei  quaderni  non  numerati  e  in  fine  alcuni  fogli  ta- 
gliati. In  quest'ultima  parte  del  codice  v'è  l'opera  di  frate 
Iacopo  Ascolano  «  Tabula  super  doctrinam  loh,  n  Scoti  n  del- 
la quale  fa  menzione  il  citato  Sbaralea  nelPart.  Jacobus  Ascu- 
lanus.  Vi  manca  V  opera  di  Enrico  de  Candugo  accennata 
nel  catalogo  antico.  Ma  il  taglio  eseguito  dei  fogli  in  mezzo 
ed  in  fine,  e  Pasportazione  dei  primi  quaderni  indica,  che  il  co- 
dice è  stato  soggetto  a  varie  vicende:  e  l'opera  del  sullodato 
Enrico  potrebbe  essere  stata  contenuta  nei  fogli  tagliati  e  in 
un  quaderno  cbe  mancherebbe.  Nel  codice  stesso  a  piedi  del 
primo  foglio  sta  scritto  (parmi  di  carattere  del  P.  Lipsin  che 
era  bibliotecario  verso  la  metà  del  Secolo  XVIII)  Tres  quinter- 
nos,  in  quihus  erat  opus  Scoti  de  anima,  Calahri  rapuere,  E  cer- 
tamente egli  non  avrebbe  potuto  conoscere,  che  cosa  contenes- 
sero i  quaderni  mancanti,  se  non  fosse  stato  persuaso,  che  quel 
codice  corrispondesse  all'  Art.  XCVI  del  Cat.  Ant.,  in  cui  è  no- 
tata quell'opera. 

*143  Nel  Cat.  attuale  le  parole  finali  di  questo  codice  sono  de- 
sunte da  un  foglio  aggiunto  in  fine,  estraneo  all'opera,  e  forse 
anche  al  codice,  e  perciò  non  corrispondono  a  quelle  indicate 
nel  cat.  antico. 

*  141        Le  parole  finali  del  N.  141  nel  cat.  ant.  sono  state  desunte 

dal  fine  della  tavola;  nel  moderno  dal  fine  del  testo:  quindi  la 
diversità. 

*  59        Corrisponde  al  cod.  CXIII;  giacché  ha  lo  stesso  principio,  lo 

stesso  fine  ed  un  egual  numero  di  quaderni:  senonchè nelle  pa- 
role finali  di  questo  si  legge  vestitus  invece  di  nudus:  la  qual 
cosa  non  saprei  spiegare.  Il  senso  richiede  la  parola  vestitus, 
credo  dunque,  che  possa  essere  una  distrazione,  o  una  svista 
del  compilatore  del  catalogo  1'  aver  sostituito  la  parola  nudus. 

*  75        In  questo  codice  75  sulla  coperta  posteriore  è  indicata  la  sua 

ubicazione,   reponatur  versus  orienteni  in  banco  VI:  eppure  ha 


—  43  — 

tutti  i  contrassegni  di  quello  notato  nel  N.  CXIV  che  secondo 
il  Cat.  Ant.  era  situato  in  banco  tertto  versus  occidente m.  Pro- 
babilmente gli  fu  poi  cambiato  luogo. 

254  Neil'  Art.  CXXVI  scritto  posteriormente  alla  primitiva  reda- 
zione del  catalogo  antico,  non  vi  sono  indicazioni  di  sorta.  Il 
God.  254  ba  lo  stesso  titolo  ma  la  sua  identità  è  solamente 
probabile. 

239  II  Cod.  239  contiene  il  quaresimale  di  frate  Filippo  da  Monte 
Oalerio,  e  fu  scritto  nel  1370.  Ma  non  può  essere  affermata  con 
certezza  la  sua  identità  colPArt.  CXXVII,  che  non  porta  altra 
indicazione,  tranne  il  titolo  dell'opera. 

20  Nelle  parole  iniziali  del  cod.  N.  20  invece  di  orhiculos  si  legge 
circulos:  nelle  parole  finali  poi  manca  la  parola  contemplanda. 
Tutto  il  resto  e  il  numero  dei  quaderni  corrisponde  all'articolo 
CXXVII  dell'antico  catalogo. 

•  77        H  cat.  ant.  non  dà  altri  controssegni  del  CXVI,  se  non  cbe  è 

cum  postibus  et  corto  albo  :  e  il  Cod.  77,  cbe  mantiene  la  legatura 
antica  corrisponderebbe  a  questi  connotati.  Senoncbè  nella  coper- 
tura ba  la  scritta  «  reponatur  versus  orientem  n  in  banco  VI: 
e  il  cat.  ant.  nel  banco  VI  verso  oriente  non  indica  alcun  codice 
con  quel  titolo.  Essendo  però  quest'  articolo  CXVT  scritto  con 
diverso  carattere,  in  tempo  posteriore  alla  prima  redazione  del 
Catalogo,  probabilmente,  anche  la  sua  ubicazione  dovrà  riferirsi 
ad  un  tempo  posteriore* 

514  Le  parole  finali  del  514  nel  cat.  attuale  sono  state  desunte 
dal  trattato  mutilo  o  a  dir  meglio  incompleto  del  Liber  divisto- 
num  Boetiif  di  cui  soltanto  due  fogli  sono  stati  aggiunti,  forse 
come  fogli  di  guardia,  nella  legatura  posteriore. 

436        Vi  mancano  i  due  primi  quaderni. 

*  93        E  da  notare,  che  questo  codice  dal  foglio  136  al  146 /b  contiene 

un'opuscolo  in  cui  si  tratta  la  questione  Utrum  Deus  per  oculos 


—  44  - 

corporeos  possit  viden\  la  quale  non  è  notata  né  nel  catalogo 
antico,  ne  nelP  attuale.  Le  parole  finali  sono  veramente  quelle 
del  catalogo  del  1381  Domino  iuvante  letifices,  che  appartengono 
a  quest'ultimo  opuscolo,  il  quale  succede  all^  etimologie  di  Isido- 
ro, e  non  quelle  del  catalogo  attuale. 

*  171        II  codice  171  è  appunto  un  Grecismus  glossatus;  e,  mancando 

ogni  altra  indicazione,  la  sua  identità  col  N.  CL  è  solamente 
probabile. 

*  308        Questo  codice  attualmente  è  composto  soltanto  di  17  quaderni, 

perchè  per  errore  è  stato  rilegato  col  codice  284  il  quaderno 
XVin  ;  il  quale  contiene  appunto  la  tavola  dell'opera  di  Ugiii- 
tio  e  non  ha  nessuna  relazione  col  codice  284,  il  quale  contiene 
un'opera  di  S.  Tommaso,  e  non  è  quadernato. 

*  167        Questo  codice  che  sembra  corrispondere  all'Art.  CLm  è  mu- 

tilo in  principio,  e  perciò  non  si  son  potute  confrontare  le  parole 
iniziali.  Le  parole  finali  però  sono  identiche  a  quelle  notate 
dal  cat.  ant;  diverse  da  quelle  del  cat.  attuale,  perchè  in 
questo  non  si  tien  conto  (non  saprei  per  quale  equivoco  o  per 
quale  errore  od  omissione  di  stampa)  di  molti  altri  trattati  di 
G-iovanni  G-allense;  giacché  le  parole  finali  citate  dal  cat.  attuale 
Studeat  ad  invertirei  si  trovano  nel  foglio  103  :  e  dal  foglio  105 
al  276  vi  sono  parecchi  trattati  ;  cioè  Summa  de  vitiis  et  vir- 
tutibus  (f.  105-166).  Ordinarium  vitae  religiosae  (166-190).  Bre- 
viloquium  de  decem  praeceptis  (190  -  201).  Tractatus  de  poeniten- 
tia  (201-225).  Be  vita  et  moribus  philosophorum  (225-260).  De 
sapientia  et  scientla  doctorum  et  philosophorum  cristianoruìn 
(260-263).  Breviloqtiium  de  quatuor  virtutibus  antiquorum  prin- 
cipum  et  philosophorum  (260-276).  A  quest'ultimo  trattato  ap- 
partengono le  parole  finali  notate  dal  cat.  ant.  Questo  indicava 
in  fine  il  numero  XXV  di  quaderni,  ma  un  tal  numero  vi  si 
trova  cancellato. 

Nel  cod.  167  poi,  che    conteneva  realmente  XXV  quaderni 
(ed  oggi  manca  il  primo)  ogni  quaderno  era  segnato  col  suo  nu- 


—  45  — 
mero  d'ordine;  ma  questi  numeri  sono  stati  successivamente  can- 
cellati per  mezzo  d'un' abrasione,  di  cui  si  vedono  le  tracce.  Una 
tal  corrispondenza  di  cancellazione,  di  cui  non  saprei  immagi- 
nare il  motivo,  mi  sembra  una  prova  di  più  a  favore  della  iden- 
tità del  e.  167,  coir  art.  CLIII. 

235  Nel  catalogo  attuale  si  nota  che  in  fine  del  codice  235  è  se- 
gnato il  N.  XXXIII  :  e  questo  numero  veramete  si  trova  scritto 
in  fine  dell'ultimo  quaderno;  ma  è  un  errore  di  chi  lo  ha  segnato; 
giacché  in  verità  l'ultimo  quaterno  è  il  XXIII,  come  è  segnato 
in  principio  di  esso,  come  è  richiesto  dall'ordine  numerico,  e 
come  è  indicato  nel  catalogo  antico. 


W 


BIBLIOTECA  SEGRETA 


In  nomine  domini  amen.  Incipit  inventarium  de  om- 
nibus libris  qui  sunt  in  libraria  secreta  loci  sacri  conven- 
tus  Sancti  Francisci  de  assisio.  Ordinati  ad  prestandum 
prelatis  magistris,  lectoribus,  bachelariis  et  omnibus  aliis 
fratribus  clericis  secundum  quod  uniuscuiusque  sufficien- 
tia  sive  facultas  de  hiis.  requirit.  In  primis. 

In  primo  solario  immediate  prope  terram  versus  orien- 
tem,  sunt  infrascripti  libri,  videlicet, 

17  i.  §  —  Prima  pars  unius  magne  biblie  cum  postibus 

buUatis.  Acta  ad  serviendum  prò  lectione  dum  fratres 
comedunt  in  refectorio  sive  forestaria.  Cuius  libri  prin- 
cipium  tale  est.  Frater  ambrosius  tua  mihi  munuscula 
j)3rferens.  Finis  vero  eiusdem  est  talis.  Et  mortuus  est 
senex  et  plenus  dierum.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni 
sunt  (manca  il  numero)  (^). 

Et  in  primo  et  ultimo  folio  in  ymmargine  inferiori 
in  omnibus  quaternis  omnium  librorum  in  isto  volu- 
mine  inscripti  (sic)  per  numcrum  signatì.  ac  desuper  po- 
stem  cum  sequonte  sua  lictera  nigra  et  grossa,  in  ym- 
margine post  titulum  libri  posita  -  A  - 

(1)  Per  non  continuare  a  ripetere  così  spesso  questo  avvertimento,  si  avvisa 
il  lettore,  che  quando  il  numero  de'  quaderni  non  ò  indicato,  l' indicazione  ò 
stata  omessa  anche  nel  codice  manoscritto. 

4 


—  50  — 

ii.  §  —  Secunda  pars  diete  biblie  eiusdem  volnminis 
et  lictere  ac  postibus  bullatis  —  cuius  principium  est.' 
Cromatio  et  eliodoro  epis.  ieronimus.  Finis  vero.  Gratia 
domini  nostri  Jesu  Christi  sit  cum  omnibus  vobis.  amen. 

—  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt.  -A- 

iii.  §  —  Libri  Genesis  Exodi,  Levitici,  Numeri,  et 
denteronomii  glossati  —  Genesis  —  Exodus  glossatus. 
cum  postibus  nudis.  —  Cuius  principium  est.  Hec  sunt 
nomina  ftliorum  Israel  quando  ingressi  sunt  in  egiptum. 
finis  vero,  videntibus  populis  Israel  per  cunctas  mansio- 
nes  suas.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt.  -  B  - 

iv.  §  —  Libri  Josue  Judicum  Ruth  Esdre  et  Neemie 
glossati.  —  Josue. 

^3  V.  §  —  Quatuor  libri  regum.  et  duo  paralipomenon 

glossati  cum  postibus  bullatis.  et  in  magno  volumine  — 
Caius  principium  est.  Viginti  et  duas  licteras  esse  apud 
hebreos.  finis  vero.  Quem  ille  quoque  glorificavi t  in  su- 
pernis  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt.  -D- 

23  vi.  §  —  Libcr  Job  glossatus.  cum  postibus  bullatis. 

et  subtili  volumine  —  Cuius  principium  est.  Cogor  per 
singulos  divine  scripture  libros.  Finis  vero.  Unde  lamine 
ferree  comparatur.  Explicit  liber  Job.  —  In  quo  libro 
omnes  quaterni  sunt.  -D- 

*8  vii.  §  —  Psalterium   glossatum  et  per   totum  trico- 

lumpnatum.  Cum  postibus  bullatis  et  in  magno  volumine 

—  Cuius  principium  est.  Cum  omnes  prophetas  spiritus 
sancti  revelatione  const3t  esse  locutos.  Finis  vero.  Vite 
eterne  vox  est.  Omnis  spiritus  laudet  dominum.  —  In 
quo  libro  omnes  quaterni  sunt.  -E- 

viii.  §  —  Psalterium  continuum  glossatum  per  totum 
bicolumpnatum.  Cum  postibus  bullatis  et  in  magno  vo- 
lumine. —  Cuius  principium  est.  Cum  omnes  prophetas 
spiritus  sancti  revelatione  constet  esse  locutos.  Finis 
vero.  Accessi  portum  quo  mihi  cursus  crat.  —  In  quo 
libro  omnes  quaterni  sunt.  -  E  - 


—  51  — 

ix.  §  —  Psalterium  continuum  glossatum  et  per 
totum  bicolumpnatum.  Cum  postibus  in  magno  voluraine. 

—  Cuius  principium  est.  Cum  omnes  prophetas  spiritus 
sancti  revelatione  constet  èsse  locutos.  finis  vero.  Omnis 
spiritus  laudet  dominum.  Et  est  de  lictera  grossa  nigra 
et  rubra.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt.  -E- 

'X.  §  —  Psalterium  continuum  glossatum  et  per  to- 
tum bicolumpnatum.  Cum  postibus  bullatis  et  in  magno 
volumine  —  Cuius  principium  est.  Cum  omnes  prophetas 
spiritus  sancti  revelatione  constet  esse  locutos.  Finis  vero. 
Omnis  spiritus  laudet  dominum.  Et  est  de  subtili  lictera. 

—  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt.  -  E  - 

xi.  §  —  Psalterium  continuum  glossatum  et  per  to- 
tum bicolumpnatum.  Cum  postibus  bullatis.  In  subtili 
volumine  et  lictera  —  Cuius  principium  est.  Cum  omnes 
prophetas  spiritus  sancti  revelatione  constet  esse  locutos. 
Finis  vero.  Finito  libro  sit  laus  et  gloria  Christo.  Et  est 
de  grossiori  lictera  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt. 
-E- 

xii.  §  —  Liber  job.  Proverbiorum.  Ecclesiastes.  Can- 
ticorum.  Sapientie.  Ecclesiastici.  Cum  postibus.  et  in  ma- 
gno volumine  —  Cuius  principium  est.  Cogor  per  singulos 
divine  scripturc  libros.  Finis  vero.  Dabit  vobis  mercedem 
vestram  in  tempore  suo.  Amen.  —  In  quo  libro  omnes 
quaterni  sunt.  -E- 

xiii.  §  —  Libri  sapientie  et  ecclesiastici,  glossati. 
Cum  postibus  bullatis  et  in  parvo  volumine.  —  Cuius 
principium  est.  Diligite  iustitlam  qui  iudicatis  terram.  Fi- 
nis vero.  Dabit  vobis  mercedem  vestram  in  tempore  suo. 

—  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt.  -  F  - 

xiv.  §  —  Postille  super  cpistolas  Paulì  ad  Romanos. 
Cum  parte  prime  ad  Corinthios.  Et  Canticuiu  canti corum 
glossatum.  Cum  postibus.  In  parvo  et  subtili  volumine  — 
Cuius  principium  est.  In  die  illa  clangetur  in  tuba  magna. 
Finis  vero.  Loquitur  ad  populum  iam  penitentem.  —  In 
quo  libro  omnes  quaterni  sunt.  X.  -  G  - 


-  52  - 

XV.  §  —  Canticum  canticorum  glossatum.  Cum  po- 
stibus.  et  in  parvo  volumine.  —  Cuius  principium  est. 
Osculetur  me  osculo  oris  sui.  Finis  vero.  Explicit  cantica 
canticorum  salomonis.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi 
sunt  m.  -  G  - 

xvi.  §  —  Canticum  canticorum  glossatum.  Cum  po- 
stibus  et  in  parvo  volumine.  —  Cuius  principium  est. 
Osculetur  me  osculo  oris  sui.  Finis  vero.  Et  Deo  magi- 
sterii  dona  servetis  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt 
VI.  -G- 

*9  xvii.  §  —  Isayas.  et  leremias.   glossati.   In   magno 

volumine  et  postibus  bullatis  —  Cuius  principium  est. 
Nemo  cum  prophetas  versibus  viderit  esse  descriptos. 
Finis  vero.  Explicit  lamentatio  ieremie  p.  r.  o.  p.  h.  et.  e. 
Ita  est  ibi  scriptum.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt. 
-H- 

xviii.  §  —  Duodecim  prophete  minores  glossati.  Cum 
postibus  —  Cuius  principium  est.  Ordo  XII  prophetarum 
secundum  lxx  talis  est.  Finis  vero.  Expliciunt  xx  {sic) 
prophete.  Et  est  de  lictera  grossiori.  —  In  quo  libro  omnes 
quatemi  sunt  XVI.  -I- 

*54  xix.  §  —  Duodecim  prophete  minores  glossati,  in 
parvo  volumine.  Cum  postibus.  Et  quasi  (?)  de  antiqua 
lictera.  —  Cuius  principium  est.  Ordo  xxii  prophetarum 
secundum  lxx  talis  est.  Finis  vero.  Forte  veniam  ctpcr- 
cutiam  terram  anath.  e  ma  te.  Ita  est  ibi  scriptum  —  In 
quo  libro  omnes  quatcrni  sunt.  - 1  - 

XX.  §  —  Duodecim  prophete  minores.  glossati,  in 
parvo  volumine.  Cum  postibus.  Et  quasi  (?)  de  antiqua 
lictera.  —  Cuius  principium  est.  Ordo  prophetarum  se- 
cundum LXX  talis  est.  ut  in  glossa  habetur.  Finisvero. 
Ne  forte  veniam  et  percutium  terram  anathemate.  —  In 
quo  libro  omnes  quatemi  sunt.  -I- 

29  xxi.  §  —  Matheus  et  Marcus  glossati.  Cum  postibus 
bullatis.  —  Cuius  principium  est.  Matheus  ex  iudea.  si- 
cut  in  ordine  primus  ponitur.  Finis  vero.    Et  sermonem 


—  5B  - 

confinuante  sequentibus  signis.  Explicit.  —  In  quo  libro 
omnes  quaterni  sunt.  -K- 

3  xxii.  —  Matheus  glossatus.  Cum  postibus  bullatis. 
et  in  parvo  volumine.  —  Cuius  principium  est.  Matheus 
ex  iudea  sicut  in  ordine  primus  ponitur.  Finis  vero.  Et 
ecce  ego  vobiscum  sum  usque  ad  consumationem  seculi: 

—  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt.  -  K  - 

ì  xxiii.  §  —  Marcus  glossatus.  In  parvo  volumine.  et 
cum  postibus  bullatis.  —  Cuius  principium  est.  Marcus 
evangelista  dei  electus.  Finis  vero.  Per  formam  servi, 
ut  liberi  contemplentur  formam  domini.  —  In  quo  libro 
omnes  quaterni  sunt.  -K- 

xxiv.  §  —  Marcus  glossatus  in  parvo  volumine.  Cum 
postibus  bullatis  —  Cuius  principium  est.  Marcus  Evan- 
gelista Dei  electus.  Finis  vero.  Plus  actibus  quam  locu- 
tionibus  eruditur.  Ut  in  glossa.  —  In  quo  libro  omnes 
quaterni  sunt.  -K- 

1         XXV.  §  —  Lucas   glossatus.    Cum  postibus   bullatis. 

—  Cuius  principium  est.  Lucas  Syrus  natione  et  antio- 
cenus.  arte  medicus.  Finis  vero.  Laudantes  et  benedi- 
centes  deum.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt.  -L- 

XX vi.  §  —  lohannes  glossatus.  Cum  postibus  bullatis 

—  Cuius  principium  est.  Hic  est  Ioannes  Evangelista  unus 
ex  discipulis  domini.  Finis  vero:  Nec  ipsum  arbitror 
mundum  capere  eos  qui  scribendi  sunt  tibi  libros.  —  In 
quo  libro  omnes  quaterni  sunt.  -  L  - 

XX vii.  §  —  lohannes  glossatus.  Cum  postibus  bulla- 
tis. et  in  parvo  volumine.  —  Cuius  principium  est.  lohan- 
nes evangelista  unus  ex  discipulis  domini.  Finis  vero. 
Ubi  neque  nubent  ncque  nubentur.  Ut  est  in  glossa.  — 
In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt.  -L- 

54  xxviii.  §  —  lohannes  glossatus.  de  antiqua  et  mala 
lictera.  Cum  postibus  bullatis  —  Cuius  principium  est. 
In  principio  erat  verbum.  Finis  vero.  Nec  ipsum  arbitror 
mundum  capere  eos  qui  scribendi  sunt  libros.  —  In  quo 
libro  omnes  quaterni  sunt.  -L- 


-  54  - 

14  xxix.  §  —  Epistole  pauli  glossate.  Cum  postibus  bul- 
latis.  In  magno  volumine  —  Cuins  principinm  est.  Prin- 
cipia rerum  requirenda  sunt  prins.  Finis  vero.  Gratia 
cum  omnibus  vobis.  amen.  In  quo  libro  omnes  quatemi 
sunt  XXXim.  -  M  - 

XXX.  §  —  Epistole  pauli  glossate.  Cum  postibus.  In 
magno  volumine  et  subtili.  —  Cuius  principinm  est.  Prin- 
cipia rerum  requirenda  sunt  prius.  Finis  vero.  Ut  eis 
ignoscat.  qui  autem  vident.  Ut  habetur  in  glossa.  —  In 
quo  libro  omnes  quatemi  sunt.  -M- 

xxxi.  §  —  Epistole  pauli  glossate.  Cum  postibus 
bullatis.  et  de  antiqua  lictera.  —  Cuius  principinm  est. 
Primum  queritur.  quare  post  evangelia  que  supplementum 
sunt  legis.  Finis  vero.  Gratia  cum  omnibus  vobis.  amen. 

—  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt.  -M- 

*15  xxxii.  §  —  Epistole  canonice  et  actus  apostolomm 
glossati.  In  magno  volumine  et  cum  postibus.  —  Cuius 
principinm  est.  lacobus  cognomento  iustus  filius  marie 
sororis  matris  domini.  Finis  vero.  Finit  de  duodecim 
lapidibus  —  In  quo  libro  onmes  quatemi  sunt.  -N- 

58  xxxiii.  §  —  Epistole  canonice  et  actus  apostolomm 
glossati.  Cum  postibus  bullatis.  —  Cuius  principinm  est. 
Non  ita  est  ordo  apud  grecos  qui  integre  sapiunt.  Finis 
vero.  Dictum  primum  quidem  et  cetera.  Ut  est  in  glossa. 

—  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt.  -N- 

xxxiv.  §  —  Epistole  canonice  cum  postibus  bul- 
latis. et  in  parvo  volumine.  —  Cuius  principinm  est. 
lacobus  dei  et  domini  nostri  iesu  christi  servus.  Finis 
vero.  Ante  omnia  secula  et  nunc  et  in  omnia  secula 
amen.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sxmt.  -N- 

XXXV.  §  —  Apocalipsis  glossata.  Cum  postibus  et 
in  parvo  volumine  —  Cuius  principinm  est.  Apocalipsis 
christi  iesu  quam  dedit  illi  deus.  Finis  vero.  Gratia  do- 
mini nostri  iesu  christi  sit  cum  omnibus  vobis.  amen. 
Explicit  liber  apocalypsis.  —  In  quo  libro  omnes  qua- 
temi sunt.  -0- 


—   ;)0  — 

xxxvi.  §  —  Apocalypsis  glossata.  Cum  postibus  et 
in  parvo  volumine  —  Cuius  principium  est.  Apocalypsis 
christi  icsu.  Finis  vero.  Adoravenint  eum  omnes  qui 
inhabitant  terram.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt. 
-0- 

Explicit   primum    solarium   in   quo    sunt   volumina 

XXXV  C). 

« 

In  secundo  solario  versus  orientem  sunt  infrascripti 
libri. 

xxxvii.  §  —  Biblia  maior.  completa.  Cum  postibus 
et  grossi  voluminis.  —  Cuius  principium  est.  In  principio 
creavit  deus  celum  et  terram.  Finis  eiusdem  talis  est. 
Hic  crit  ergo  consummatus.  Explicit  secundus  liber  ma- 
chabeorum  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  (XLIII). 
Et  in  primo  et  ultimo  folio  cuiuslibet  in  >Tnmargine 
inferiori  in  omnibus  quaternis  omnium  librorum  sequen- 
tium  per  numerum  signati.  Ac  de  super  postem  cum 
sua  sequente  nigra  et  grossa  lictera  -A- 

xxxviii.  §  —  Biblia  magna  sine  interpretatoribus.  de 
bona  lictera.  et  cum  postibus.  —  Cuius  principium  est. 
Frater  Ambrosius  mihi  tua  munuscula  perferens.  Finis 
vero.  Gratia  domini  nostri  iesu  christi  sit  cum  omnibus 
vobis.    amen.    —    In    quo    libro    omnes    quaterni    sunt 

xxvm.  -A- 

xxxix.  §  —  Liber  interpretationum  super  dictam  bi- 
bliam.  sine  postibus  —  Cuius  principium  est.  Apprehen- 
dcns.  si  ve  apprehensio.  Finis  vero  Zuetin  consiliantes  eos 
vel  consiliatores  eorum.  —  In  quo  libro  sunt  omnes  qua- 
terni im.  -A- 

xl.  §  —  Biblia  completa  et  quasi  portatilis  de  bona 
lictera.  et  cum  postibus.  (seguono  tre  righe  non  scritte 
nelle  quali  forse  dovean  notarsi  gli  altri  soliti  contrase- 
gni). 


(1)  I^a  somma  non  corrispondoi,  perchè  l'articolo,  Libri  Jomne  Jìidicvm  Ruth 
eie.,  il  quale  ò  stato  da  me  notato  col  numero  progressivo  iv  e  non  ha  il  con- 
trasegno della  solita  lettera,  dal  compilatore  del  catalogo  non  ò  stato  computato. 


—  56  — 

xlì.  §  —  Biblia  portatilis  de  subtili  lictera.  et  li- 
ctere  grosse  auro  et  coloribus  illuminate  —  Cuius  prin- 
cipium  est.  Frater  Ambrosius  tua  mihi  munuscula  per- 
ferens.  Finis  vero.  Explicit  liber  bibliotece.  Et  est  de 
rubeo.  —  In  quo  omnes  quatemi  sunt  XXXVI.  -A- 

xlii.  §  —  Biblia  portatilis  de  subtilissima  lictera. 
absque  prefatione  et  sine  interpretationibus.  Et  sermones 
dominieales  totius  anni  —  Cuius  principlum  est.  Frater 
ambrosius  tua  mihi  munuscula  perferens.  Finis  vero. 
Dominus  locutus  est  nobis  in  prophetis.  de  quatuor.  — 
In  quo  omnes  quatemi  sunt  XXXI.  -A- 

xliii.  §  —  Secunda  pars  unius  biblie.  incipiendo  a 
libro  lob.  satis  magna  —  cuius  principium  est.  Cogor  per 
singuloj?  scripture  divine  libros.  Finis  vero.  Zuzim  con- 
siliantes  eos.  vel  consiliatores  eorum.  Explicit  interpre- 
tationum  liber.  Estque  in  fine  tabula  super  omnes  epi- 
stolas  prophetias  et  evangelia  per  totum  anni  circulum. 

—  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  XXII.  -A- 

xliv.  §  —  Correctura  parisiensis  super  bibliam.  et 
totius  divini  officii.  —  Cuius  principium  est.  Incipit  epi- 
stola sancti  ieronimi  ad  paulinum.  Finis  vero.  Tuautem 
in  nobis  es  domine  et  nomen  sanctum  tuum  invocatum. 
etc.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  XI.  -  B  - 

xlv.  §  —  Testamentum  novum.  Quinque  libri  salo- 
monis.  Isayas.  Et  duod^cim  prophete  minores.  Cum  po- 
stibus.  in  parvo  volumine.  Et  de  minuta  et  bona  lictera 

—  Cuius  principium  est.  Tres  libros  salomonis.  Finis 
vero.  Gratia  domini  nostri  iesu  christi  sit  cum  omnibus 
vobis  amen.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt.  -C- 

xlvi.  §  —  Testamentum  novum.  Et  summa  raymundi. 
Cum  postibus.  In  parvo  volumine.  De  minuta  et  bona 
lictera.  —  Cuius  principium  est.  Matheus  ex  iudea  sicut 
in  ordine  primus.  Finis  vero.  Audivi  vocem  .  Apoc.  In 
quo  libro  omnes  quaterni  sunt.  -  C  - 

xlvii.  §  —  Testamentum  novum.  Cum  postibus.  In 
parvo   volumine.    de   minuta   et  bona   lictera.  —  Cuius 


—  57  — 

prìncipium  est.  Matheus  ex  iudea  sicut  in  ordine  primus 
ponitur.  Finis  vero.  Gratia  domini  nostri  iesu  christi  sit 
cum  omnibus  vobis.  amen,  laus  est.  et  cet.  —  In  quo 
libro  omnes  quaterni  sunt.  -C- 

xlviii.  §  —  Testamentum  novum.  Cum  postibus.  in 
parvo  volumine„  de  minuta  et  bona  lictera.  —  Cuius 
principium  est.  Plures  fuisse  qui  evangelia  scripserunt. 
Finis  vero.  Gratia  domini  nostri  iesu  christi  sit  cum 
omnibus  vobis.  Amen.  —  In  quo  libro  omnes  quatèmi 
sunt.  -C- 

xlix  §  —  Testamentum  novum.  Cum  postibus.  In  par- 
viori  volumine.  de  subtilissima  et  bona  lictera.  —  Cuius 
principium  est.  Liber  generationis  iesu  christi  filli  david. 
Finis  vero.  Gratia  domini  nostri  iesu  crhisti  sit  cum 
omnibus  vobis.  Amen.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni 
sunt.  -C- 

!•  §  —  Quatuor  evangeliste.  Et  omnes  epistole  pauli 
et  petri  tantum  Et  kalendario  romano.  —  Cuius  principium 
est.  Liber  generationis  iesu  christi  filli  davit.  Finis  vero. 
Sancti  Silvestri  pape  et  confessoris.  —  In  quo  libro 
omnes  quaterni  sunt.  -C- 

li.  §  —  Postille  super  genesim  et  proverbia  incom- 
pleta. Cum  postibus  et  de  subtili  lictera.  —  Cuius  prin- 
cipium est.  Contra  quod  dicitur  isaye  xi.  ydumea  et 
moab  preceptum  manus  eorum.  Finis  vero.  Saule  frater. 
ecce  oculi  sinistri.  (?)  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt. 
-D 

O  lii.  §    —   Postille   super   librum   exodi.   levitici,   et 

numerorum.  Cum  postibus  in  pergamena  et  lictera  subtili. 
—  Cuius  principium  est.  In  ingressu  tabemaculi  columpne 
erant  de  lignis  sethim.  Finis  vero.  In  compedibus  moab 
que  fuit  ultima  mansio.  Explicit  liber  numeri.  —  In  quo 
libro  omnes  quaterni  sunt.  -D- 

liii.  §  —  Postille  super  iosue.  iudicum.  ruth.  esdre 
et  neemie.  (con  carattere  rosso)  -E 

liv.  §  —  Postille  .  .  .  (segue  uno  spazio  in  bianco)  - 


—  58  — 

Iv.  §  —  Postille  super  quatuor  libros  regnm  et  duo 
paralipomenon  {in  carattere  rosso)  -F- 

Ivi.  §  —  Postille  ....  {Segue  parimenti  uno    spazio 
*  in  Manco)  - 

'  51  Ivii.  §  —  Po&tille  super  iob.  sancti  thome  de  aquino. 

Et  super  danielem.  xii  prophetas.  et  Matheum  incomplete, 
ac  apocalipsis  non  complete,  fratris  mathei  de  aquasparta. 
Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Sicut  in  rebus 
que  naturaliter  generantur  paulatim.  Finis  vero.  Et  tota 
occurrenti  materia  nova  erat.  quia  preparabat  novum 
hominem.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  -  G  - 

{Segue  uno  spazio  in  bianco) 

^67  Iviii.  §  —  Postille  super  psalterium,  usque  misererò 

mei  deus,  secundum  magnam.  fratris  Mathei  de  aqua- 
sparta. Cum  postibus.  et  de  mala  lictera.  —  Cuius  prin- 
cipium est.  Nolite  inebriari  vino  in  quo  est  luxuria. 
Finis  vero.  Dignum  primo  atque  acceptabile  preparas 
holocaustum  quatinus  tandem  in  superna  ierusalem  san- 
ctorum.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt.  -H- 

47  lix.  §  —  Postille  super  eclesiasticum.  et  iob.  magistri 
alexandri  generalis  minorum.  Cum  postibus.  de  minuta 
et  bona  lictera.  —  Cuius  principium  est.  Multorum  vobis. 
operi  principali  duo  prohemia  sive  prologi  preordinantur. 
Finis  vero.  Piena  misericordie  et  fructibus  bonis.  Expli- 
ciunt.  et  cet.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt.  -I- 

74  Ix.  §  —  Expositiones  super  eclesiasticum.  Archiepi- 
scopi cantuariensis.  Cum  postibus  et  de  bona  lictera.  — 
Cuius  principium  est.  Hoc  nomen  ecclesiastes  interpreta- 
tur  concinnator  (sic)  (*).  Finis  vero.  Peccata  nostra  pertulit 
in  corpore  suo  super  lignum.  et  nos  a  reatu.  —  In  quo 
libro  omnes  quaterni  sunt.  -I- 

Ixi.  §  —  Expositio  super  eclesiasten.  Cum  postibus. 
et  de  antiqua  lictera.  —  Cuius  principium  est.  Gloriosis- 
simo ac  tranquillissimo  et  insigni   catholice   fidei.   Finis 

(1)  Il  compilatore  del  catalogo  ha  trascritto  bene;  giacché  nel  cod.  74,  che  cor- 
risponde a  questo  articolo,  si  legge  veramente  coiicinnator  invece  di  concionator. 


—  59  — 

vero.    Que   cunctorum   bonorum  est  finis.   Explicit  liber 
vili.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt.  -I- 

554  Ixii.  §  —  Postille  super  cantica.  Cum  postibus  et  de 
minuta  lictera.  —  Cuius  principium  est.  Tres  sunt  qui 
testimonium  dant  in  celo.  Finis  vero.  Omnia  in  tempio 
vestiebantur  tabulis  cedrinis.  —  In  quo  libro  omnes 
quaterni  sunt  XII  -K- 

Ixiii.  §  —  Postille  super  cantica,  sine  postibus,  de 
bona  lictera.  —  Cuius  principium  est.  leremias  ix.  In 
hoc  glorietur  qui  gloriatur  scire  ^t  nosse  me.  Finis  vero. 
In  quo  perpetuo  perseverat.  Amen.  Amen.  —  In  quo  om- 
nes quaterni  sunt  IIII.  -  K  - 

Ixiv.  §  —  Explanatio  super  cantica,  sine  postibus. 
de  bona  lictera.  —  Cuius  principium  est.  Cum  mihi 
iussione  tria  (?)  (^)  sanctitas  intimet  pater  rogere.  Finis 
vero.  Piis  orati onibus  eius  me  studeant  filio  commendare. 
—  In  quo  sunt  quaterni  VII.  -K- 

Ixv.  §  —  Sermones  giliberti  super  cantica.  Cum 
postibus.  —  Cuius  principium  est.  Varii  sunt  amantium 
aflfectus.  quia  casus  varii.  Finis  vero.  Qui  enim  appro- 
ximat  illi  approximat  igni.  —  In  quo  libro  omnes  qua- 
terni sunt  X.  -  K  - 

48  Ixvi.  §  —  Postilla  super  isayam.  Et  ordinationes 
divini  officii.  Cum  postibus  bulla tis.  —  Cuius  principium 
est.  Isayas  profeta  magnus.in  conspectum  dei.  Finis  vero. 
Data  benedictione  simpliciter  cum  manu.  ante  placeat 
tibi.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  IX.  -L- 

30  Ixvii.  §  —  Postille  super  isayam.  cum  postibus  bul- 
latis.  —  Cuius  principium  est.  Zacharias  vidit  quatuor 
comua.  que  ventillaverunt  iudàm.  Finis  vero.  Et  manum 
meam  quam  posuerunt  super  eos.  Amen.  —  In  quo 
libro  omnes  quaterni  sunt  XVIII.  -L- 

^  76  Ixviii.  §  —  Postille  super  isayam  magistri  fratris  ale- 
xandri.  Cum  postibus  bullatis.  —  Cuius  principium  est. 
Legitur  in  iii  regum  I  cap.  unxerunt  salomonem.  Finis 

(1)  Forse  potrebbe  leggersi  tua. 


-  60  - 

vero.  Effundam  de  spirita  meo  super  omnem  carnein. 
Explicit .  domino  deo  gratias.  —  In  quo  libro  omnes 
quaterni  sunt  Xni.  -  L  - 

Ixix.  §  —  Postilla  super  danielem.  fratris  nicholai 
de  lyra.  Sine  postibus  —  Cuius  principium  est.  Ego  vi- 
sionem  multiplicavi.  in  manibus  prophetarum.  Finis  vero. 
Editi  a  fratre  nicholao  de  lyra  ordinis  fratrum  minorum. 
—  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  III.  -M- 

Ixx.  §  —  Postilla  super  xii  prophetas  minores. 
Cum  postibus  et  aliquibus  bullis.  —  Cuius  principium 
est.  Stabat  super  xii  boves.  Finis  vero.  Sue  ydolatrie 
Ugno  et  lapidi  servientes.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni 
sunt  Vn.  -  N  - 

355  Ixxi.  §    —    Postilla  super  matheum   marcum  et  lu- 

cam.  Cum  postibus  et  de  lictera  subtili.  —  Cuius  prin- 
cipium est.  Implete  ydrias  aqua.  Finis  vero.  Mei  in  cera, 
divinitas  in  humanitate.  xxxiii  deuter.  Inundationes.  — 
In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XVII.  -  0  - 

Ixxii.  §  —  Postille  super  marcum.  Cum  postibus 
et  de  lictera  subtili.  —  Cuius  principium  est.  Consumati© 
abbreviata  inundabit  iustitiam  (?).  Finis  vero  Tertium. 
couflrmatio  iustorum.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni 
sunt  ni.  -  0  - 

34  Ixxiii.  §  —  Postille  super  Lucam.  Cum  postibus  — 
Cuius  principium  est.  Vidi,  et  ecce  quatuor  quadrige. 
Finis  vero.  Merito  in  figura  animalium.  sortitus  est  for- 
mam  vituli.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XIX. 
-P- 

6.1  Ixxiv.  §  —  Postille   super   Lucam   secundum   gual- 

fredum.  Cum  postibus  bullatis.  et  lictera  currenti  — 
Cuius  principium  est.  Ad  colossenses  iiii°  dicit  apostolus. 
Salutat  vos  lucas  medicus.  Finis  vero.  Promissum  spiri- 
tum  expectantes.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt 
IX.  -  P  - 

27  Ixxv.  §  —  Postille    super   johannem.  Cum  postibus 

et  aliquibus  bullis.  —  Cuius  principium  est.  Ego  ex  ore 


—  61  — 

altissimi  prodii.  Finis  vero.  Capilli  perambulantium  in 
delictis  suis.  —  In  quo  omnes  quaterni  sunt  XIIII.  -P- 

49  Ixxvi.  §  —  Postille  super  johannem.  Cum  postibus. 

—  Cuius  principium  est.  Acceptus  est  regi  minister  in- 
telligens.  Finis  vero.  Iterato  incipiens  melius  valeat  con- 
summare.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  VITE.  -  P  - 

33  Ixxvii.  §  —  Postille  super  ecelesiastes.  et  epistolas 
pauli.  fratris  petri  de  tharantasia.  ord.  pred.  —  Cuius 
principium  est.  Beatus  vir  cuius  est  nomen  domini  spes 
eius.  Finis  vero.  Non  de  venialibus  proprie.  —  In  quo 
libro  omnes  quaterni  sunt  XXII.  -L- 

21  Ixxviii.  §  —  Postille  super  epistolas  pauli.  magistri 
petri  de  tharantasia  ord.  pred.  Cum  postibus  —  Cuius 
principium  est.  Dedi  te  in  lucem  gentium.  ut  sis  salus 
mea.    Finis  vero.    Non  de  venialibus   proprie.    Explicit. 

—  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XXII.  -L- 

^22  Ixxix.  §  —  Postille  super  epistolas  pauli.  Cum  po- 
stibus et  aliquibus  bullis  —  Cuius  principium  est.  Be- 
niamin  lupus  rapax.  Finis  vero.  Virtute  vero  omni  pri- 
vate. —  In  quo  omnes  quaterni  sunt.  -L- 

317  Ixxx.  §  —  Remigius  super  epistola  pauli.  Cum  po- 
stibus buUatis.  —  Cuius  principium  est.  Paulus  nondum 
romam  venerat.  Finis  vero,  de  ytalia.  hic  intelligitur  a 
roma  scripsisse.  Gratia  et  cet.  —  In  quo  libro  omnes 
quaterni  sunt  XV.  -  L  - 

521  Ixxxi.  §  —  Epistole  pauli.  Pater  nostcr  expositus. 
Expositiones  super  easdem  epistolas.  Cum  postibus.  — 
Cuius  principium  est.  Omnis  testus  vel  numerus  episto- 
larum.  Ut  in  primo  prologo.  Finis  vero.  Et  deus  lumen 
divinitatis  omen  —  In  quo  omnes  quaterni  sunt  XXII. 
-L- 
81  Ixxxii.  §  —  Postilla  super  epistolas  canonicas.  (se- 
gue poi  con  carattere  diverso),  pauli  .  actus  apostolo- 
rum  et  apocalipsim  .  nicolay  de  lyra.  cum  postibus  in 
pergamena,  de  bona  et  sollempni  lictera.  Cuius  principium 
est.  Ecce  descripsi  cani  tibì.  Finis  vero.  Explicit  postilla 
super  apocalipsim.  -  K  - 


—  «  — 

fttós%  ^^T'i.  axlii.  ^n«^  v>«i?*iia  —  Ctó»  prfaiiianoL  «»:«:l 
tritai  suip«>.  Tlitj:  t1c3ia^  <ìc  ^Knaoiasn»  •»«;  J3^wi3e* 
;tv  ^T-'A.  Frft^  t^o,  F^^m  «ta^  ^E«*  graSL*  hi^tufaeiiL  ::ftk- 

*tj^/riA  ;n  f^afiifrr.  —  Cnia^  (nriiicipnim  est.  Spirita  magno. 
rMit  nUiriìÀ.  Kini%  rero,  an  Ifeitom.  ubi  q^ds  si  et>iifii- 
rptriu  --  In  ^imo  libr*'^  <rtnn«  qtiatenii  «ant  XIL  -S- 

*fj»7  \xxxv,  g  —  Aymo  super  apocallp!»im.  Et  postille 
fì^tri^  mathei  gen^ra]ii§  «luper  apocalipsim  incomplete, 
^'nin  fK/Htibn«,  —  Caiu-s  principium  est.  Ego  iohannes 
ffHU'j  yfr^U'f  in  firh;,  f-t  particefis  in  tribulatione.  Finis 
yi'To.  ^^mn  invrK^avit  eum  et  despexit.  ecclesiastici  n.* 
Jn  qno  libro  omnfMj  quateml  sunt  XTT.  -S- 

*H2         Ixxxvl,  g  —  Postille  super  apocalipsim  fratris  gui- 
\Mm\  (Ut  mìUUma,   Cum  postibus.  —  Cuius   principium 
f'Mi.  \\fHfi  n?vf;1avit  profunda  et  abscondita.  Dan.  n.*.  Fi- 
li Ih  v<;ro,  Quam  nobin  preparare  dignetur.  et  cet.  Amen. 
In  f\{i(>  libro  orrincs  quateml  sunt  VI.  -S- 

Ixxxvii.  ^  -- PoHti Ile  super  apocalipsim  cum  postibus 

(/UluH  principium  est.  Vidit  iacob  in  sompnis  scalam 

HtnnU^tn   H\i\n'r  t<;rrHin.  Finis  vero.    Et  corrigat  quidquid 

vlderlt  c-orri^ciKlnni.  Kxplicit  apocalipsis.  —  In  quo  libro 

oniiK^H  (|naU5rni  Hunt  XII.  -S- 

^  l\M         Ixxxviii  J}  —  DyonisiuH  super  apocalipsim.  Cumposti- 
Imih.  (-ninH  principium  est.  Apocalipsis  iohannis   tot 

hnlw't.  HMcninH'iitM.  «inotvcrlm.  Finis  vero.  Cui  est  honor 
et  j^lorla  In  murnla  seculorum.  amen.  —  In  quo  libro 
onnu^H  (|nnU^rni  Knnt  VI.  -S- 

Ixxxix.  §  -  lohacim  super  apocalipsim.  Cum  posti- 
bus  (M  (In  suhtilissinia  lictcra  —  Cuius  principium  est. 
(^>UMni    [»ro[u»usi()rìhus    studiis  a  varis  catliolicis  et  orto- 


—  63  — 

doxis  certatum  sit.    Finis  vero.   Non  erit  omnibus  sicut 
et  illonim   fuit.  —  In  quo   libro   omnes   quatemi   sunt. 

-S- 

xc.  §  —  Apocalipsis  expositus  (sic).  Sine  postibns. 
et  de  antiqua  lictera.  —  Cuius  principium  est.  Apo- 
calipsis. idest.  revelatio.  Hanc  revelationem  eo  tempore 
meruit  videre.  Finis  vero.  Ad  meliorem  beatitudinem 
paradisi  celeetis  servaretur.  —  In  quo  libro  omnes  qua- 
temi sunt  VI.  -  S  - 

Explicit  II."  solarium.  In  quo  sunt  volumina  libro- 
rum  XLIX  C). 

xci.  §  —  In  tertio  solario  versus  orientem  sunt 
infrascripti  libri.  P^vangelistarium  in  greco.  Cum  postibus 
et  una  fibula  tantum.  In  cuius  principio  habetur  prius 
lictera  grossa  ita  formata  II  et  in  quinque  lineis  par- 
vis  omnes  de  auro.  Ac  desuper  postem:  cum  hac  sequente 
nigra  et  grossa  lictera.  -  A  - 

xcii.  §  —  Liber  sine  postibus.  In  quo  sunt  evangelia 
dominicalia  et  de  adventu.  —  Cuius  principium  tale  est. 
Incipiunt  orationes  secundum  capellanie  (sic)  domini  pape. 
Finis  vero  eiusdem  est  talis.  Quia  nondum  venerat  ora 
eius.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  Vili.  Et  in. 
primo  et  ultimo  folio  in  ymmargine  inferiori  in  omnibus 
quaternis  omnium  librorum  sequentium  per  numerum  si- 
gnati  (sic),  Ac  de  super  postem  cum  sua  sequente  nigra 
et  grossa  lictera.  -  A  - 

xciii.  §  —  Evangelìum  continuum,  unum  de  quatuor. 
Cum  postibus  bullatis  —  Cuius  principium  est.  Cum  for- 
tuitu  in  manus  nostras  inciderct.  unum  ex  quatuor  evan- 


(1)  La  Komina  non  torna,  noppure  se  dal  computo  si  tolga  l'art.  Ixxxii  scritto 
(;on  diverso  carattere,  e  le  opere  inoonipletamento  notate.  Del  resto  il  numero 
progressivo,  che  nel  manoscritto  non  esiste,  ò  slato  da  me  ajjrgiunto  solo  per  fa- 
cilitare il  confronti  fra  i  codici  esistenti  e  gli  articoli  del  catalogo,  che  altrimenti 
avrei  dovuto  indicare  ripetendone  la  descrizione.  Non  deve  perciò  tenerne  alcun 
conto  chi  voglia  fare  i  comi>uti  numerici  sull'opera  del  buon  frate  che  ha  com- 
pilato il  cat.ìlogo.  Sici'onu»  i»oi  r  inconveniente  si  rinnoverà  nei  successivi  so/a/"/, 
r  osservazioiio  fatta  per  i  primi,  \alga  per  tutti  gli  altri. 


—  64  — 

gelium  (sic).  Finis  vero.  Sequentibus  signis.  —  In  quo 
libro  omnes  quaterni  sunt.  -A- 

xciv.  §  —    Epistolarium   completum.   Cum   postibus. 

—  Cuius  principium  est.  Fratres  scientes  quia  bora  est. 
Finis  vero.  Ipse  sapientie  dux  est  et  sapientium.  —  In 
quo  libro  omnes  quaterni  sunt.  -A- 

xcv.  §  —  Epistolarium   completum.    Cum    postibus. 

—  Cuius  principium  est.  Fratres  scientes  quia  bora  est. 
Finis  vero.  Gratia  dei  per  dominum  nostrum  iesum  chri- 
stum.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt.  -A- 

85  xcvi.  §  —  Tabula  originalium.  Cum  postibus  bulla- 

tis.  —  Cuius  principium  est.  Aaron  qui  non  consensit  ad 
fabricandum  ydolum.  Finis  vero.  Utilitas  comunis.  — 
In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt.  -B- 

xcii.  §  —  Tabula  originalium.  cum  postibus  —  Cuius 
principium  est.  Abel.  quid  significat.  Finis  vero  leronimus 
super  cant.  ad  damasum  14  epistola.  9.  a.  —  In  quo  libro 
omnes  quaterni  sunt.  -  B  - 

xcviii.  §  —  Tabula  super  speculum  ystoriarum.  sine 
postibus  —  Cuius  principium  est.  Adventus  celebratio. 
Finis  vero.   Ymnus  omnibus  sanctis  eius.  m.  b.  col.  d. 

—  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt.  -  B  - 

*41  xcix.  §  —  Istorie  scolastice.  Cum  postibus  bullatis. 

glosate  —  Cuius  principium  est.  Reverendo  patri  et  do- 
mino Guilielmo.  Finis  vero.  In  catacumbis  flnit.  Explicit 
et  cet.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt.  -C- 

c.  §  —  Istorie  scolastice  cum  postibus  —  Cuius 
principium  est.  Reverendo  patri  et  domino  suo  Guilielmo. 
Finis  vero.  In  quibus  locis  puniti  sunt  petrus  et  paulus. 

—  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt.  -  C  - 

ci.  §  —  Istorie  scolastico,  cum  postibus  bullatis.  — 
Cuius  principium  est.  Reverendo  patri  et  donino  Gui- 
lielmo. Finis  vero.  Propter  quod  sunt  incipiendi  et  le- 
gcndi  ibidem  prcnotant.  —  In  quo  libro  omnes  qua- 
terni sunt.  -  C  - 


—  65  — 

oii.  §  —  Istorie  scolastìce.  in  minori  volumine  a  sa- 
prà dictis.  Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Im- 
X)eratorie  maiestatis  est  in  palatio  tres  habere  mansiones. 
Finis  vero.  Conservatur  et  non  peribit.  —  In  quo  li- 
bro omnes  quaterni  sunt.  -  C  - 

ciii.  §  —  Exemplarium  nominatarum  personanim  in 
ntroque  testamento  iuxta  istorias  scolasticas.  Sine  posti- 
bus  —  Cuius  principium  est.  Cum  sacco  ieremia  teste 
qui  fuit  divinorum  maximus  speculator  stare  debemus. 
Finis  vero.  Quomodo  apparet  deus  ma...  (spazio  in  bianco) 
contemplantibus.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt. 
-C- 
64  civ.  §  —  Concordantie  biblie.  Cum  postibus  buUa- 
tis.  —  Cuius  principium  est.  Cuilibet  volenti  requirere 
concordantias.  in  hoc  libro.  Finis  vero.  Zelpham  anxil- 
lam  marito  tradidit.  Expliciunt.  et  cet.  In  quo  libro 
omnes  quaterni  sunt.  -D- 

B8  cv.  §  —  Concordantie  biblie  in  parvo  volumine.  Cum 
postibus.  —  Cuius  principium  est.  Abstinere  Numeri 
XXI.  Finis  vero.  Purgatio  —  In  quo  libro  omnes  qua- 
terni sunt  XXVI.  -  D  - 

evi.  §  —  Concordantie  Biblie  distincte  per  quinque 
libros.  Et  tabula  super  moralia  beati  gregorii  pape.  Cum 
postibus.  —  Cuius  principium  est.  Contra  peccatum 
simpliciter.  Finis  vero  totius  libri.  Predicator  aliquis 
loqui  desiderat.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt 
xn.  -E- 

363  cvii.  §  —  Concordantie  biblie.  distincte  per  quinque 
libros.  et  tractatus  de  penitentia.  —  Cuius  principium 
est.  Contra  peccatum  simpliciter.  Finis  vero  totius  libri. 
Excipiuntur  tamen  ad  hoc  episcopi  et  superiores  prelati. 
—  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  Vin.  -  E  - 

cviii.  §  —  Concordantie  numerales.  Cum  postibus 
bullatis.  —  Cuius  principium  est.  A  a.  leremie.  i.c.xiiii. 
Finis  vero.  Expliciunt  concordantie  fratis  iacobini  de 
Cortona,  deo  gratias  amen.  —  In  quo  libro  omnes  qua- 
terni sunt  Xm.  -F- 

5 


* 


« 


—  66  — 

cix.  §  —  Concordantie  numerales  secundum  fratrem 
iacobinum  de  Cortona  ord.  {non  è  indicato  V  ordine),  Cum 
postibus.  —  Cuius  principium  est.  A  a.  leremie  i.  e.  d. 
ezechiel  i.iii.  f.  loci.  i.  E.  Finis  vero.  Ioannis  v.  a.  e. 
Vadens.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt.  -F- 

413  ex.  —  Compendiuni  theologice  veritatis.  magistri 
alberti  ord.  pred.  Cura  postibus.  —  Cuius  principium 
est.  Veritatis  theologice  sublimitas.  Finis  vero.  Quisquis 
beatus  recipiet  secundum  merita,  sine  fine.  Amen.  Explicit 
compendium  et  cet.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi 
sunt  IX.  -  G  - 

{Segue  uno  spazio  in  bianco.) 

cxi.  §  —  Distinctiones  novi  et  veteris  testamenti. 
Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Sciendum  quod 
ebrei  esdra  auctore.  Finis  vero.  Naturis  et  fisica  per 
tractat  Explicit.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt 
XV.  -H- 

401  cxii.  §  —  Distinctiones  fratris  Mauri tii  ord.  minorum. 
Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  A  abicere.  Finis 
vero.  Homo  totiens  mori  tur  quotiens  ammictit  suos.  — 
In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  XXXI.  -H- 

383  cxiii.  §  —  Distinctiones  fratris  nicholai  ord.  pred. 
Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Abeuntium  per 
hunc  mundum.  Finis  vero.  Intremus  ad  nuptias  cum 
domino  iesu  christo.  Amen.  Explicit.  —  In  quo  libro 
omnes  quaterni  sunt  XXni.  -  H  - 

cxiv.  §  —  Distinctiones  predicabiles  per  alphabetum. 
Cura  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Abeunt  quidam 
in  ruinara  superbie.  Finis  vero.  Colossenses  ii.  Qui  est 
caput  omnis  principatus  .  et  cet.  —  In  quo  libro  omnes 
quaterni  sunt  IIII.  - 1  - 

cxv.  §  —  Liber  distinctionum  per  alphabetum.  Cura 
postibus.  —  Cuius  principium  est.  Absconditum  ma- 
lum  a  dyabolo.  sub  delectatione.  Finis  vero.  Tantum 
revertite  ad  me.  dicit  dominus.  —  In  quo  libro  omnes 
quaterni  sunt  XIIll.  - 1  - 


—  67  — 

>  cxvi.  §  —  Liber  distinctionum  per  alphabetum.  Cum 
postibus.  —  Cuius  principium  est.  Ad  tremendam  ma- 
gestatem  considerando.  Finis  vero.  Zonis  aureis.  Item  col- 
lationes  dominicales  et  festivales  totius  anni  que  sic  in- 
cipiunt.  Abiciamus  opera  tenebrarum,  et  induamus  arma 
lucis.  Finis  vero  totius  libri.  Gap.  xi.  Facile  videtur  ab 
iis  qui  diligunt  eum.  —  In  quo  omnes  quaterni  sunt 
XV,  -I- 

cxvii.  §  —  Liber  de  exemplis  sacre  scripture  fratris 
nicholai  de  hanapis  ord.  pred.  Et  allegorie  historiarum 
magistri  petri  manducatoris.  Cum  postibus.  —  Cuius 
libri  principium  est.  de  miraculis  divina  potestate  factis. 
Finis  vero  eiusdem.  Sume  bona  domini  —  In  quo  li- 
bro omnes  quaterni  sunt.  X.  -K- 

cxviii.  §  —  Liber  de  exemplis  sacre  scripture.  Et 
tractatus  de  abundantia  exemplorum.  Cum  postibus.  — 
Cuius  principium  est.  de  miraculis  divina  potentia  factis. 
Finis  vero.  Mirum  est  nisi  valde  timeat  eos  omnis  ho- 
mo. —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XXV.  -K- 

cxix.  §  —  Flores  auctorum  non  completi.  In  papiro 
et  sine  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Flores  aneto- 
rum  redolentes  germina  morum.  Finis  vero  dura  va- 
litudo.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  IIII.  -  K  - 

cxx.  §  —  Tractatus  de  abundantia  exemplorum. 
—  Cuius  principium  est.  Quum  plus  exempla  quam  verba 
moveant  secundum  gregorium.  Finis  vero.  Et  mirum  est 
nisi  timeas  (sic)  eos  omnis  homo.  —  In  quo  libro  omnes 
quaterni  sunt  IIII.  -L- 

cxxi.  §  —  Tractatus  de  abundantia  exemplorum.  Et 
cantica  canticorum  exposita.  Cum  postibus.  —  Cuius 
principium  est.  Quum  plus  exempla  quam  verba  moveant 
secundum  gregorium.  Finis  vero.  Explicit  cantica  canti- 
corum. —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XVII.  -  L  - 

cxxii.  §  —  Tractatus  quidam  de  libero  arbitrio,  sine 
postibus.  —  Cuius  principium  est.  Primus  homo  liberum 
habuit   arbitrium.    Finis   vero.    Conversatio  vero  melior 


—  68  — 

est  desidenmda,  non  melior  gradns.  —  In  qno  libello 
omnes  qnatemi  snnt  TU.  -L- 

cxxiii.  §  —  Tractatos  de  morte  contempnenda.  cum 
qnatoor  aliis.  sine  postìbns.  —  Cmus  principinm  est. 
Dum  defensioniuD  laborìbns.  senatoriìsqne  mnneribns. 
Finis  vero.  Alia  nulla  potnit  inveniri  levano.  —  In  qno 
llliello  omnes  qnatemi  snnt  VI.  -L- 

cxxiv.  §  —  Libellns  qni  voeatnr.  Anrora.  de  con- 
i(onantìa  novi  et  veterìs  testamenti.  Cnm  postibns  et  ali- 
qnibns  bnllìs.  —  Cnins  principinm  est.  Sodalinm  meomm 
petitio  cnm  qnibns  conversando  florem  infantìe  exigi  (sic 
invece  di  exegi)  Finis  vero,  snfficiat  sedes  hec  modestilla 
fntnri  —  In  qno  libro  omnes  qnatemi  sxint  XXV.  -M- 

568  cxxv.  §  —  EHncidarinm  cnm  postibns.  —  Cnins 
principinm  est.  A  condiscipnlìs  qnasdam  qnestinncnlas 
enodare.  Finis  vero.  In  exnltatione  sacrifica  decimas 
tnas.  —  In  qno  iibro  omnes  qnatemi  snnt  XX.  -M- 

♦390  cxxvi.  §  —  Scintillarinm.  Cnm  postibns.  —  Cnins 
principinm  est.  Qnis  rex  nniverse  dens  digna  landnm 
preconia  tne  maiestatis  valeat  personare.  Finis  vero. 
Ipsnm  fidei  predicatorem  in  omnibus   bonis   conservent. 

—  In  quo  libro  omnes  qnatemi  sunt  VII.  -M- 

cxxvii.  §  —  Liber  ubi  sunt  multi  tractatus.  videlicet. 
De  algorismo.  de  spera,  astrolabiis.  quadratis.  decem 
precepta  legis.  Cum  pluribus.  Item  collationes.  et  sermo- 
nes.  Cum  postibns  bullatis.  —  Cuius  principinm  est. 
Omnia  que  a  primaria  rerum  origine  processerunt.  Finis 
vero.  Quere  tabulam  de  ipsis  sermonibus  ad  talem  nu- 
rnonim  252.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  XXITEI. 
-N- 

cxxviii.  §  —  Celestinus  de  cantate.  Et  postilla  super 
cantica.  Et  multa  theologica.  Ac  sermones.  Cum  postibus 

—  Cuius  priiicipium  est.  Incipiunt  capita  primi  libri. 
Finis  vero.  Quod  exuperat  onineni  sensum  ad  remune- 
rationem.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  28  -  N  - 
(7/  numero  arabico  de'  quaderni  è  d'un  carattere  posteriore) 


—  (31)  — 

Explicit  tertium  solarium.  In  quo  omnia  volumina 
libroram  XXXVHI. 

In  qìiarto  solario  versus  orientem  sunt  infrascripti 
libri. 

cxxix.  §  —  Prima  pars  moralium.  beati  gregori 
pape.  De  antiqua  lictera.  cum  postibus  buUatis.  —  Cuius 
principium  libri  est.  Revmo  et  sctissimo  fratri  leandro 
coepiscopo,  gregorius  servus  servorum  dei.  Finis  vero 
eiusdem.  Explicit  liber  xvi.  Deo  gratias.  —  In  quo 
libro  omnes  quaterni  sunt.  {manca  il  numero)  Et  in  pri- 
mo et  ultimo  folio  in  ymmargine  inferiori  in  omnibus 
quatemis  omnium  librorum  sequentium  per  numerum 
signati.  Ac  desuper  postem  unusquisque  secundum  al- 
phabetum.  cum  sua  sequente  nigra  et  grossa  lictera.  -  A  - 

cxxx.  §  —  Secunda  pars  moralium  .  eiusdem  li- 
etere,  magnitudinis  cooperture.  et  bullature.  —  Cuius 
principium  est.  Quotiens  in  sancti  viri  historia.  Finis 
vero.  Sicut  per  me  verba  accipit.  per  me  lacrimas  reddit. 
—  In  quo  quaternt  sunt.  -  A  - 

4=  cxxxi.  §  —  Moralia  beati  gregori  completa  et  tabu- 

lata. Cum  postibus.  —  Cuius  libri  principium  tale  est. 
Reverendissimo  et  sanctissimo  patri  leandro  coepiscopo 
gregorius  servus  servorum  dei.  Finis  vero  eiusdem  est 
talis.  (manca) 

(Seguono  tre  righe  in  Manco), 

cxxxii.  §  —  Omelie  quadraginta  beati  gregorii.  de 
antiqua  lictera.  Cum  postibus  et  aliquibus  buUis.  —  Cuius 
principium  est.  Reverentissimo  patri  secundino  coepiscopo 
gregorius  servus  servorum  dei.  Finis  vero.  Discedi  te  a 
me  maledicti.  et  cet.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni 
sunt  XXniI.  -  B  - 

cxxxiii.  §  —  Dialogus  beati  gregorii.  Arbor  crucis, 
fratris  bonaventure.  Et  ordo  officialium  ac  servitorum  prò 
tempore  indulgentie.  Cum  postibus  bullatis.  —  Cuius 
principium  est.  Incipiunt  capitula  primi  libri  dialogorum. 


-  70  - 

Finis   vero.    Per   infinita   secala   seculomm.  —  In   quo 
libro  omnes  quatemi  sunt  X.  .  B  - 

cxxxiv.  §  —  Liber  dialogomm  beati  gregorii.  Le- 
genda minor  beati  francisci  cum  miracuUs  eiusdem.  Et 
officium  crucis  pape  iohannis  XXTI.  Cum  postibus.  in 
parvo  volumine.  —  Cuius  principium  est.  Incipiunt  ca- 
pitula  primi  libri  dialogonim.  beati  gregori.  Finis  vero. 
Qui  vivit  et  regnat  in  secula  seculomm  amen.  —  In  quo 
libro  omnes  quaterni  sunt  VI.  -B- 

cxxxv.  §  —  Augustinus  de  civitate  dei.  Cum  po- 
stibus. —  Cuius  principium  est.  De  adversariis  nominis 
christi.  Finis  vero.  Gratias  congratulantes  agunt.  E>xplicit 
XXII  liber  sancti  augustini  episcopi  de  civitate  dei.  — 
In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  VI.  -C- 

*  88  cxxxvi  §  —  Augustinus  de  gratia  et  libero  arbitrio. 
Cum  pluribus  aliis  libris.  Et  postibus.  — -  Cuius  principium 
est.  Domino  dilectissimo  et  in  christi  militibus  honorando 
fratri  Valentino.  Finis  vero.  Perscrutator  maiestatis  op- 
primetur  a  gloria.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt 

xvm.  -C- 

84  cxxxvii.  §  —  Augustinus  de  gratia  novi  testamenti. 
Cum  pluribus  aliis  libris.  Et  postibus.  —  Cuius  principium 
est.  Et  ipso  tempore  quo  contra  donatistas.  vehementer 
exercebamur.  Finis  vero.  Et  horum  una  actio  est  si- 
cut  una  voluntas.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt 
xvn.  -C- 

{Seguono  sei  righe  in  bianco  con  in  fine  la  lettera  A) 

cxxxviii.  §  —  Flores  veritatum  beati  augustini  in  libro 
de  trinitate.  Sine  postibus.  —  Cuius  principium.  Doctrina 
est.  Finis  vero.  Explicit  iii'  de  trinitate.  cum  aliis 
de  trinitate  sancti  augustini.  —  In  quo  libro  omnes 
quaterni  sunt  III.  -  C  - 

cxxxix.  §  —  Epistole  alique  beati  augustini.  Et  expo- 
sitio  super  proverbiales  libros  salomonis.  Cum  postibus. 
—  Cuius  principium  est.  Religiosissime  et  in  christi  di- 
lectione   honorande  famule   dei   seleutiane.   Finis  vero. 


—  71  — 

Qms  enim  pollicetur  serenti  proventum  naviganti.  —  In 
quo  libro  omnes  qnatemi  snnt  XX.  -D- 

cxl.  §  —  Angus tinus  de  theorica  speciilatione.  Sine 
postibus.  —  Cuius  principium  est.  Summa  trinitas.  una 
virtus  et  indiscreta  maiestas  deus  noster  deus  omnipotens 
Finis  vero.  Nisi  qui  sic  fuerit  conculcatus,  monachus 
esse  non  potest.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt 
V.  -D- 

91  cxli.  §  —  Isidorus.  Et  regula  sancti  augustini  epi- 
scopi. Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Item  ysi- 
dori  de  presbiteris.  Presbiterorum  ordo.  exordium  sumpsit 
ut  dictum  est.  a  filiis  aaron.  Finis  vero.  Insuper  quia  ab 
omnibus  regularibus  canonalibus  (sic)  mandatum  est  cu- 
stodiéndum.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  XXI.  -  D  - 

cxlii.  §  —  Ambrosius  super  Lucam.  Et  canticum 
canticorum  expositum.  Et  duo  sermones.  Cum  postibus. 
in  maximo  volumine.  —  Cuius  principium  est.  Scriptum 
in  evangelii  libro  quem  lucas  scripsit.  Finis  vero.  Quanto 
mediatorem  dei  et  hominum  singulariter  amatis.  Qui 
vivit  et  regnat  cum.  et  cet.  —  In  quo  libro  omnes 
quaterni  sunt  XV.  -  E  - 

cxliii.  §  —  Liber  pascasii  de  corpore  et  sanguine 
domini  nostri  iesu  christi.  Et  liber  epistolarum  sancti 
ambrosii.  Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Legis 
adire  sacre  qui  vis  sollempnia  mense.  Finis  vero.  Te  di- 
cente  pium  sancte  quoque  legis  amicum.  —  In  quo  libro 
omnes  quaterni  sunt  Xm.  -E- 

90  cxliv.  §  —  leronimus  super  matheum.  Augustinus 
super  epistolas  pauli  ad  romanos.  et  galatas.  Questiones 
pirri  ad  maximum.  Et  ugo  .  de  sanoto  et  immortali  deo. 
—  Cuius  principium  est.  Plures  fuisse  qui  evangelia 
scripserunt,  et  lucas  evangelista  testatur.  Finis  vero.  Et 
ab  antiquo  rite  censent  apostolicas  —  In  quo  libro  omnes 
quatemi  sunt  XH  -F- 

>74         cxlv.  §  —  Quedam  auctoritates  beati  ieronimi.  de  deo. 
►84  et.  cet.  Cum  postibus  —  Cuius  principium  est.  Omnipotens 


-  72  - 

deus  pater  et  spiritns  sanctus.  Finis  vero.  Et  in  peccatis 
peperit  mater  mea.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt 
xm.  -F- 

cxlvi.  §  —  Crisostomus  super  johannem.  Cum  posti- 
bus  —  Cuius  principium  est.  Omnibus  in  christo  fidelibus 
fratribus  bui^ndio  index  civis  pisanus  in  domino  salu- 
tem.  Finis  vero.  De  greco  in  latinum  translate.  —  In 
quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XXI.  -G- 

exlvii.  §  —  Expositio  santi  iohannis  chrisostomi  super 
evangelium  sancti  mathei.  Sine  postibus.  in  parvo  volu- 
mine.  —  Cuius  principium  est.  Facta  est  virtus  syrie  de 
manu  tua.  Finis  vero.  Cave  ergo  et  vide  quid  agas  et 
consentias.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XII.  -  G  - 

*369  cxlviii.  §  —  Cantica  bemardi.  Crisostomus  de  com- 
punctione  cordis.  dialogus  basilii.  Auctoritates  diversorum 
sanctorum.  Epistole  ieronimi.  Exceptiones  ex  dictis  se- 
nece.  Bernardi  de  gradibus  umilitatis.  Apologia  eiusdem. 
Et  origenes  super  canticum.  Cum  postibus.  —  Cuius  prin- 
cipium est.  Nobis  fratres  alia  quam  aliis  de  hoc  seculo 
aut  certe  aliter  dicenda  sunt.  Finis  vero.  Et  florebit  in 
fide.  amen.  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt.  XXX.  -  H  - 

*482  cxlix.  §  —  Flores  bemardi.  cum  postibus  —  Cuius 
principium  est.  Quid  est  deus?  (*)  merito  quidem.  nil 
competentius  eternitati  quam  deus  est.  Finis  vero.  luste 
ibi  in  igne  ardebit.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt 
XVII.  -H- 

cl.  §  —  Liber  de  cìaustro  anime,  sancti  (manca  il 
nome)  abbatis.  Epistola  beati  bernardi  fratribus  de  monte 
dei.  de  gradibus  in  scala  iacob.  Sermo  anselmi  de  as- 
suntione  virginis.  Confessio  devota.  Et  alique  copie  pri- 
vilegiorum  ordinis.  Cum  postibus.  —  Cuius  principium 
est.  Rogasti  me  frater  amatissime.  Finis  vero.  Pontifica- 
tus  nostri  anno  primo.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni 
sunt  XVI.  -K- 


(1)  Nel  codice   corrispondente  482  dopo  le  parole  Qttid  est  Deus  ?  seguono 
le  parole  qvi  est. 


-  73  - 

eli.  §  —  Textus  dyonisiì  de  angelica  hierarchia. 
Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Quoniam  omnis 
divina  illuminatio.  secundum  bonitatem  materie  impro- 
visa  proveniens  manet  simpla.  Finis  vero.  Faciesque 
ibi  benigni  dei,  mnnitiones  et  traditiones  hiis  qui  post 
te  erunt.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  XX.  -I- 

clii.  §  —  Expositio  angelice  yerarchie  dyonisii  se- 
cundum triplex  commentum.  Scilicet.  Ugonis  de  S.  Vic- 
tore.  Ioannis  scoti  .  et  Ioannis  saraceni.  Cum  glosula 
maximi,  et  iohannis  scitopolitani.  Cum  postibus  —  Cuius 
principium  est.  Magnus  areopagita  dyonisius  antiquus 
pater  et  doctor  venerabilis.  Finis  vero.  In  principio  libri 
promisimus  exequendum.  Amen.  —  In  quo  libro  omnes 
quatemi  sunt  XXH.  -I- 

cliii.  §  —  Extractio  abbatis  vercellensis  super  qua- 
tuor  libros  magni  dyonisii  areopagite.  Cum  postibus.  — 
Cuius  principium  est.  Cum  in  libris  magni  dyonisii  areo- 
pagite geminam  experirer  difficultatem.  Finis  vero.  In 
quo  sapientia  transcendit,  sanctitas  condescendit.  —  In 
quo  libro  omnes  quatemi  sunt.  Xim.  -I- 

cliv.  §  —  Orosius  ad  Augustinum.  Cum  postibus  bul- 
latis  —  Cuius  principium  est.  Preceptis  tuis  parui.  Bea- 
tissime pater  angustine,  atque  utinam  tam  efficaciter  quam 
libenter.  Finis  vero.  Tibi  adiudicanti  si  edas.  per  te  in- 
dicata si  deleas.  Et  est  de  antiquissima  lictera.  —  In 
quo  libro  omnes  quatemi  sunt  XXIII.  -L- 

clv.  §  —  Prosper  de  vita  comtemplativa.  Cum  po- 
stibus buUatis.  et  de  antiqua  lictera  —  Cuius  principium 
est.  Din  multumque  renisus  sum.  voluntati  tue  mi  domine. 
Finis  vero.  Quoniam  non  res.  prò  verbis.  sed  prò  rebus 
enuntiandis  verba  sunt  instituta.  —  In  quo  libro  omnes 
quatemi  sunt  Xmi.  -L- 

clvi.  §  —  Boetius  de  consolatione.  Et  ovidius  in 
pluribus  libris.  Cum  postibus.  et  in  papiro.  —  Cuius 
principium  est.  Carmina  qui  quondam  studio  fiorente 
peregi.  Finis  vero.  Materiam  miseram  quam  fuit  arte 
sequens.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  Xm.  -  M  - 


—  74  — 

*432  ci  vii.  §  —  Boetius  de  consolatione.  Cum  postibus  et 
aliquibus  bullis.  In  pergamene,  et  de  antiqua  lictera  — 
Cuius  principium  est.  Carmina  qui  quondam  studio  fiorente 
peregi.  Finis  vero.  Sed  eorum  quedam  de  libero  profici- 
scuntur  arbitrio.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt 
X.  -M- 

442  clviii.  §  —  De  oculo  morali.  Cum  multis  originalibus 
sanctorum.  Et  quedam  miracula  de  indulgentia  sanctae 
marie  de  angelis.  Cum  postibus.  et  in  papiro.  —  Cuius 
principium  est.  Custodi  nos  domine  ut  pupillam  oculi. 
Finis  vero,  de  provincia  saxonie  quedam  mulier  nobili 
genere.  Anno  domini  mccc  trigesimo  primo.  —  In  quo 
libro  omnes  quaterni  sunt  XXn.  -N- 

clix.  §  —  Multi  libri  devoti,  videlicet.  Riccardi  de 
sancto  victore.  qui  vocatur  beniamin.  stimuli  amoris. 
Cassiani.  Bernardi.  Bonaventure.  lacobi  de  tuderto.  et 
innocentii  pape  tertii.  Cum  postibus.  In  papiro  et  perga- 
mene. —  Cuius  principium  est.  De  studio  sapientie  et 
eius  commendatione.  Finis  vero.  Expliciunt  dieta  ieremie 
de  antichristo  alias  ieronimi.  —  In  quo  libro  omnes 
quatemi  sunt.  IX.  -N- 

clx.  §  —  Apologia  magistri  fratris  bonaventure.  In 
pergamene,  et  sine  postibus.  —  Cuius  principium  est. 
Summi  legislatoris  inviolabili  constat  diffini tiene  sancitum. 
Finis  vero.  Qui  astitit  a  dextris  pauperis.  ut  salvam  fa- 
ceret  a  persequentibus  animam  meam.  Amen.  —  In  quo 
libre  omnes  quaterni  sunt  III.  -0- 

clxi.  §  —  Apologia  fratris  bonaventure.  et  aliqua  ori- 
ginalia  et  dieta  sanctorum  docterum  de  paupertate  christi 
et  apestolorum.  In  papiro,  et  sine  postibus.  —  Cuius  prin- 
cipium est.  Summi  legislatoris  inviolabili  constat  diffini- 
tiene  sancitum.  Finis  vero  totius  libri.  Vale  in  domino. 
Amen.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  VII.  -  0  - 


« 


676  clxii.  §  —  Brevilequium  fratris  bonaventure.  Cum 
pluribus.  In  pergamene,  sine  postibus.  —  Cuius  princi- 
pium est.  In  principio  tenendum  est  quod  sacra  doctrina. 


-  75  - 

vìdelicet  theologia.  Finis  vero.  Et  dicit  domine.  In  hoc 
exibet  primo  reverentiam  et  confitetur  potentiam  divi- 
nitatis.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  X.  -  0  - 

clxiii.  §  —  Item  liber  de  proprietatibus  animalium. 
cum  postibus.  et  cohopertura  de  serico  croceo.  Cuius 
principium.  Sciendum  est  de  animalibus.  In  quo  omnes 
quatemi  sunt  VII  signatura.  -  0  -  (*) 

173  clxiv.  §  —  Pars  perspective.  matheus  postillatus. 
ars  dictaminis.  et  ars  sermocinandi  bonaventure.  ac  bre- 
viloquium  eiusdem.  Cum  postibus.  et  in  pergameno.  — 
Cuius  principium  est.  Prima  pars  perspective  que  est 
de  radio  directo.  Finis  vero  qui  est  trinus  et  unus  deus 
benedictus  in  secula  seculorum.  amen.  —  In  quo  libro 
omnes  quatemi  sunt  -  0  - 

clxv.  §  —  Auctoritates  multe  diversorum  sanctorum. 
Cum  postibus  bullatis.  —  Cuius  principium  est.  Misi  moy- 
sen  ad  liberandos  filios  israel.  Finis  vero.  Volo  viros  in 
omni  loco  orare,  levantes  puras  manus  sine  ira  et  disce- 
ptatione.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XVII.  -  P  - 

clxvi.  §  —  Orjgirialia  diversorum  sanctorum  docto- 
rum  scilicet.  Augustini.  Chrisostomi.  Anselmi.  Ugonis. 
Riccardi,  et  Cassiodori.  In  pergameno.  et  sine  postibus. 
—  Cuius  principium  est.  Quid  dicit.  Agnus  ait   qui  oc- 

cisus  est  {lacero) Finis  vero.  Tabula  per  alphabetum 

super  omnia  opuscula  ista  in  numero  lxxxvii.  —  In  quo 
libro  omnes  quaterni  sunt  Vili.  -P- 

clxvii.  §  —  Originalia  multorum  sanctorum.  Sextus 
Bonifatii.  Cum  pluribus  aliis.  Quere  tabulam  in  principio. 
In  papiro  et  sine  postibus.  —  Cuius  principium  est.  In 
isto  libro  sunt  quaterni  xxiii.  Finis  vero.  Quia  cogunt  te 
ire  ad  deum.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  XX. 
-P- 

clxviii.  §  —  Originalia  diversorum  sanctorum  docto- 


(1)  Questo  articolo  clxiii,  scritto  con  carattere  diverso  si  trova  in  fine  della 
pag.  80  del  codice,  dopo  le  parole  in  pergameno  del  precedente  articolo  clxii, 
il  quale  poi  continua  in  principio  della  pag.  seguente. 


—  76  — 

rum.  In  papiro  et  sine  postibus.  —  Cuius  principium  est. 
Caritas  quid  facit.  Finis  vero.  Usque  ad  passionem.  fa- 
ctus  est  per  umilitatem  cordis  et  mansuetudinem.  —  In 
quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XVI.  -P- 

Explicit  mi"  solarium  in  quo  sunt  volumina  libro- 
rum  XLII  {'). 

In  quinto  solario  versus  orientem  sunt  infrascripti  libri. 

352  clxix.  §  —  Legende   sanctorum   complete.  Cum  po- 

stibus et  cathena..  —  Cuius  principium  est.  Universum 
tempus  presentis  vite  in  iiii°'  distinguitur  tempora.  Finis 
vero.  Ut  tandem  in  eo  habitare  dignetur  per  gloriam.  — 
In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XXXVII.  -A- 

clxx.  §  —  Legende  sanctorum  complete.  Cum  posti- 
bus  et  cathena.  —  Cuius  principium  est.  de  adventu  do- 
mini. Et  infra.  Universum  tempus  enim  presentis  vite  in 
mi"'  distinguitur  tempora.  In  quo  principio  est  ymago 
unius  fratris  predicatoris.  Finis  vero.  Expliciunt  legende 
sanctorum.  cum  duobus.  Amen  Amen.  —  In  quo  libro 
omnes  quaterni  sunt  XL.  -A- 

clxxi.  §  —  Legende  sanctorum  complete.  Cum  po- 
stibus. —  Cuius  principium  est.  Universum  tempus  pre- 
sentis vite,  in  quatuor  distinguitur.  Finis  vero,  (illegibile 
per  lacerazione).  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt 
XLL  -A- 

clxxii.  §  —  Legende  sanctorum  complete.  Cum  posti- 
bus.  —  Cuius  principium  est.  Universum  tempus  presentis 
vite  in  quatuor  distinguitur.  Finis  vero.  Ut  tandem  in  eo 
habitare  dignetur  per  gloriam  Amen.  Expliciunt  legende 
sanctorum.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XXIV. 
-B- 

clxxiii.  §  -—  Legende  sanctorum  complete.  Cum  po- 
stibus. —  Cuius  principium  est.  Universum  tempus  pre- 
sentis vite  in  1111°'  distinguitur.  Quod  ipse  nobis  prestare 


(1)  Questo  Explicit  si  trova  in  fine  della  pag.  82  (numerazione  antica),  dopo 
la  registrazione  di  quattro  articoli  del  solario  quinto. 


—  77  — 

dignetur  qui  vivit  et  regnat  deus  per  omnia  secula  secu- 
lorum.  Amen.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XX. 
-B- 

clxxiv.  §  —  Legende  sanctorum  complete.  Illumi- 
nate in  licteris  grossis  per  totum  coloribus  et  auro,  ha- 
bens  in  primo  folio  figuram  fratris  predicatoris  sedentis 
et  scribentis.  Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est. 
Universum  enim  tempus  presentis  vite  in  quatuor  distin- 
gui tur.  Finis  vero.  Sicut  patet  in  legenda.  Expliciunt.  — 
In  quo  libro  sunt  quaterni  XII.  -B- 

49  clxxv.  §  —  Legende  sanctorum.  de  bona  lictera  et 
grossa.  Cum  omnibus  festivitatibus  predicabilibus  tan- 
tum. Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Universum 
tempus  presentis  vite  in  quatuor  distinguitur.  Finis  vero. 
Sicut  patet  in  sua  legenda.  —  In  quo  libro  omnes  qua- 
terni sunt  XIX.  -C- 

50  clxxvi.  §  —  Legende  sanctorum.  Cum  postibus.  et 
pluribus  licteris.  —  Cuius  principium  est.  Universum 
tempus  presentis*  vite  in  quatuor  distinguitur.  Finis  vero. 
Quod  ipse  nobis  prestare  dignetur.  qui  vivit  et  regnat 
deus  per  omnia  secula  seculorum.  Amen.  —  In  quo  libro 
omnes  quaterni  sunt  XXV.  -C- 

clxxvii.  §  —  Legende  sanctorum  complete.  Cum 
postibus.  de  subtili  et  macra  lictera.  —  Cuius  principium 
est.  Ista  est  tabula  ad  inveniendum  omnes  istorias  festi- 
vitatum.  Finis  vero.  Qui  scripsit  scribat.  semper  cum  do- 
mino vivat.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XVI. 
-C- 

35  clxxviii.  §  —  Vita  inaior  et  minor,  beati  francisci. 
Cum  postibus  bullatis  —  Cuius  libri  principium  tale  est. 
Apparuit  gratia  dei  salvatoris  nostri  diebus  istis  novis- 
simis.  in  servo  suo  francisco.  Finis  vero  est  talis.  Cui 
est  honor  et  gloria  per  infinita  secula  seculorum.  Amen. 
—  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt.  -E- 

30  clxxix.  §  —  Tractatus  de  ligno  vite,  sive  de  christi 
erucc.  fratris  bonaventure.  Et  vita  minor  et  maior  beati 


—  78  — 

francìsci.  Et  epistole  dominicales  et  feriales  totìns  anni, 
et  formule  licteramm  prò  discretis.  mictendis  ad  capitola, 
et  conventus  locorum.  In  papiro,  et  sine  postlbus  — 
Cnius  principimn  est.  Christo  crucifixns  snm  cruci.  Finis 
vero.  Elxpliciunt  epistole  feriales  —  In  quo  libro  omnes 
quatemi  sunt  DI.  -E- 

346  clxxx.  §  —  Vita  beati  francisci.  In  pei^ameno.  et 
sine  postibus.  parvi  valoris.  —  Cuius  principium  est. 
Apparuit  gratia  dei  salvatoris  nostri.  Finis  vero.  Qui  vi- 
vit  et  regnat  in  secula  seculorum.  Amen.  Qui  scripsit 
scribat.  semper  cum  domino  vivat.  —  In  quo  libro  omnes 
quatemi  sunt  duo.  -E- 

*  347         clxxxi.  §  —  Vita  minor  beati  francisci.  extracta  de 

malori,  de  nobilissima  lictera.  Dluminata  in  principalio- 
ribus  licteris.  auro  et  coloribus.  Cum  postibus.  —  Cuius 
principium  est.  Apparuit  gratia  dei  salvatoris  nostri.  Et 
est  de  prologo.  Finis  vero.  Per  infinita  secula  seculorum. 
Amen.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  ini.  -E- 

clxxxii.  §  —  Vita  beati  francisci  completa.  Cum 
pluribus  aliis  libris  sanctorum.  videlicet.  Augustini  et 
ysidori.  In  papiro,  et  cum  tabula.  —  Cuius  principium 
est.  Apparuit  gratia  dei  salvatoris  nostri.  Finis  vero. 
Non  omnes  celestis  aula  letificandos  includit.  —  In  quo 
libro  omnes  quatemi  sunt  XI.  -E- 

*338  clxxxiii.  §  —  Regula-testamentum.  legenda  versifi- 
cata, et  alia  plura  de  beato  francisco.  Item  ystoria  cum 
duabus  legendis  beate  dare.  Et  ordinationes  divini  offi- 
cii.  Cum  postibus  buUatis.  —  Cuius  principium  est.  de 
pulsatione  ad  horas.  Finis  vero  spiret  et  aspirent  celestis 
gaudia  vite.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  X.  -  F  - 

*  652         clxxxiv.  §  —  Regula  et  legenda  sancte  dare.  Regule 

sanctl  francisci  et  continentium.  declarationes  summorum 
pontificum.  scil.  nicholai  tertii.  clementis  quinti,  et  iohan- 
nis  XXII.  Et  aliqua  privilegia,  dominorum  gregorii  ix. 
Innocentii  quarti,  et  Alexandri  mi'.  Cum  postibus.  — 
Cuius  principium  est.  Innocentius  episcopus  servus  ser- 
vorum    dei.   dilectis   in    christo   filiabus  dare    abbatisse 


—  79  — 

aliisqne  sororibns.  Finis  vero,  data  avenioni  nonas  octo- 
bris.  pontificatus  nostri  anno  secundo.  —  In  quo  libro 
omnes  quatemi  snnt  Vin.  -F- 

55  clxxxv.  §  —  Adbreviatio  privilegiomm.  et  mare  ma- 
gnani bonifatii  pape  vin.  Sine  postibus.  —  Cuius  prin- 
cipium  est.  Incipit  abbreviatura,  privilegiomm  ordinis. 
Finis  vero,  datum  Rome  etc.  —  In  quo  libro  omnes  qua- 
terni  sunt  V.  -F- 

cLxxxvi.  §  —  Regula  et  declarationes.  ordinationes 
divini  officii.  cum  additionibus  eiusdem.  Ac  arte  faciendi 
sermones.  sive  collationes.  Cum  postibus.  —  Cuius  prin- 
cipium  est.  Tuam  frater  karissime.  Finis  vero.  Datum 
perusii.  anno,  mense,  die.  et  indictione  premissis.  —  In 
quo  libro  omnes  quatemi  sunt  Vin  -F- 

clxxxvii.  §  —  Constitutiones  generales  bonaventure. 
Et  michaelis.  Sine  postibus.  —  Cuius  libri  principium 
tale  est.  Quoniam  ut  ait  sapiens  ubi  non  est  sepes  diri- 
pietur  possessio.  Finis  vero  eiusdem  talis  est.  Expliciunt 
constitutiones  quas  ordo  tenebat  tempore  fratris  michae- 
lis de  cesena  generali s  minorum  in  capitulo  generali  ce- 
lebrati (sic)  in  pentecoste,  anno  domini  m.ccc  xxii.®  In- 
dictione V.*  pridie  nonas  iunii.  —  In  quo  libro  omnes 
quaterni  sunt  V.  -G- 

clxxxviii.  §  —  Regula.  declarationes  pape  nicholai 
tertii  et  clementis  quinti,  ac  gregorii  ix.  Eliminatio  er- 
rorum  magistri  contra  regulam.  Testamentum  beati  fran- 
cisci.  Alique  copie  privilegiomm  ordinis.  Ordinationes 
divini  officii.  et  misse.  Constitutiones  generales  et  pro- 
vinciales  antique,  cum  suis  rubricis.  Cum  postibus.  — 
Cuius  principium  est.  Nicholaus  epus  servus  servorum 
dei.  Finis  vero.  Expliciunt  omnia  que  continentur  in  su- 
pradicto  volumine  parvulo.  —  In  quo  libro  omnes  qua- 
terni sunt  XXI.  -  G  - 

clxxxix.  §  —  Regula  fratrum  minorum.  declaratio- 
nes diete  regule  summorum  pontifìcum  nicholai  tertii  et 
clementis  quinti.  Et  constitutiones  papales  domini  bene- 
dicti  XII.  Ac  generales    domini    guilelmi.  Cum  postibus. 


—  80  — 

—  Cnim  principiiiiii  est.  Xìcliolaiis  ep«»  serrms  s^^o- 
mm  dei.  Finis  vero.  Expliciont  {ì«|m1ìa  et  generalia  sOh 
tuta  ordinis  minomm.  —  In  quo  libro  oouies  qujoeni 
sunt  XI.  -  G  - 


} 


cxe.  §  —  CoDàtimtioiies  papales  ^enenJes.  et  proTÌn- 
ciAles.  Cnm  postibos.  —  Cnins  libri  principiuii  est.  In 
chrìsto  sibi  kjkrìsàmis  frasribos.  ministro,  costodibns  et 
gnardianis  ceterisqne  fratribns  proTincie  saneti  firanriari 
etc.  Finis  venj.  maRcauo  U  i^ar^jU^  —  In  qno  libro  omnes 
qoatemi  siint.  -G- 

exci.  §  —  Constitationes  loeales  sancti  firancisci  de 
assisio.  Et  sancte  marie  de  angelis.  ae  piOTincie  dìcti 
loci  sancte  marie.  In  papir»3.  sine  postibns.  et  de  compe- 
tenti lictera.  Cnins  libri  princifHnm  est.  In  christo  sHh 
karìssimo  cnstodi  sancti  francisci  etc.  Finis  vero  totìns 
libri  talis  est.  anno  domini  mccclx.  Ex  snnt  domini  marci 
generalis  et  cardinalis.  titnli  sancie  prassedis  presbìteri. 
—  In  qno  libro  omnes  qnatemi  snnt  HI.  ridelicet  30 
folla.  -G-  ;•  . 

cxcii.  §  —  Constitntiones  loeales  saneti  francisei  do- 
mini marci.  In  papiro,  et  sine  postibns.  —  Cnins  libri 
prineipinm  est.  In  christo  sibi  karìssimo  enstodì  sancti 
francisci  etc.  Finis  vero.  Anno  domini  mccclx.  —  In 
qno  libro  omnes  qnatemi  snnt.  -G- 

cxciii.  §  —  Liber  saere  indnlgentie  sancte  marie  de 
portinncnla.  Cnm  postibns.  —  Cnins  princiiMnm  est.  Ad 
omnipotentìs  dei  glorìam.  et  beate  vìrginis  mariae.  et 
beatissimi  patrìs  nostri  francisci.  Finis  vero.  Visio  cn- 
insdam  femine  religiose  de  alamanni.  —  In  qno  libro 
omnes  qnatemi  snnt  XI.  -U- 

cxciv.  §  —  Liber  sacre  indnlgentie  sancte  marie. 
Et  peregrinationis  civitatis  iemsalem  et  totins  terre  san- 
cte. Nec  non  et  tabula  privilegiomm  ordinis.  In  papiro. 


ft|  A  póedl  della  pa^.  aT  iaYiiii^raxioo<»  aatka^  si  legg?  if  ■!■  i 
O.A^itft  libri  VQ'Ulti  ùi  yi.i.:--rr^ìn'f  ^rr  '.  5M«r  aW  uiuM  KiAtfAn»  kÀL  E  il  prono 
in  frù.  K.  v<«ie  qrx^sto  roatrav?^o  e  appiinto  il  prvsmte  artkiolo  «^là:  e  dopo 
qA-*sb>  Altri  f\}xj\\t'i  i.j!'jj*o    rl^-   •x.-*lv.  >rlll.  .vxii:.  .■'.•'rxL 


—  81  — 

et  sine  postibns.  —  Cuius  principitun  est.  In  nomine  do- 
mini. Amen,  et  beatissime  virginis  marie,  et  beati  fran- 
cisci.  Incipiunt  mbrice  super  istoria  sacre  indulgentie. 
Finis  vero.  Preclara  gloriosissimi  confessoris  beati  fran- 
cisci  merita.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  snnt  VI. 
-H- 

cxcv.  §  —  Regala  sancti  francisci  per  magistros  do- 
ctores  exposita.  In  papiro,  {segvono  tre  righe  in  Manco,) 

cxcvi.  §  —  Tractatus  pauperis  contra  insipientes.  de 
evangelica  paupertate.  magistri  fratris  iohannis  de  pe- 
ziano.  Sine  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Quis  dabit 
capiti  meo  aquam.  Finis  vero.  Ipso  prestante  omnium 
triumphante.  Qui  cum  patre  et  spiritu  sancto  regnat  ce- 
lesti et  etemo  imperio.  Amen.  —  In  quo  libro  omnes 
quatemi  sunt  im.  -I- 

cxcvii.  §  —  Tractatus  de  perfectione  evangelica  ma- 
gistri fratris  iohannis  de  pecziano.  In  parvo  volumine. 
et  sine  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Quis  dabit  ca- 
piti meo  aquam.  Finis  vero.  Qui  cum  patre  et  spiritu 
sancto  regnat  celesti  et  eterno  imperio.  Amen.  Respice 
in  prima  linea  ultimi  latcris.  —  In  quo  libro  omnes  qua- 
temi sunt  XI.  -I- 

[  cxcviii.  §  —  Canticum  prò  dilecto.  Expositio  regule. 
facta  a  quinque  doctoribus.  scil.  Alexandro  de  alys  (sic), 
Iohannis  de  ruppella.  Roberto  de  bastia,  et  rigaldo  ma- 
gistris.  Tunc  custode  parisiensi  gaufredo.  In  parvo  vo- 
lumine. et  cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Con- 
fitebor  tibi  domine  rex.  Item  regula  cum  declaratione 
gregorii  ix.  Et  determinatio  paupertatis  christi.  et  apo- 
stolorum.  facta  per  magistrum  fratrem  franciscum  de 
mayronis.  Finis  vero.  NuUius  apud  deum  ponderis  vel 
vigoris.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  Vm.  -I- 

cxcix.  §  —  Expositiones  super  canticum.  Lamenta- 
tiones  icremio  prophete.  Regula  beati  francisci.  Et  aliqua 
alia  magistri  fratris  petri  iohannis.  Cum  postibus.  In 
parvo  volumine.  —  Cuius  principium  est.  In  speculo 
brevi  et  aperto  inspicere  volentibus.  Finis  vero.  Et  per 

G 


—  82  — 

omnia  consimiles   occultatori  iìdoi  nostro  etc.  —  In  quo 
omnes  quaterni  sunt  XII.  -I- 

cc.  §  —  Dyalogus  sanctorum  fratrtim  minorum.  Cum 
postibns.  —  Cnius  principium  est.  Venerabilium  gesta 
patnim  dignosque  memoria.  Finis  vero.  Non  indigno 
feram  me  quemcnmque  reperisse  consortem.  —  In  quo 
libro  omnes  quaterni  sunt  Xin.  -K- 

cci.  §  —  Actus  sanctorum  fratrum  sotiorumque  beati 
francisci.  Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Ad  lau- 
dem  et  gloriam  domini  nostri  iesu  christi.  et  sanctissimi 
patris  nostri  francisci.  Finis  vero.  Quidam  sanctus  in 
magna  tribulatione  positus  etc.  —  In  quo  libro  omnes 
quaterni  sunt  XII.  -K- 

ccii.  §  —  Liber  actuum  beati  francisci  et  sotiorum 
eius.  In  papiro  et  sino  postibus.  —  Cuius  principium  est. 
Ad  laudem  et  gloriam  domini  nostri  iesu  christi  et  san- 
ctissimi patris  nostri  francisci.  Finis  vero.  Abierunt  de- 
vote omnia  monita  eius  servantes.  —  In  quo  libro  omnes 
quaterni  sunt  IIII.  -K- 

cciii.  §  —  Regula  testamentum  cum  dictis  beati  fran- 
cisci. Eloquia  fratris  egidii.  Comertium  beati  francisci 
cum  domina  paupertate.  Epistola  beati  bernardi  de  for- 
mula honeste  vite.  Apologia  sancti  {manca  il  nome)  ante 
missa  {sic).  Et  de  negligentiis  misse.  In  papiro,  et  sino 
postibus.  —  Cuius  principium  est.  Nicholaus  opus  servus 
servorum  dei.  Finis  vero.  13'  questione.  Quesitam.  —  In 
quo  libro  omnes  quaterni  sunt  Y.  -L- 

cciv.  §  —  Summa  de  penitcntia  fratris  raymundi. 
Et  multa  de  beato  francisco.  Quere  de  ipsis  in  principio 
libri.  In  papiro,  et  sino  postibus.  —  Cuius  principium 
est.  Summule  in  foro  penitentiali.  Finis  vero.  Debet  vi- 
dere  quod  ipse  est  ipsum  nihil.  —  Omnes  quaterni  sunt 
XIII.  -L- 

ccv.  §  —  Liber  dictorum  beati  francisci.  In  papiro 
et  sine  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Quid  faciet 
liomo  in  omni   teiuptatione.  etc.  Finis  vero.  Oratio  seni- 


—  sa- 
per est   premictenda   propter  insidias.  —  In   quo  libello 
omnes  quaterni  sunt  V.  -L- 

ccvi.  §  —  Arbor  crucis  fratria  bonaventure.  Et  co- 
mertium  beati  francisci  cum  domina  paupertate.  Quere 
tabulam   in  principio  libri.  In  papiro,  et  sine  postibus. 

—  Cuius  principium  est.  Christo  crucifixus  sum  cruci.  Fi- 
nis vero.  Prosperitas  stultorum  perdet  eos  etc.  —  In  quo 
libro  omnes  quaterni  sunt  III.  -L- 

351  ccvii.  §  —  Legenda  sancti  thomae  archiepiscopi,  et 
mart.  Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Post  summi 
favoris  dote  vestitos.  Finis  vero.  Per  cuius  merita  nos 
illi  sotiet  celestis  gratia.  Amen.  —  In  quo  libro  omnes 
quaterni  sunt  Vili.  -M- 

ccviii.  §  —  Legenda  sancti  antonii  presbiteri  et  con- 
fessoris.  Sine  postibus.  in  papiro.  —  Cuius  principium 
est.  Benignitas  et  humanitas  salvatoris  nostri  dei  appa- 
ruit.  Finis  vero.  Frater  bartholomeus  de  tridento  ord. 
predicatorum.  —  In  quo  omnes  quaterni  sunt  IH.  -M- 

ccix.  §  —  Legenda  sancti  ludovici  episcopi  et  con- 
fessoris.  Et  de  inceptione  ordinis.  Ac  vita  sancti  egidii 
de  assisio.  layci.  ord.  min.  In   papiro,  absque   postibus. 

—  Cuius  principium  est.  Scripturus  vitam  beati  ludovici. 
Finis  vero.  Cunctis  retro  diebus.  —  In  quo  omnes  qua- 
terni sunt  V.  -M- 

ccx.  §  —  Quidam  libellus  de  vita  beate  marie.  In 
papiro,  absque  postibus.  —  Cuius  principium  est.  0  deus 
meus.  o  creator  meus.  Finis  vero.  Tanto  magis  recedit 
a  favore  dei.  deo  gratias.  Amen.  —  In  quo  libello  omnes 
quaterni  sunt  XII.  -M- 

^2  ccxi.  §  —  Libcr  sororis  lolle  de  fulgineo.  ordinis  con- 
tinentium.  sine  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Vere 
Udelium  experientia  probat.  Finis  vero.  Et  primum  ydo- 
lum  faciunt.  de  divino  lumine.  deo  gratias.  —  In  quo 
libro  omnes  quaterni  sunt  VI.  -  N  - 

ccxii.  §  —  Arbor  bonaventure.  Et  isaac  de  syria. 
Sine  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Christo  crucifixus 


» 


—  84  — 

sum  cruci.  Finis  vero.  Virtus  boni  operis  est.  deo  gratias. 
Amen.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  VILE.  -N- 

ccxiii.  §  —  Laudes  fratris  iacobi  de  tuderto.  Cum 
pluribus  aliis.  quere  tabulam  de  omnibus  in  fine.  Cum 
postibus.  —  Cuius  principium  est.  Soprogne  lengua  amore. 
Finis  vero.  Tu  ora  hoc  modo.  —  In  quo  libro  omnes 
quaterni  sunt  XII.  -N- 

ccxiv.  §  —  Isaac  de  syria  in  vulgari.  Legenda  san- 
cte  elysabeth.  Et  laudes  fratris  iacobi  in  vulgari.  In  pa- . 
piro.  et  sine  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Lanema' 
che  ama  edio.   Finis  vero.  L'alto  dio  patre  rengraziava 
tanto.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XI.  -N- 

*  191 .        ccxv.  §  —  Isaac  de  syria.  Epistola  dyonisii.  Et  elo- 

quia  fratris  egidii  layci.  ord.  min.  Cum  postibus.  In  per- 
gamene. —  Cuius  principium  est.  Anima  que  deum  dili- 
git.  Finis  vero.  Premium  inenarrabile  recipiet.  —  In  quo 
libro  omnes  quaterni  sunt  XI.  -  0  - 

ccxvi.  §  —  Ysaac  de  syria.  de  vita  contemplativa. 
Et  iohannes  abbas  dictus  climacus.  Cum  postibus.  In 
parvo  volumine.  —  Cuius  principium  est.  Anima  que 
deum  diligit.  Finis  vero.  Explicit  iste  liber.  deo  gratias. 
amen.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XXVII. 
-0- 

ccxvii.  §  —  Aliqua  de  vitis  patrum.  et  non  patrum. 
Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Super  bona  verbo 
insti  reposita  gaude.  Finis  vero.  Quidam  prò  benedictione 
de  sancta  liete  assumere  flagitans.  —  In  quo  omnes  qua- 
terni sunt  XV.  -P- 

ccxviii.  §  —  CoUationes  familiares.  Sine  postibus.  — 
Cuius  principium  est.  Facula  fulva  viri  datur.  Finis  vero, 
hoc  autem  cum  premicti  debuerit.  etc.  —  In  quo  libro 
omnes  quaterni  sunt  XVI.  -P- 

*  582         ccxix.  §  —  Liber  efiPrem  dy aconi  et  presbiteri.  Cum 

aliquibus  aliis.  Item  de  vita  beati  basilii.  et  eius  miraculis. 
Sine  postibus  —  Cuius  principium  est.  dolor  me  compel- 


-  85  - 

Ut  dicere.    Finis  vero.   Ecce  omnis   substantia  in  manu 
tua  est.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni.  sunt  X.  -  P  - 

Liber  stimuli  amoris  (altro  carattere)  (*). 

Explicìt  V"  solarium.  In  quo  sunt  volumina  libro- 
rum  LI. 

In  sexto  solario  versus  orientem  sunt  infrascripti  libri, 
87  ccxx.  §  —  Summa  magistri  bene  de  omnibus  parti- 
bus  orationis.  Cum  postibus  in  parvo  volumine.  —  Cuius 
■  principium  est.  Gerundia  diuntur  quasi  duo  gerentia. 
•Finis  vero.  Sed  de  adverbiis  accipiuntur  bene  et  male, 
etc.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  Vili.  Et  in 
primo  et  ultimo  folio  in  immargine  inferiori  in  omnibus 
quaternis  omnium  librorum  sequentium  per  numerum 
signati.  Ac  de  super  postem,  unusquisque  secundum  al- 
phabetum,  cum  sua  sequente  nigra  et  grossa  lictera.  -A- 

ccxxi.  §  —  Libellus  de  expositione  vocabulorum  per 
alphabetum.  Sine  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Hoc 
opus  attendens  nequaquam  sit  reprehendens.  Finis  vero. 
Atque  suum  dicas.  Custodes  esse  subulcos.  -^  In  quo 
libro  omnes  quaterni  sunt  IIII.  -A- 

ccxxii.  §  —  Priscianus   minor.  —  Cuius  principium 

•est.  Quoniam  in  ante  expositis  libris  de  partibus  orationis. 

Finis   vero.    Paranomeon  est   quum   ab   eisdem   licteris 

diversa  verba  finiuntur.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni 

sunt  Vn.  -A- 

ccxxiii.  §  —  Bricto  de  expositione  vocabulorum.  ord. 
fratr.  min.  Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Diffici- 
les  studeo  partes  quas  biblia  gestat.  Finis  vero.  Et  inter- 
pretatur  memoria  domini.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni 
sunt  X.  -  B  - 

ccxxiv.  §  —  Bricto  ordinis  minorum.  de  expositione 
vocabulorum.  Cum  postibus  —  Cuius  principium  est. 
diflficiles  studeo  partes.  Finis.  Sorte  beatorum  quod  sim 
velut  unus  eorum.  Amen.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni 
sunt  IX.  -  B  - 

(1)  Nel  margine  laterale  v'  è  scritto  non  deficit. 


—  *s5;  — 

^30^  ccxxr.  f  —  U^nh»»  òe  cx|:<igckae  Tocalwlonuii. 
per  aiplttliietaK.  Cam  pùt«&b«».  —  C«»$  ftzsiàfimBk  est. 
Orni  i>:«m  prv:<b>p%aB<si  «obussiTa  prerarkaikoe  finis 
rero  -  xirspi&Ji^.  xfrophji^ivs.  a.  «n.  ^t^óa.  —  In  «ino 
Ubr»  omnes  qnatcnd  5ast  XVHL  -C- 

cgqtì.  §  —  r^Gh>  u  s^ira.  Cok  pioffibss.  —  Coms 
{wtncipàim  est.  Cvm  iM^crì  ;<rx&':'{ù:£<cf  sng^estÌTn  pre- 
Tnnea£f^«Qe.  Fisis  xero.  Zotcmsctvbl.  TìjiiaL.  sdss.  —  In 
q[»?  <>Bnies  quasenii  scli  XV.  -C- 

caxrii.  §  —  Masbxrvesxi:?  de  Gqutstsùae  T€cali«la- 
-C- 


eexxriiì.  §  —  Traetacizs  k>yee  ma^ì^sri  pecri  Tsp«ni. 
Sùie  pt>ssibas.  —  Cxiì;x>  pciiXìfìpcizin  «^t.  IKatocsàcaL  est 
ars  artiiiin.  et  sei<e&&ùa  sef^n^LmiBi.  Fina»  rero.  Explìciant 
faUdeie  sazLeù  diome  de  ;te{CLfiu>.  —  In  qoo  Iibct>  otnne^ 
qnasenii  sane  IH.  -D* 

eexxfx.  $  —  Qaataor  prtoif  Iibci  artìs  Teccfis.  Sine 
poétibas.  —  CoiiB  prìnefpìam  esc  Cam  st  iii<<  William 
griisaxorì  sic  /wr  cÀry^oori  .  Finis  t«co.  SeeosdiBa  pto- 
res  fucerogacìones.  ni  imam    —  Soni  quaseniì  IIL  -D- 

cexxT,  §  —  Qofnqae  primi  libri  artcs  Tvfierssw  Sme 
poscLbos.  —  Cafns  principncm  est.  Cam  st  bbcc 
grisarori.  Finis  rero.  Ut  albi  et  oi^rL  in  colture 
—  Sont  qoafieriLÌ  tni.  -D- 

cexTxf.  §  —  Lfbt»*  chopfcomm  aròtxKìIiBw  Sne  pò- 
stibos.  —  Coìos  principCinn  est.  Propo^tam  qoldan  ne- 
^tìi.  est  ìnTenir^  metitodTxm..  Finis  Tero.  Qoem  adBM>> 
dom.  dietom  est.  —  In  quo  libro  omnes  qnafierai  sant 
niL  -D- 

ccxxxii-  §  —  Liber  rectoricomm.  AristotilJÈSw  Cam 
postibos.  —  CaÌTXs  prineipnnn  est.  Onmis  ratio  ^sseraidi 
qoam  I«?gLcen.  Finis  Tero.  Explicit  ars  retos.  —  In  qao 
libro  onines  qnatemi  sant  Vili.  -D« 

li/  Le  gmctùtù  Iims  r«T-n  •"""'—n^  oei  iiiiiiiw  i  "Ifii  -trg^nalr 


^  87  - 

ccxxxiii.  §  —  Liber  clenconim  et  posteriorum  Aristo- 
tilis  sine  postibus.  —  Cuius  principium  est.  De  sophìsti- 
cis  autcm  et  elencis.  Finis  vero.  Hoc  autem  omne  sé 
habet  ad  omnem  rem.  Explicit  liber  posteriorum.  —  Ini 
quo  quatemi  sunt  VII.  -D- 

ccxxxiv.  §  —  Logica  Aristotilis.  Cum  postibus.  — 
Cuius  principium  est.  Cum  sit  necessarium  grisarori.  Fi- 
nis vero.  Sed  ilio  autem  modo  nequaquam  est  predicari 
aut  probari  quod  non  simpliciter  est.  Deficit  hic  de  primo, 
et  totus  liber  secundus  posteriorum.  —  In  quo  omnes 
quatemi  sunt.  -E- 

ccxxxv.  §  —  Logica  Arist.  Cum  postibus.  —  Cuius 
principium  est.  Cum  sit  necessarium  grisarori  Finis  vero, 
hoc  autem  omne  similiter  se  habet  ad  omnem  rem.  Expli- 
ciunt  libri  posteriorum.  —  In  quo  omnes  quatemi  sunt. 
-E- 

ccxxxvi.  §  —  Logica  Arist.  Cum  postibus.  —  Cuius 
principium  est.  Cum  sit  necessarium  grisarori.  Finis  vero. 
Hoc  autem  omne  similiter  se  habet  ad  omnem  rem.  Expli- 
ciunt  libri  posteriorum.  —  In  quo  omnes  quatemi  sunt. 
-E- 

58  ccxxxvii.  §  —  Logica  Arist.  Cum  postibus.  —  Cuiu^ 
principium  est.  Cum  sit  necessarium  grisarori.  Finis  vero. 
Hoc  autem  omne  similiter  se  habet  ad  omnem  rem.  Expli- 
ciunt  libri  posteriorum.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi 
sunt.  -E- 

282  ccxxxviii.  §  —  Metaphisica.  et  liber  ethicorum.  Cum 
postibus.  —  Cuius  principium  est.  Omnes  homines  na- 
tura scire  desiderant.  Finis  vero.  Dicamus  igitur  inci- 
pientes.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt.  -F- 

ccxxxix.  §  —  Commentum  metaphisice.  Cum  posti^ 
bus.  —  Cuius  principium  est.  Considera tio  quidem  in 
veri  tate  difficilis  est.  Finis  vero.  Et  in  hoc  finiatur  sen- 
tentia  huius  partis  et  primi  libri  thopicorum.  —  In  quo 
libro  omnes  quaterni  sunt  V.  -F- 


—  88  - 

ccxl.  §  —  Quinque  libri  metaphlsice.  Sine  postibns. 

—  Cuius  principium  est.  Omnes  homines  natnra  scire 
iie^iiiertint.  Finis  vero.  Hec  autem  non  enmt  entla.  dico 
autem.  —  In  quo  libro  omnes  qnatemi  simt  n.  -F- 

ccxli.  §  —   Testus   libri   ethlcomm.    Sine   posdbos. 

—  Cuius  prineipiom  est.  Onmis  ars^  et  omnis  doctrina 
slmiUter  et  actas  et  electio.  bonnm  qnoddam  appetere 
vivlettir.  Finis  vero.  Dioamns  i^tnr  incipìentes.  —  In  quo 
Ubrvì  omnes  quatemi  snnt  Vin.  -F- 

ccxlii.  §  —  Metapliisiea  Aristotilis.  sine  postibns.  — 
Ctùns  prittcìpìam  est.  Omnes  homines  natnra  scire  desi- 
derant.  Finis  rero.  nt  quidam  dìcnnt  neqne  esse  i^inci- 
pìa.  Kxplìcìt  ecc.  —  In  qno  libro  omnes  qnatenù  sunt 
VII.  ^F^ 

cc3lUu.  §  —  Metapliisica  Ariscodlisw  Cnm.  poscibosw  — 
CtLÌo^  prìncìpìtim  esc.  Omnes  homLues  nanira  serre  dea- 
viet;uit.  FiaìiS  t^mxk  ut  qixidam  dicmic  njeqne  esa^  prfn^i- 
^ta.  ~  In  qn^»  libro  omnes  qxxaaemì  smu:  VIEL  -F- 

^iì?<^         ccxv>.  §  ~    F^osopòìA  ArffiaKìIiSw  Cmn.  posCLb^ 
'^a^Ija:i:>  ^<ire£l:u<v  —  ClIi3:^  pràci^ìmL  esc.  ^rnHiram  qpi- 

vKOt   ;3::t*Ci^*rt*   ec  <cìre   vxnMir  s±rca    imn^  sòenfii^ 
yitt:L^  >fvc>r.  i«  ^n&^CI:a2e   i^jrnir  in.  'ssmnmnL  1 
^^.   —  I^  ^^cxjLT  j.'^cj  .^mm*s  v^mioerriL  sane  -G- 

Otì.tt:^  ^rixs^ì^tanL  ^sc  Cmmis  ars  t*c  imiiì& 
tLl^ìxHT  xctcvm.  :*c  JCCE*  *c  ivtfcco   i^mmiL  zoutÒBSia 

ìctCvciix*  tijiioirr*   >jc        .  T:s;3ìLc!Jt:  lec-irctisi  ir.  —  Ir 

^sìiit.^vv':*.  ^':taL  ^^^c:'>%c>.  —  ^x.^sì-  ir-jncLDunn:  «e.  3^  ^e- 
-*»' ^-.v:~w:«Xirx;ii.    —  y~rr;^ -^^**-.  Ttu:?^  «55»^ 


^  89  - 

ccxlvìi.  §  —  Modus  significandi  maiores  et  minores. 
Sine  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Secundum  quod 
dicit  Aristotiles  in  principio  celi  et  mundi.  —  Finis  vero. 
Tunc  non  possum  construere  cum  verbo,  a  parte.  —  In 
quo  libro  omnes  quatemi  sunt  III.  -G- 

ccxlviii.  §  —  Phylosophia  Aristotilis.  Cum  postibus. 
—  Cuius  principium  est.  Quoniara  quidem  intelligere  et 
scire  circa  omnes  scientias  accidit.  —  Finis  vero.  Sermo 
est  completus.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt.  -  G  - 

ccxlix.  §  —  Tractatus  logice  fratris  Bonaventure. 
Summa  grammatice.  Questiones  super  iiii°'  libros  thopi- 
corum.  Et  super  librum.  de  generatione  cum  tabula. 
Item  summa  magistri  ade  Befeld  super  librum  methauro- 
mm  (sic).  Cum  postibus.  -;-  Cuius  principium  est.  Scripta 
signa  universalia.  quatuor  promisimus  inquirere.  —  Finis 
vero.  Et  sic  determinatur  sententia  totius  libri  methau- 
rorum.  —  In  quo  omnes  quatemi  sunt.  -H- 

.  ccl.  §  —  Expositio  super  tractatus  magistri  petri 
yspani.  Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Ars  est 
collectio  preceptorum  ad  unum  finem  tendentium.  —  Fi- 
nis vero.  Zona  i.  cingfulus.  ut  in  fine  tabule.  —  In  quo 
libro  omnes  quatemi  sunt.  -H- 

57-3r  celi.  §  —  Notitia  super  librum  Porphyrii.  Cum  po- 
stibus. —  Cuius  principium  est.  Cum  sit  necessarium 
grisarori.  et  ad  eam  que  est  apud  Aristotilem  predica- 
mentorum  doctrinam  nosse.  —  Finis  vero.  Anima  est 
substantia  quedam  rationis  particeps  creando  corpori  at- 
tributa.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt.  -H- 

cclii.  §  —  Scriptum  elenchorum.  Cum  postibus.  — 
Cuius  principium  est.  Ex  illustri  prosapia  oriundo  do- 
mino Phylippo.  —  Finis  vero.  Qui  cum  patre  et  spiri  tu 
sancto  est  unns  deus  in  secula  seculorum.  Amen.  Amen. 
Et  est  secundum  magistrum  fratrem  egidium  romanum 
ordinis  heremitarum.  In  papiro.  —  In  quo  libro  omnes 
quaterni  sunt.  -H- 


—  jt:  — 

'iiJeneniinzn.  —  2x  xnu    san  mmes  nuiQtf'ir  sebk.  -H- 


p^xscjiiis..  —  *ltL'.ìs^  arnì'fnùiiiL  ■ssc  ^tran  '&àc  soiSiBafiÉBS 
«K3ZU&1  Ttt^ciii-ir'.rn'ii    —  J!im(  Ti^n.  SgiiiLmTn I*'" j ii»  cxjgo 

^i!Ì.*T.  I  — >  SsìDGEiL  Inci  ywagrfiTraiL.  ^rn*  pofcEbos. 
ÙL  oaoin-  —  Ctici»  primaaùxnL  -iaiL.  Siine  fiacc  -  fa  pvis- 
'50Ù)  TTt»cta:Yffiee.  ìumfnnnL  l'^mn.  jr9&  •*£  rscàmibiBi  tì- 
"Tz,  —  J!ii2S  T»n-  Et  in.  ine  zcnfzxaczr  espoficà}  libri 
posoarfiiroL  AriJsoctflf».  Aii  icncr^siL  ♦ZìriacL  «e.  —  la  qao 
Iihn  irmi*^  vinaenL  saz  IL.  yrausTOL  anSBiL  «HiiafmA 
SiiforrnL  zl  issa  «ratcraL  som:  ^^^'    -H- 

•*c£tL  I  —  ?r:inL^  Zber  Araamn»*,  Izl  suo»  thì»- 
?niTfi*_  5i3e  ookIkc^.  —  CnÌTs  pcncb^iniiL  «se  In  pcfflus 
j!7KLSS  «g»Hn"T*»  seac  §aì  arrtiais  «reì^cai^  siisrecicr.  — 
Finis  T^an.  Ciii  sanr  gna*s  i^eamxaiXL  1^^:32»  ómnnMcm- 
Olle»  TI  :  »gi*r''iHTTTff  :ii^  iK^ì-inr  pcfanEi  tvriH»mTi»>-  —  In.  q^mo 
IDiT-j  ^iT^T^^*s»  rnaaffrai  sor  VL  -I- 

■scL-^lL  $  —  S^xria  A^rieennf.  Sé»  poffcfbnsw  —  CnfiK^ 
priacìDÙEiL  «iiC-  r.-rm  ^*xpLiviaL!is  in.  arùnu  libro  ▼mbmn 

sahÌÉicxis^  —  In.  «too  Ifbp}  inmes  qriaoemi  szxic  TEL  -I> 

*  373  'ictriìL  ^  —  Lih&c  nunv.cùie.  sue  poscbossw  —  CsiiBS 
pTrn<*iniTT7n  esc  Eco  CosGLStìzL'is  sl^caims  ms3Btxs  Cas- 
fieiL^  «-*TTTft<*Tn  nLonaciLTis  —  Finis  vera*  NunmasuL  ]ih>- 
riemr  apnd  ^nm.  —  tL  «ijtio  libro  oniTiffs  qxufiKxtl  soiit  T- 

i.  MJanra  1  %o^gstta  ti  iir;/:  3ia  invela  -uix'-  i  pmltmofmara  q  AritWmùm: 
juiciiiie  ^ffipun^^h  Ln.  mo  iei  rnr»ini    ■i»*''m*i  iàla  3Kcauiau:a  -fi.  «raaibi   iBommlìi  sì. 


-  91  - 

cclix.  §  —  Liber  medicine,  sine  postibus.  —  Cuius 
principium  est.  Cum  sit  stomacus  prò  nature  necessitate 
et  humani  corporis  nutrimento.  —  Finis  vero.  Et  com- 
misce  cum  melle.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt 
VI.  -I- 

cclx.  §  —  Liber  medicine  sine  postibus.  —  Cuius 
principium  est.  de  signis  ergo  et  causis  et  curis  egritu- 
dinum  particulariter  tractaturus.  —  Finis  vero.  Et  hec 
distinguat  medicus  secundum  priorem  doctrinam.  —  In 
quo  libro  omnes  quatemi  sunt  ni.  -I- 

cclxi.  §  —  Liber  medicine.  Cum  postibus.  —  Cuius 
principium  est.  In  primis  domino  gratias  agamus.  — 
Finis  vero.  Milla  milium  laudum.  Amen.  —  In  quo  libro 
omnes  quatemi  sunt.  -I- 

cclxii.  §  —  Notitia  super  artem  medicine.  Cum  po- 
stibus. —  Cuius  principium  est.  Universis  ad  artem  me- 
dicine accedentibus.  —  Finis  vero.  Facta  est  secunda 
figura  ut  maioribus  numeris  ostendatur  quod  etiam  po- 
terit  ostendi  minoribus.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi 
sunt.  X.  -I- 

cclxiii.  §  —  Liber  medicine.  In  papiro.  Sine  postibus. 

—  Cuius  principium  est.  Hec  egritudo  contigit  ab  umo- 
ribus  et  sanguine  currente  ad  locum.  —  Finis  vero.  Et 
si  ferrum  intingatur  in  eo,  et  ignis  apponatur  accenditur 
statim.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  II.  -I- 

(SegtLC  lo  spazio  per  altre  due  opere). 

cclxiv.  §  —  Tractatus  algorismi,  compoti,  spere,  astra- 
labii,  quadrantis.  Et  de  multis  aliis  predicabilibus.  Quere 
tabulam  in  fine  libri.  Cum  postibus  buUatis.  —  Cuius 
principium  est.  Omnia  que  a  primaria  rerum  origine  pro- 
cesserunt.  Finis  vero.  Quere  tabulam  de  ipsis  sermonibus. 

—  In  quo  sunt  quatemi.  -K- 

cclxv.  §  —  Liber  astrologie.  Sine  postibus.  —  Cuius 
principium  est.  Quoniam  pratica  scientie  astronomie  non 
bene  percipitur,  sine  convenientibus  instrumentis.  Finis 
vero.  Gradus  super  medie tatem  arcus  dici  stelle  que  est 
(in  bianco)  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  XI.  -  K  - 


—  tó  — 

ccIxtì.  §  —  Tractatns  spere  et  algorismì.  Sine  pò- 
stibus.  —  Cuius  principium  est.  Tractatnri  de  spera  in 
quatuor  capitnlis  distinguimos.  Finis  vero.  Et  hec  de  ra- 
dieom  extractione  dieta  sofficiant.  —  In  quo  libro  omnia 
folia  sunt  Xn.  -K- 

cclxTii.  §  —  Tractatns  de  ^«ra.  algariani,  eompoti 
et  qnadrantis.  Sine  postibns.  —  Cuins  principiom  est. 
Traetatnri  de  spera  in  qnatnor  capitnlis  distingnimns. 
Finis  Tero.  Cansa  introdnetionis  breriter  dieta  snfficiant. 

—  In  qno  onmes  qnatemi  snnt  DI.  -K- 

cclxTiii.  §  —  Qnedam  pars  geometrie.  Sine  postibns. 

—  Cnins  principinm  est.  Pnnctns  est  coius  pars  non  est. 
Finis  vero.  Item  g.  h.  lat.  icosedri.  at  go.  a  b  est  qnin- 
cnplex.  potnm.  e  d.  hoc  «V  .  —  In  qno  libro  omnes 
qnatemi  snnt  m.  -  K  - 

ccbdx.  §  —  Tractatns  geometrie.  Algorismi.  spere 
et  compoti.  Sine  postibns.  —  Cnins  princifMnm  est.  Geo- 
metrie dne  snnt  partes  principales.  Finis  vero.  Silvestri  (?) 
sint  post  embolismnm.  —  In  qno  libro  omnes  qnatemi 
snnt  un.  -  K  - 

cclxx.  §  —  Epistole  Seneoe  et  nectorica  Tallii.  Cam 
postibns  de  corio  incollatis.  —  Cnins  princiiMnm  est.  Ita 
fae  mi  Ineille.  vendica  te  tibi.  Finis  vero.  Hec  omnia 
adipiscemnr  si  rationes  preceptionis  diligentia  conseqna* 
mnr  etc.  —  In  qno  libro  omnes  qnatemi  snnt.  >L> 

cclxxi.  §  —  Liber  rectorice  marci  tnllii.  de  partitio- 
nibos.  et  officiis  etc.  Sine  postibns.  —  Cnins  princiiMnni 
est.  Stndeo  mi  pater  latine  ex  te  andire  ea  qne  mihi  tn 
de  oratione  ragione*  dicendi  greee  tradidisti.  Finis  vero. 
Cansamqne  in  diem  longissimnm  distnlemnt.  —  In  qno 
libro  omnes  qnatemi  snnt  Xn.  -L- 

cclxxii.  §  —  Rectorica  tuUii  cnm  postibns.  —  Cnins 
{^ncipinm  esc.  Quanta  sibi  met  ars  rectorica  co^natione 
inngamr.  non  facile  considerari  potest.  Finis  vero.  Hec 
omnia  adipiscemnr  si  rationes  pmeceptionis  dlLigeiitia  con- 
seqnamur  examationis.  —  In  qno  libro  omnes  qnatemi 
snnt  XYI.  -L- 


—  93  — 

cclxxiii.  §  —  Timeus  platonis.  Et  astrologia.  Cum 
postibus  de  corio.  —  Cuius  principium  est.  Socrates  in 
exortationibus  suis  virtutem  laudans.  Finis  vero.  Aut  in 
latitudinem  declinare  ant  retrogradari  facit.  —  In  qno 
libro  omnes  qnatemi  snnt  VI.  -L- 

cclxxiv.  §  —  Epistole  mini  de  colle.  In  papiro.  Et 
sine  postibns.  —  Cnius  libri  principium  est.  Oddo  de  ta- 
libus  potestas.  anziani,  consilium.  et  comune  lucani.  Finis 
vero.  Et  hec  de  syndice  (sic)  dieta  sufficiant.  Amen,  deo 
gratias.  Amen.  —  In  quo  libro  est  unus  quatemus  XL 
foliorum.  -M- 

cclxxv.  §  —  Summa  dictaminis.  In  pergameno.  Sine 
postibus.  —  Cuius  principium  est.  Reverentes  sotii  qui 
credebant.  Finis  vero.  Animam  suam  perdit.  In  quo  qua- 
temi  sunt  VI.  -M- 

cclxxvi.  §  —  Tractatus  de  preconiis  yspanie.  ad  in- 
formationem  principum  et  magnorum.  quem  edidit.  fr. 
iohannes  egidii.  minister  fratrum  minorum  portugalie. 
Cum  postibus,  —  Cuius  principium  est.  Serenissimo  do- 
mino suo  infanti  Sanctio.  illustrissimi  aldefonsi  regis. 
fìlio  et  heredl.  Hic  titulus  est  de  rubeo.  Finis  vero.  Vi- 
vi t  et  regnat  deus  per  infinita  secula.  Amen.  —  In  quo 
libro  omnes  quaterni  sunt  XI.  -N- 

cclxxvii.  §  —  Vegetius  de  re  militari.  Cum  postibus 
de  corio  incollati s.  —  Cuius  principium  est.  Flavii  ve- 
getii  renatii  V.  C.  etilii  epithoma.  rei  militaris.  libri  nu- 
mero un.  incipiunt.  dictus  titulus  est  de  rubeo  et  azurro. 
Liber  incipit  sic.  Primus  liber  electionem  edocet  iunio- 
rum.  Finis  vero.  Frequenter  usus  invenit  que  vetus  do- 
ctrina  monstraverit.  Sunt  quaterni  VI.  -N- 

cclxxviii.  §  —  Aristotiles.  de  secretis  secretorum. 
sive  de  regimine  principum.  Sine  postibus.  —  Cuius  prin- 
cipium est.  Domino  suo  excellentissimo  in  cultu  religionis 
Christiane  strenuissimo  guidoni  de  valentia.  Finis  vero. 
Et  hec  sufficiant  de  predictis.  Explicit  liber  ecc.  —  In 
quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XVI.  -N- 


—  94  — 

*341  cclxxix.  §  —  Liber  secnnde  partis  ystorìamm  san- 
cte  romane  eclesie.  Cam  postibos.  Caias  prìncipinm  est. 
Roma  foit  incepta.  annis  quatuor  milia  qnadringenti 
LXXX  (sic).  A  prìncipio  seculi.  Finis  vero.  Tamen  reli- 
quie salve  flent.  —  Omnes  qnatemi  snnt  XVin.  -O- 

cclxxx.  §  —  Cronice  martiniane.  In  papiro.  Et  sine 
postibus.  —  Cuins  principium  est.  Qnoniam  scire  tempora 
snmmomm  ppntificum  et  imperatomm.  Finis  vero.  Inno- 
centius  in.  —  Snnt  qnatemi  VII.  -  O  - 

674         cclxxxi.  §  —  Tabnla  snper  mamotrectnm.  In  papiro. 

Explicit  VI  solarium.  In  quo  snnt  volumina  LX. 

In  primo  solario  versus  occidentem  sunt  infrascripti 
libri. 

cclxxxii.  §  —  Deere tum.  In  magno  volumine.  Cnm 
postibus  et  cathena.  —  Cuius  libri  principium  tale  est. 
Lector  ab  horis  vacaturus.  Et  in  principio  tertii  qnatemi 
qui  est  principium  ipsius.  incipit  sic.  Humanum  genus 
duobus  regitur.  Finis  vero  eiusdem  est  talis.  Non  potest 
filius  a  se  facere  quidquam  nisi  quod  viderit  patrem  fa- 
cientem.  —  In  quo  libro  omnes  qnatemi  sunt  XX  m.  Et 
in  primo  et  ultimo  folio  cuiuslibet  in  ymmargine  infe- 
riori in  omnibus  quaternis  omnium  libromm  sequentium 
per  numerum  signati.  Ac  desuper  postem  cnm  sua  se- 
quente  nigra  et  grossa  lictera.  -A- 

cclxxxiii.  §  —  Decretales  antique.  In  magno  volu- 
mine. Cum  postibus  buUatis.  —  Cuius  libri  principium 
tale  est.  luste  indicate  filli  hominum.  Finis  vero  est  talis. 
Que  possunt  in  abbates  assumi.  Deo  gratias.  Amen.  — 
In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt.  -A- 

cclxxxiv.  §  —  Prima  pars  decreti.  Et  Cassiodorus 
super  psalmum.  In  parvo  volumine.  Cum  postibus.  — 
Cuius  principium  est.  Humanum  genus  duobus  regitur. 
Finis  vero.  Et  caritatis  plenitudinem  in  visceribus  iesu 
christi.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt.  -A- 

cclxxxv.  §  —  Distinctiones  prime  partis  decretorum. 
p]t  extractiones  quedam  utiles.  de  decreto,  testu.  etglossis. 


—  os- 
ili papiro.  —  Cuius  principium  est.  Erit  autem.  Et  infra, 
ad  duo  folia.  Non  nos  beatum  petrum.  Sicut  dicitis.  Finis 
vero.  In   audientia.  Capitulo.  Contingit.  —  In  quo  libro 
omnes  quatemi  sunt.  -A- 

cclxxxvi.  §  —  Tractatus  quidam  de  iure  canonico. 
In  parvo  volumine.  Cum  postibus.  —  Cuius  principium 
est.  Queritur  de  hiis  qui  scienter  jfeccaverint.  Finis  vero. 
Quod  supervacuum  est  provectis.  —  In  quo  libro  omnes 
quatemi  sunt.  -A- 

216  cclxxxvii.  §  —  Decretales  in  magno  volumine.  Cum 
postibus  nudis.  —  Cuius  principium  tale  est.  Gregorius 
epus  servus  servorum  dei.  Rex  pacificus.  Finis  vero  est 
talis.  detriraentum  non  modicum  generatur.  —  In  quo 
libro  omnes  quatemi  sunt  XXVIII.  Et  desuper  hec  li- 
etera.  -B- 

cclxxxviii.  §  —  Decretales  in  magno  volumine.  Cum 
postibus  et  cathena.  —  Cuius  principium  est.  Gregorius 
epus  servus  servorum  dei.  Rex  pacificus.  Finis  vero. 
Index  actorem  officio  suo  repellere  non  posponat.  —  In 
quo  libro  omnes  quatemi  sunt  XXV.  -B- 

228  cclxxxix.  §  —  Decretales  cum  postibus  nudis.  — 
Cuius  principium  est.  Gregorius  epus  servus  servorum 
dei.  Rex  pacificus.  Finis  vero.  Explicit  nova  compilatio. 
Gregorii  IX.  —  In  quo  libro  sunt  quatemi  XXIII.  -B- 

ccxc.  §  —  Decretales  in  parviori  volumine.  Cum  po- 
stibus. —  Cuius  principium  est.  Gregorius  servus  servo- 
rum  dei.  Rex  pacificus.  Finis  vero.  Quis  homagium  com- 
pcllatur.  deo  gratias.  —  In  quo  quatemi  sunt  XX.  -  B  - 

ccxci.  §  —  Sextus  liber  decretalium  domini  bonifatii 
pape  octavi.  Cum  postibus.  —  Cuius  principium  tale  est. 
Bonifatius  epus  servus  servorum  dei.  Finis  vero  eiusdem. 
Pontifìcatus  nostri  anno  octavo.  —  In  quo  libro  omnes 
quatemi  sunt  IX.  Cum  hac  sequente  lictera.  -  C  - 

ccxcii.  §  —  Sextus  domini  Bonifatii.  Cum  postibus. 
—  Cuius   principium  est.  Bonifatius  epus   servus  servo- 


—  96  — 

mm  dei.  Finis  vero.  Centra  l^s  nititnr  volnntatem.  — 
In  quo  libro  omnes  qnatcmi  sunt  Vili.  -C- 

ccxciii-  §  —  Sextns  domini  bonifatii.  Sine  postibns. 
et  parvi  valoris.  —  Cnius  principinm  est.  Licet  romanus 
pontifex  qni  iura  omnia.  Finis  vero.  Penis  similibns  in 
postemm  puniatur.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt 
nn.  -C- 

*336  ccxciv.  §  —  Dispensationes  super  defectum  nata- 
lium.  Sine  postibns.  —  Cuius  principinm  est.  Nicholaus 
epus  servus  servomm  dei.  dilecto  filio.  magistro  bellino. 
Finis  vero.  Anno  primo.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi 
sunt  Vm.  -  C  - 

*227  ccxcv.  §  —  Cronica.  Et  decreta  summorum  pontifi- 
cum.  secundum  brocardum.  Cum  postibns  bullatis.  — 
Cuius  principinm  tale  est.  Beatus  petrus  sedit  annos  XXV. 
Finis  vero  est  talis.  Utroque  ligato  vinculo  excomunica- 
tionis  huiuscemodi  non  expirat.  —  In  quo  libro  omnes 
quatemi  sunt  XXIX.  Ac  desuper  cum  hac  sequente  nigra 
et  grossa  lictera.  -D- 

*232  ccxcvi.  §  —  Directorium  iuris  compilatum  parìsiis. 
Incompletum.  Cum  postibns.  —  Cuius  principinm  est. 
Quoniam  ut  dicitur  xii  questione  ii'.  Devotissimam  enim. 
Summum  bonum  in  rebus  est  iustitiam  colere.  Finis  vero. 
Qu^do  monachi  sunt  in  capellis.  —  In  quo  libro  omnes 
quatemi  sunt  XIII.  -  D  - 

395  ccxcvii.  §  —  Tabula  martiniana  decreti  et  decreta- 
lium.  secundum  fratrem  Martinum  ordinis  predicatorum. 
Cum  postibns  bullatis.  —  Cuius  principinm  est.  Inter 
alia  que  ad  fìdelium  christi  doctrinam  scripta  sunt.  Finis 
vero.  Quod  zizaniam  inimicus  homo  superseminarc  etc. 
—  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  Vili.  -D- 

223  ccxcviii.  §  —  Summa  gofredi  de  titulis  decretalium. 
Cum  postibns  bullatis.  —  Cuius  principinm  libri  tale  est. 
Glosarum  diversitas.  intelligentium  testus.  Finis  vero  est 
talis.  Et  propterea  maini  repeti  quam  deesse.  —  In  quo 
libro  omnes  quaterni  sunt  XIIII.  Ac  desuper  postem  cum 
hac  lictera.  -E-     . 


—  97  — 

226  ccitcix.  §  —  Summa  gofredi  de  titulis  decretalium. 
Cum  postibus  bullatis.  —  Cuius  principium  est.  Glosa- 
rum  diversitas  intelligentium  testus.  Finis  vero.  Et  prò-, 
pterea.malui  repeti  quam  deesse.  —  In  quo  libro  omnes 
quatemi  sunt  Xnil.  -E- 

ccc.  §  —  Summa  gofredi  de  titulis  decretalium.  Cum 
postibus  bullatis.  —  Cuius  principium  est.  Glosarum  di- 
versitas intelligentium  testus.  Finis  vero.  Et  propterea 
malui  pepe  ti  quam  deesse.  —  In  quo  libro  omnes  qua- 
temi sunt  XX.  -E- 

ccci.  §  —  Summa  gofredi  de  titulis  decretalium. 
Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Glosarum  diver- 
sitas intelligentium  testus.  Finis  vero.  Et  propterea  malui 
ropeti  quam  deesse.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt 
XX.  -E- 

cccii.  §  —  Summa  casuum  per  alphabetum  fratris 
monaldi  ordinis  minorum.  Cum  postibus.  —  Cuius  prin- 
cipium est.  Hic  primo  agendum  est  de  abbate.  Finis  vero. 
Usque  ad  unum  annum,  et  in  fine  etc.  —  In  quo  libro 
omnes  quaterni  sunt  XXVI.  -F- 

637         cecili.  §  —  Summa  raymundi  ordinis  predicatorum. 

—  Cuius  principium  est.  Quoniam  ut  ait  ieronimus.  Se- 
cunda  post  naufragium  tabula.  Finis  vero.  Discursio  si 
vadit  per   mundum.  Sive  necesse  in  articulo  mortis  etc. 

—  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XI.  -  G  - 

642  ccciv.  §  —  Summa  fratris  raymundi  ordinis  predi- 
catorum. Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  —  Quo- 
niam ut  ait  ieronimus.  Secunda  post  naufragium  tabula. 
Finis  vero.  Debet  dici  eadem  legem  (sic),  —  In  quo  libro 
omnes  quaterni  sunt  VII.  -  G  - 

cccv.  §  —  Summa  fratris  raymundi  de  penitentia. 
ordinis  predicatorum.  Breviloquium  bonaventure.  Voca- 
bula  genesis.  Quoddam  opus  super  casus.  Et  sermones 
aliqui.  Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Quoniam 
ut  ait  ieronimus.  Penitentia  est  secunda  tabula  post  nau- 
fragium. Finis  vero.  In  corporetur  (sic!)  in  tribus  ter- 
minis.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XXVII.  -  G  - 

7 


—  98  — 

cecTì,  §  —  SammA  de  c&sìbfis  penitentie.  fratris  bro- 
ciur^  vMfd.  pn?d.  —  Cains  pcineipìiDii  est.  Symonia  dici- 
mr  !ien?:>is  ns>a  quod  ìpee  aems  5it  lierecieasw  Finis  vero. 
In  bi^-c  coQCvMTdauit  dJil  macistri  cmn  firmcre  dioiiMao.  — 
In  quo  Iibr>  onmet?  qiu&^mi  ^oitt  Et-  -H- 

f>3l>         ixvTÌi.  §  —  S^nnaui  ie  casìbas  praffieaòe  firmtm  beo- 
canii  ord.  pofd.  —  Cnii»  princìpciixiL  est  Syrnoiiia  dici- 

Exp&.icù  <QJiOL&  vie  ptMiì^seiiuÌA  amerò  brxardi  Aeownid 
\ìe  %?nì.  pnfd.  —  la  ^-ijj  libr:   ^dtk*  qiisiaHTiì  afmt  VllL 

*xvTuì.  $  —  SffTnTTA  azdi£sai  pcrowìSTÌ   ^   «rono- 

?ciac^:ix3t  i??c.  vii  ^r^ru^Lc  T»fiix^*  ie  "jt^^anr^  !5aB*- 
y^jii;>  ▼vcj.  Ai  ^^iHiOL  TT-jsiJUsinL  :S  rmrrmi  file  mi»  pto-- 
iissnur  eor.  —  Ji  ^nu  icirj  jmiue^  ijnaaanL  ^anc  XTIL  -  BE  - 

♦  >*5  .reca:.  ;^  —  SffnrrmTA  if  rssirnis^  in.  5nrj  Knfoens&iii 
iim^  :niax7rim.  ^  sinmii&  fie  rlSlT7lI:^  ±^rr^  TarAtiiiimef. 
5\i:   -e   nuipnui  n*'»ÌTciv  —  la   luu  Liberi    ìmm»*^  maataaL 

'aitrs-  '^^►r'm^inxn  x^or-m  H^niiauzrtaaQL.  Ih.  ^apim^  Cam. 
^•v^c'^i-tsv  —  ,*:uti>  .'rmiiiMoni  -?c*  T-CTUL  laiiifiiS  'xsaiaÈr^ 
Tir  Ai  s.ian. ceui  -^vunin   tk^iLnutr-nn.  Pm^  -nsn.  Esr- 


e*-.l    -*j».u«e«-a 


—  99  — 

cerdos  interrogaro.  Finis  vero.  Quibus  modis  infig^tur 
excomonicatio  maior.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi 
sunt  V.  - 1  - 

cccxii.  §  —  Opusculam  de  decimis.  Septem  sacra- 
mentis.  Symonia.  Et  institutiones  synodales.  —  Cuius 
principiom  est.  Hoc  opusculum  in  trcs  particulas  divi- 
ditnr.  Finis  vero.  Deinde.  Alleluia.  Confitemini.  —  In  quo 
libro  omnes  quatemi  sunt  Vili.  - 1  - 

cccxiii.  §  —  Libelli  de  ordine  iudiciorum.  Roffredì. 
Bartholomei.  Cum  pluribus  aliis.  Cum  postibus.  —  Cuius 
prìncipium  est.  Si  considerarem  ingenium.  scicntie  prime 
faeultatem.  Finis  vero.  lulianus  libro  iii  ad  ursum  fero- 
cem  (*).  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt.  -K- 

ceexiv.  §  —  Summula  domini  iohannis  andree  super 
quatuor  libros  decretalium.  In  papiro.  —  Cuius  princi- 
pium  est.  Incipiunt  rubrice  statutorum.  Finis  vero.  Ex- 
plicit  summula  domini  Iohannis  Andree  super  quatuor 
libros  decretalium.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt. 
-K- 

cccxv.  §  —  Tractatus  concordantiarum  iuris  civilis. 

—  Cuius  principium  est.  Omnia  principiis  inquid  inesse 
solent.  Finis  vero.  Et  e.  de  donatis.  Censual.  tab.  et  az.  (?) 

—  In  quo  sunt  quaterni.  -K- 

224  cccxvi.  §  —  Liber  insti tutionum  seu  elementorum 
iustiniani  imperatoris.  Cum  postibus.  et  cathena.  —  Cuius 
principium  est.  Imperator.  Si  priusquam  fisci  rationibus 
pater  vestcr  obligaretur.  Finis  vero.  Per  omnia  custodire 
provideat.  —  In  quo  omnes  quaterni  sunt.  -L- 

210  cccxvii.  §  —  Liber  insti  tutionum  seu  elementorum 
iustiniani  imperatoris.  Cum  postibus.  —  Cuius  principium 
est.  Imperatoriam  maiestatem  non  solum  armis  decora- 
tam.  Finis  vero.  Deo  propitio  adventura  est.  Amen.  — 
In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  VII.  -L- 

cccxviii.  §  —  Codex  Iustiniani  sanctissimi  principis. 
Cum  postibus  et  cathena.  —  Cuius   principium  est.  Im- 

(1)  Il  Giureconsulto  Ursus  o  Urseus  Ferox, 


—  100  — 

pitìda^  e*ie.  Wlm^  vero.  Xoa  dampoadoius  «d  tenitatis 

pai>^me    D^tem    h^heanc  la   «itio    libro   onuies  qnaienu 

ciwxix.  $  —  O^iex  domini  ìnstixiiaxii.  Cnm  postibas- 
rains  priacipiani  est.  [iiLperaCi>r  nEfQnùniB  angnams- 
ffftc  <-iTie  aec«^ì*:*ario  corrijmidA  case.  Flaia  rero-  Vel  in 
pahlicam  formain  àcilicet  indicata.  —  In  «joo  libro  omiics 
quatemi  snn:.  -X- 

*  220         cccxx-  f  —  Ojdex  domini  instiniani.  Cnm  poetflHis- 

—  Cui  OS  principium  est.  Imperauor.  Hec  qne  necesHario 
corri^nda  esse  -  .  Xon  dampoationis  sed  lenitatis  paterne 

testem  habeant.  —  In  quo  libro  omnes  qnaterai  sant-  -  M  - 

cccxxi.  §  —  Digestam  Tems.  Cnm  postibns-  —  Carns 
principinm  est.  Omnem  totins  reipahlice  potestatis  nostre 
sanctionem  iam  esse  pnrgatam.  Finis  rero.  Cnm  dotas 
esse  feminas  ad  sobolem  proereandam.  —  In  quo  libro 
omnes  qoatemi  snnt.  -X- 

*  2U;  cccxxil.  §  —  Digestnm  vetus.  Cnm  p«>5tibns-  —  Cnins 

principinm  est.  lori  operam  datnms  prins  oportet  nosse 
nnde  nomen  indici^  iurù  descendat.  Finis  vero.  Cnin 
dotas  'dfÀntasi  esse  feminas  ad  sobolem  proereandam  -  — 
In  qno  libro  omnes  qnatemi  snnt.  -X- 

*  203         cccxxiii.  §  —  Digestnm  novnm  cnm  postibos  et  ea- 

thena.  Caias  principinm  est.  Hoc  cdicto  permictitnr  sive 
iarc  hive  ininria  opns  tìeret.  Finis  vero.  Qui  dat  expleri 
landetTir  mente  fideli.  Amen.  Amen.  Amen.  —  In  quo 
libro  omnes  qnatemi  snnt.  -O- 

*217  cccxxiv.  §  —  Digestnm  novum  cum  postibos.  — 
Cnins  principinm  est.  Hoc  edicto  permietitar  sive  iure 
sive  ininria  opus  fieret.  Finis  vero.  Servns  rei  publice 
clam  at>es.sf'  non  potest.  —  In  quo  libro  omnes  qnatemi 
:sunt.  -  O  - 

Kxplicit  priraum  solarium  in  qno  snnt  Tolomìna  li- 
bro rum  XLII. 

iX)  Man'^;»no  l't  paro!*?  fV/»''.^  f:»>,o. 


-  101  - 

In  secundo  solario  versus  occidentem  sunt  infrascri- 
pti  libri, 

cccxxv.  §  —  Liber  sapientie  glossatus.  Et  tertius  et 
quartus  sententiarum  magistri  petri  lombardi  et  episcopi 
parisiensis.  —  Cuius  libri  principium  tale  est.  Liber  sa- 
pientie apud  hebreos  nusquam  est.  Finis  vero  eiusdem 
est  talis.  Quid  convenientius  quam  ut  ille.  —  In  quo  libro 
omnes  quaterni  sunt  XIIII.  Et  in  primo  et  ultimo  folio 
cuiuslibet  in  ymmargine  inferiori,  in  omnibus  quaternis 
omnium  librorum  sequentium  per  numerum  signati.  Ac 
desuper  postem.  cum  sua  sequcnte  nigra  et  grossa  li- 
etera.  -A- 

32  cccxxvi.  §  —  Testus  quatuor  librorum  sententiarum 
magistri  petri  lombardi  et  episcopi  parisiensis.  Cum  po- 
stibus  bullatis.  —  Cuius  libri  principium  tale  est.  Cu- 
pientes  aliquid  de  penuria  ac  tenuitate  nostra.  Finis  vero 
eiusdem  est  talis.  Per  media  ad  pedes  usque  via  duce 
pervenit.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XXI.  -  A  - 

01  cccxxvi  i.  §  —  Testus  sententiarum  die  ti  magistri. 
Cum  postibus.  Cuius  principium  est.  Cupientes  aliquid 
de  penuria  etc.  Finis  vero.  Nunc  autem  concupiscentia 
stimulos  ingerit  coeundi.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni 
sunt  XX.  -  A  - 

cccxxviii.  §  —  Testus  sententiarum  magistri  petri 
lombardi.  Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Cu- 
pientes aliquid  de  penuria  et  tenuitate  nostra.  Finis  vero. 
Per  media  ad  pedes  usque  via  duce  pervenit.  —  In  quo 
libro  omnes  quaterni  sunt.  -A- 

cccxxix.  §  —  Testus  sententiarum  magistri  petri 
lombardi.  Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Cupien- 
tes aliquid.  Et  infra  in  sequenti  quaterno.  Veteris  ac  nove 
legis  continentia.  Finis  vero.  Utrum  visa  impiorum  pena 
minuat  et  cet.  —  In  quo  omnes  quaterni  sunt  XXIII.  -  B  - 

cccxxx.  §  —  Testus  sententiarum  magistri  petri  lom- 
bardi. Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Cupientes 
aliquid   de   penuria  et  tenuitate   nostra.  Finis  vero.  Per 


^   JxiE«:aci2rc^    —    jx    imi    Jhn    imiiisr    maaxsL   -scc 

xxzz  -?- 

-"iiTs   7 r:n::n Lini    ^'^-  finir    n-5ir~T?ìi  -r  iian  -mwfrmr 
i""ui*jii'  if!xincftainiziL  -s"  n?*r|i'*piMwriiin_   —  In.  nni  Ihn 


r-i;i>   if-nr'.^nni  -*=c.    te    'bit-  -fT  ^>*.    ì^ixL    Ji   xuniij  -ssc 
ma  .   —  Ji    i^-   i'^r»    ■Ill^e:^  iicuefnL  smr  ^.IH.  -T- 


22^tL    ^  —     ^"^aute-    ^3(2«£" 


—  loa  — 

fratris  petri  de  trabibus.  Cum  postibus.  —  Cuius  princi- 
piom  est.  Ad  deum  ponam  eloquium  meum.  Finis  vero. 
TJtrum  teneamur  conformare  voluntatem  nostrani  volun- 
tati  dominice.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  XI. 
-D- 

135  cccxxxviii.  §  —  Primus  super  sententias.  magistri 
petri  de  tharantasia  ordinis  predicatorum.  —  Cuius  prin- 
cipium  est.  Numquid  nosti  ordinem  celi  et  pones  ratio- 
nem  eius  in  terra.  Finis  vero.  Prestante  eodem  redem- 
ptore  qui  est  benedictus  in  secula  seculorum.  Amen.  — 
In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  Xn.  -  D  - 

cccxxxix.  §  —  Primus  super  sententias.  magistri 
fratris  riccardi  de  mediavilla  (^)  ordinis  minorum.  Sine  po- 
stibus. —  Cuius  principium  est.  Quia  secundum  hugonem 
in  prologo  libri  de  sacramentis.  Finis  vero.  Vivit  et  re- 
gnat  deus  per  omnia  secula  seculorum.  Amen.  —  In  quo 
libro  omnes  quatemi  sunt  IX.  -  E  - 

148  cccxl.  §  —  Primus  abbreviatus  super  sententias.  dicti 
riccardi.  Et  lectura  super  primum.  Item  allegorie  veteris 
et  novi  testamenti.  Cum  postibus.  —  Cuius  principium 
est.  Cupientes  aliquid  de  penuria  et  cet.  Hic  liber  pri- 
maria sui  divisione.  Finis  vero.  Conservatur  et  non  pe- 
ribit.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  XIII.  -E- 

152         cccxli.  §  —  Primus  super  sententias.  Cum  postibus. 

—  Cuius  principium  est.  Queritur  de  subiecto  theologie, 
et  quod  sit  deus  iudicatur.  Finis  vero.  Propterea  patet 
quod  intentio  boni  non  sufficit,  sicut  dictum  est.  —  In 
quo  libro  omnes  quatemi  sunt  septem.  -E- 

162         cccxlii.  §  —  Primus  super  sententias.  Cum  postibus. 

—  Cuius  principium  est.  Tria  sunt  mihi  difficilia.  et  qua- 
tuor  penitus  ignoro.  Finis  vero.  Utrum  secundum  hanc 
conformltatem  debeat  voluntas  vostra.  —  In  quo  omnes 
quatemi  sunt  XH.  -  E  - 


(1)  Una  mano  posteriore  (forse  lo  Sbaralea)  sopra  la  parola  mediavilla  ha 
scritto  cornubia. 


—  104  ~ 

cccxlìli.  §  —  PrìmaS'Secandns  et  tertìas  saper  sen- 
tcntias.  Et  prìmos  super  sententìas  fratrìs  magistrì  fran- 
cisci  de  mayronis.  ordinis  minoram.  In  papiro.  Cani 
postìbns.  —  Cnins  libri  prìncipium  tale  est.  Cupientes 
aliqnid.  et  cet.  Finis  vero  einsdem  est  talis.  Explicit  prì- 
mos magistrì  francisci  de  mayronis.  —  In  quo  libro 
omnes  qnatemi  sunt  XII.  -  F  - 

cccxliv.  §  —  Primns  et  secondos  saper  sententias. 
fratris  magistrì  iacobi  de  esculo  ordinis  minoram.  Cam 
postibas.  —  Caias  principinm  est.  Qaerìtar  atram  deas 
sit  snbieetam  in  tbeologia.  Finis  vero.  Nec  nt  altima  eqaa- 
liter  movere  anteqnam  preligat.  —  In  quo  libro  omnes 
qnatemi  snnt  IX.  -F- 

cccxlv.  §  —  Primns  et  secnndns  super  sententias. 
fratrìs  magistrì  bonaventure  ordinis  minomm.  Cnm  po- 
stibus  buUatis.  —  Cuius  prìncipium  est.  Altissimns  crea- 
vit  de  terra  mcdicinam.  Finis  vero.  A  quo  snmpsit  exor- 
dium  omne  malum.  —  In  quo  libro  omnes  qnatemi  sunt 
LXXXI.  -F- 

cccxlvi.  §  —  Primus  et  secnndns.  fratrìs  magistrì 
riccardi  de  comubia  anglici  ordinis  minomm.  Cum  po- 
stibus.  —  Cuius  prìncipium  est.  Quia  secundum  hugonem 
de  sancto  victore  in  libro  de  sacramentis.  parte  prìma. 
duplex  est  opus  creatoris.  Finis  vero.  Quibus  se  non  pos- 
sit  exuere.  Explicit  liber  sccundus.  —  In  quo  libro  omnes 
quatemi  sunt  XX.  -F- 

cccxlvii.  §  —  Secundus  liber  super  sententias  fratris 
bonaventure.  Cum  postibus  bullatis.  —  Cuius  principiimi 
est.  Bolummodo  hoc  in  veni,  quod  deus  fecerit  hominem 
rectum.  Finis  vero.  Cui  est  omnis  honor  et  gloria  laus 
et  imperium  per  infinita  secula  seculorum.  Amen.  —  In 
quo  libro  omnes  quatemi  sunt  XXII.  -  G  -    ' 

cccxlviii.  §  —  Secundus  super  sententias  fratris  bo- 
naventure. Cum  postibus.  —  Cuius  prìncipium  est.  So- 
lummodo  hoc  inveni.  quod  deus  fecerit  hominem  rectum. 
Finis  vero.  Cui  est  omnis  honor  et  gloria  laus  et  impe- 


-  105  - 

riam  per  infinita  secula  seculorum.  Amen.  —  In  quo  li- 
bro omnes  quatemi  sunt  XIII.  -G- 

122  cccxlix.  §  —  Secundus  super  sententias  bonaventure. 
Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Solummodo  hoc 
inveni.  quod  deus  f eceri t  hominem  rectum.  Finis  vero. 
Cui  est  honor  gloria  et  laus  et  imperium  per  infinita  se- 
cula seculorum.  Amen.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi 
sunt.  -G- 

146  cccl.  §  —  Secundus  super  sententias.  fratris  magistri 
riccardi  de  mediavilla.  Cum  postibus.  —  Cuius  princi- 
pium est.  Omnia  per  ipsum  facta  sunt.  et  sine  ipso  fa- 
ctum est  nihil.  Finis  vero,  (è  in  bianco). 

108  cedi.  §  —  Secundus  liber  summe.  fratris  magistri 
alexandri  de  alys.  ordinis  minorum.  Cum  postibus.  — 
Cuius  principium  est.  Completis  tractatibus  de  hiis  que 
pertinent  ad  speculationem  dei.  Finis  vero.  Quo  autem 
hic  modo  fiat  nostrum  excedit  intellectum.  —  In  quo  li- 
bro omnes  quatemi  sunt  IX.  -H- 

132  ccclii.  §  —  Secundus  cum  parte  quarti  fratris  ma- 
gistri mathei  de  aquasparta.  ordinis  minorum  cum  po- 
stibus. —  Cuius  principium  est.  Intravi  in  domum  figuli. 
et  ipse  faciebat  opus  super  rotam.  Finis  vero.  Et  de  hiis 
explicacius  sermo  determinabitur. 

671  cccliii.  §  —  Secundus  super  sententias.  Sine  posti- 
bus.  —  Cuius  principium  est.  Creationem  rerum  insi- 
nuans.  et  cet.  Finis  vero.  Nos  cum  prole  pia  benedicat 
virgo  maria.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  (la- 
cerato). -H- 

190  cccliv.  §  —  Secundus  incompletus  fratris  magistri 
scoti.  Ordinis  minorum.  Cum  postibus.  —  Cuius  princi- 
pium est.  Circa  secundum  librum.  in  quo  ut  dictum  est 
in  lectione.  Finis  vero.  Sicut  lictera  exprimit  quod  si  ve 
non  sit.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  VII.  -  H  - 

155  ccclv.  §  —  Tertius  liber  super  sententias  fratris  ma- 
gistri petri  de  tharantasia.  ordinis  predicatorum.  Cum 
postibus.  Cuius   libri  principium   tale   est.  Christus   nos 


—  106  — 

redimens.  de  maledictioiie  legis.  Finis  vero  eiusdem  est 
talis.  Quinto  ad  gravitatem.  —  In  qno  libro  omnes  qna- 
temi  snnt  noTem.  -I- 

111  ccclvi.  §  —  Tertios  saper  sententias  sancti  thome 
de  aqnino  ordinis  predicatorom.  Cnm  postibos.  —  Cnios 
principinm  est.  Ubi  Tenit  plenitndo  temporis  misit  deus 
filium  snnm.  Finis  Tero.  Omne  antem .  preceptnm  snb 
probìbitione  (')  cadat  et  cet.  —  In  qno  libro  omnes  qna- 
temi  snnt  XÌìII.  -I- 

♦123  ccclvii.  §  —  Tertins  snper  sententias  fratris  bona- 
ventnre.  Cnm  postibns.  —  Cnins  principinm  est.  Dens 
antem  qni  dires  est  in  misericordia.  Finis  vero.  Elxplicit 
liber  tertins  fratris  bonarentnre  et  cet.  —  In  qno  libro 
omnes  qnatemi  snnt  Xnn.  -I- 

ccclviii.  §  —  Tertins  snper  sententias.  bonaTentnre. 
Cnm  postibns.  —  Cuins  principinm  est.  Dens  antem  qni 
dives  est  in  misericordia.  Finis  vero.  Ex  qno  snmpta 
snnt  verba  proposita.  —  In  qno  libro  omnes  qnatemi 
snnt  XIX.  -I- 

147  ccclix.  §  —  Tertins  super  sententias  fratris  riccardi 
de  mcdiavilla.  Cnm  postibns.  —  Cnius  principinm  est. 
Vesti tns  erat  veste  aspersa  sanguine.  Finis  vero.  Utmm 
lex  vetus  et  lex  nova  distingnantnr  secnndnm  radicem. 
et  cet.  —  In  qno  omnes  qnatemi  snnt  VII.  -I- 

176  ccclx.  §  —  Tertins  et  qnartns  liber  snper  sententias, 
fratris  bonaventnre.  Cnm  postibns  bnllatls.  —  Cnins  prin- 
cipinm est.  Deus  autem  qni  dives  est  in  misericordia. 
Finis  vero.  Et  quod  potest  per  penitentiam.  —  In  qno 
libro  omnes  qnatemi  sunt  LV.  -K- 

184  ccclxi.  §  —  Tertins  et  quartus  super  sententias  bo- 
naventnre. Cum  postibns.  —  Cuius  principinm  est.  Ad 
intelligentiam  vero  huius  partis.  primo  queritur.  ntmm 
divina  natura  potuerit  incamari.  Finis  vero.  De  doctrina 
que  assignatur  penes  exercitium.  —  In  qno  libro  omnes 
quaterni  sunt  XXXIX.  -K- 


(1)  Nel  codice  qui  notato  è  scrìtto  quod  »ub  prohibitione  eadit. 


•\ 


-  107  - 

182  ccèlxii.  §  —  Tertius  et  quartus  super  sententias  fra- 
tris  magistri  raymnndi  rigaldi.  Cum  postibus  buUatis.  — 
Cuius  principium  est.  Queritur  primo  utrum  sint  plures 
veritates  ab  etemo.  Finis  vero.  Dicendum  quod  signa 
sacramentalia  significant.  —  In  quo  sunt  quaterni  Xni. 
-K- 

ccclxiii.  §  —  Quartus  liber  super  sententias  bona- 
venture.  Cum  postibus.  —  Cuius  libri  principium  tale 
est.  Samaritanus  vulnerato  appropinquans.  et  cet.  Et  infra 
ad  V  folium.  Unguentarius  faciet  pigmenta  suavitatis. 
Finis  vero  eiusdem  est  talis.  —  Cui  est  benedictio  et 
claritas  et  sapientia  et  gratiarum  actio  honor  et  virtus 
et  fortitudo  per  infinita  secula  seculorum.  Amen.  —  In 
quo  libro  omnes  quaterni  sunt.  -L- 

ccclxiv.  §  —  Quartus  super  sententias  bonaventure. 
Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Unguentarius 
faciet  pigmenta  suavitatis.  Finis  vero.  Uxorem  fratris 
mortui  sine  Uberis  licuit  fratri  viventi  accipere.  et  cet. 
—  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XXIX.  -L- 

ccclxv.  §  —  Quartus  super  sententias  bonaventure. 
Cum  postibus  buUatis.  —  Cuius  principium  est.  Unguen- 
tarius faciet  pigmenta  suavitatis.  Finis  vero.  Benedictio 
et  claritas  et  sapientia  et  gratiarum  actio.  et  cet.  —  In 
quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XIII.  -L- 

170  ccclxvi.  §  —  Quartus  guper  sententias  bonaventure. 
Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Unguentarius 
faciet  pigmenta  suavitatis.  Finis  vero.  Benedictio  et  cla- 
ritas et  sapientia  et  gratiarum  actio.  et  cet.  —  In  quo 
libro  omnes  quaterni  sunt  XX.  -L- 

119  ccclxvii.  §  —  Quartus  super  sententias  sancti  thome 
confessoris  de  aquino.  Cum  postibus.  —  Cuius  libri  prin- 
cipium tale  est.  Misit  verbum  suum  et  sanavit  eos.  Finis 
vero  eiusdem  est  talis.  Quarto  de  penis  eorum.  —  In  quo 
libro  omnes  quaterni  sunt  XVII.  -M- 

ccclxviii.  §  —  Quartus  super  sententias  bonaventure. 
Cum   postibus.  —   Cuius   principium   est.   Unguentarius 


—  108  — 

faciet  pigmenta  suavitatis.  Finis  vero.  An  vermis  ille  sit 
invariabilis.  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  XVI.  -  M  - 

ccclxix.  §  —  Quartus  super  sententias  bonaventure. 
Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Unguentarius  fa- 
ciet pigmenta  suavitatis.  Finis  vero,  (in  bianco). 

ccclxx.  §  —  Quartus  super  sententias  bonaventure. 
In  parvo  volumine.  Cum  postibus.  —  Cuius  principium 
est.  Unguentarius  faciet  pigmenta  suavitatis.  Finis  vero. 
Incipit  excusari  per  obedientiam  et  timorem.  —  In  quo 
libro  omnes  quaterni  sunt  XXVI.  -M- 

*  165  ccclxxi.  §  —  Lectura  super  primum  secundum  et 
quartum  sententiarum.  Cuius  principium  est.  Utrum  deus 
sit  subiectum  si  ve  materia  huius  libri.  Finis  vero.  Et  sic 
patent  omnia.  —  In  quo  libro  omnes   quaterni  sunt  IX. 

-N- 

*285  ccclxxii.  §  —  Lectura  super  tertium  sententiarum. 
Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Cum  venit  igitur 
plenitudo  temporis  et  cet.  Finis  vero.  Et  bene  est  diflPe- 
rentia  assignata.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt 
III.  -N- 

153  ccclxxiii.  §  —  Lectura  super  quartum  sententiainim. 
Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Utrum  in  sacra- 
mento nove  legis  sit  aliqua  virtus  supematuralis  influxa 
ad  causandum.  Finis  vero.  Explicit  liber  quartus.  —  In 
quo  libro  omnes  quaterni  sunt  V.  -N- 

ccclxxiv.  §  —  Opus  abbreviatum  super  quatuor  li- 
bros  sententiarum.  Cum  postibus.  —  Cuius  principium 
est.  Cupientes  aliquid  de  penuria,  et  cet.  In  spirituali 
autem  sic  procedit  mihi.  Finis  vero.  —  Cui  est  honor 
decus  et  imperium.  et  cet.  —  In  quo  libro  omnes  qua- 
temi sunt  V.  -N- 

ccclxxv.  §  —  Lectura  super  quatuor  libros  senten- 
tiarum. Et  questiones  theologice  diversarum  materiarum. 
Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Materia  huius 
primi  libri  potest  trahi  ab  eo  quod  dicit  dominus.  Finis 
vero.  Dominus   in   evangelio,  maius  est   gaudium  super 


—  109  — 

uno   peccatore,  angeli   dei.  et  cet.  —  In  quo   sunt  qua- 
terni.  -N- 

ccclxxv.  §  —  Compillatio  quatuor  librorum  senten- 
tiarura.  secundum  fratrem  magistrum  riccardum  ruphi  de 
anglia  ordinis  minorum  facta  parisiis.  Cum  postibus.  — 
Cuius  principium  est.  Cupientes.  Totali  libro  premittit 
mihi  prologum.  Finis  vero.  Hoc  non  est  per  executio- 
nem  sed  notificationem  pnu  (?)  (*)  (spazio  in  bianco).  — 
In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XXIIII.  -N- 

ccclxxvii.  §  —  Lecture  ade  codam.  et  plurium  do- 
ctorum  in  anglia.  Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est. 
Quia  tactum  est  in  lectione  de  eccitate  generis  humani. 
Finis  vero.  Sed  non  omnes  quibus  sufficiebat  sua  passio, 
et  cet.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XIX.  -  0  - 

161  ccclxxviii.  §  —  Lectura  super  primum  et  secundum 
sententiarum.  secundum  fratrem  magistrum  aliphas  de 
anglia  ord.  min.  Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est. 
Quia  ut  habetur  ex  prologo,  intentio  magistri  versatur 
circa  errorum  destructionem.  Finis  vero.  Potest  esse  per- 
plessus  interius  et  pcccat.  si  aliquis  teneatur  ad  impossi- 
bile. —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  X.  -  0  - 

ccclxxix.  §  —  Lectura  super  sententias.  secundum 
fratrem  magistrum  Rogerium  Rogeth.  ordinis  minorum. 
de  anglia.  Cum  postibus  incoUatis.  —  Cuius  principium 
est.  Utrum  aliquis  in  casu  possit  ex  precepto  obligari  ad 
aliquid.  quod  est  con  tra  conscientiam  suam.  Finis  vero. 
Est  homo  ergo  suppositum  dependens.  et  tamen  non  sequi- 
tur  secundum  aliquos.  —  In  quo  sunt  quaterni  XV.  -  0  - 

131  ccclxxx.  §  —  Expositio  fratris  magistri  hugonis  or- 
dinis predicatorum  super  quatuor  libros  sententiarum. 
Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  luxta  sanctorum 
traditionem.  quedam.  Finis  vero.  Ergo  dilectio  non  est 
dos.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XV.  -  P  - 


(I)  Lo  Sbaralea  riportando  il  presente  articolo  ccclxxv  lesse  nolìCicalionem 
primi.  Vedi  Suppl.  ad  Script,  ord.  S.  Fr.  p.  635.  N.  1759. 


—  no  — 

130  ccclxxxì.  §  —  Expositìo  fratris  hugonis  ^rd.  pred. 
BQper  qoataor  libros  sententìamm.  Cam  postibus.  — 
Cnios  prìncipiom  est.  loxta  sanctomm  traditìonem.  que- 
dam.  Finis  vero.  Ergo  dllectio  non  est  dos.  —  In  quo 
libro  omnes  qnatemi  snnt  XXI.  -  P  - 

Explieit  secandom  solarium.  In  quo  snnt  volnmina 
libromm  LVH. 

In  solario  tertio  versus  occidentem  sunt  infrascripH 
libri. 

*  134         ccclxxxii.  §  —  Qnestiones  disputate  fratris  magìstri 

mathei  de  aquasparta  ord.  min.  provincie  sancti  francisci. 
Cum  postibus.  —  Cuius  libri  principium  tale  est.  Omnis 
scriba  doctus  in  regno  celorum.  et  cet.  Finis  eiusdem  est 
talis.  Alia  possunt  concedi  gratia  conclusionis.  —  In  quo 
libro  omnes  quatemi  sunK 

Et  in  primo  et  ultimo  folio  cuiuslibet  in  ymmargine 
inferiori  per  numerum  signati.  Ac  desuper  postem  cum 
sua  sequente  nigra  et  grossa  lictera.  -  A  - 

144  ccclxxxiii.  §  —  Questiones  et  quodlibeta  fratris  ma- 
gistri  riccardi  de  mediavilla  ord.  min.  provincie.  (in 
Manco)  Cum  postibus  bullatis.  —  Cuius  principium  est. 
Queritur  utrum  deus  sit  summe  simplex.  Finis  vero. 
Obscura  explanare  prout  scirem  et  possdm.  —  In  quo 
libro  omnes  quatemi  sunt  XII.  -A- 

ccclxxxiv.  §  —  Quodlibeta  fratris  raagistri  iohannis 
scoti  qui  doctor  subtilis  nuncupatur.  Cum  postibus.  — 
Cuius  principium  est.  Cuncte  rcs  difiBciles.  ait  Salomon, 
ecclesiastcs  primo.  Finis  vero.  Nec  necessitate,  sed  ar- 
bitrii libcrtatc.  —  In  quo  omnes  quatemi  sunt  IX.  -B- 

ccclxxxv.  §  —  Quolibet  fratris  magistri  alexandri 
de  alexandria  provincia  ianue  ord.  min.  Cum  postibus. 
—  Cuius  principium  est.  Queritur  utrum  primo  in  eadem 
re  simplici  possint  includi  distincte  formalitates.  Finis 
vero.  Utrum  necessario  sit  res  alia  a  fundamento.  — 
In  quo  libro  omnes  (luatcrni  sunt  VI.  -  B  - 

*  158         ccclxxxvi.  §  —  Quoddam  quodlibet  anglicanum.  Cum 


—  Ili  — 

postibus.  —  Cuius  principium  est.  Gratias  agerem  semper 
ordine,  prout  esse  dicitur.  Finis  vero.  Argumentatur.  An 
dampnati  mallent  non  esse  quam  esse.  —  In  quo  libro 
omnes  quaterni  sunt  LIX.  -C- 

L57  ccclxxxvii.  §  —  Quolibet.  Cum  postibus.  —  Cuius 
principium  est.  Utrum  humana  voluntas  sit  libera.  Finis 
vero.  Si  dicatur.  quod  adhuc  hoc  faciat  ad  contrarium. 

—  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XI.  -C- 

L18  ccclxxxviii.  §  —  Questiones  disputate  sancti  thome 
de  aquino.  Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Que- 
stio  est  de  ventate  et  primo  queritur.  quid  est  veritas. 
Finis  vero.  Magis  desideratur  perfecte  deum  diligere 
quam  aliquid  scire.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt 
xim.  -D- 

ccclxxxix.  §  —  Questiones.  In  papiro.  Sine  postibus. 

—  Cuius  libri  principium  hoc  est.  Queritur  utrum  intel- 
lectus  et  voluntas  in  deo  qiie  dicuntur  perfectiones.  et  cet. 
Finis  vero.  Ergo  non  est  dare  medium.  —  In  quo  libro 
omnes  quaterni  sunt  Vili.  -D- 

cccxc.  §  —  Questiones  et  quatuor  quodlibeta  fratris 
magistri  egidii  de  roma.  ord.  keremitarum  sancti  augu- 
stini.  Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Tertio  que- 
ritur utrum  evum  sit  idem  quam  evi  ternorum  (?).  Finis 
vero.  Si  ergo  quereretur  utrum  aliquid  possi t  esse  simul 
album  et  nigrum.  diceremus  quod  non.  —  In  quo  libro 
omnes  quaterni  sunt  XVI.  -E- 

187  cccxci.  §  —  Questiones.  In  pergameno.  sine  posti- 
bus.  —  Cuius  principium  est.  Queritur  utrum  in  aliquo 
fondamento  reali  creato  vel  increato,  et  cet.  Finis  vero. 
Sed  est  res  et  formale,  in  relatione  terminans  modum.  — 
In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  VI.  -E- 

138  cccxcii.  §  —  Questiones  multe  disputate.  Cum  po- 
stibus. —  Cuius  principium  est.  Post  hoc  est  questio  de 
patientia.  et  primo  de  formata.  Finis  vero.  Idem  dico  de 
lectore.  et  maxime  magistro  theologie.  et  cet.  —  In  quo 
libro  omnes  quaterni  sunt  XXXVI.  -F- 


—  112  — 

18fi  vA'Atxdiì,  §  —'  QaeBtiones  multe.  Cam  pastìbns.  — 
(Uìinn  princfpinm  ent.  Qacstio  de  verbo  etemo,  de  quo 
primo  (|tterftur.  Fini»  vero  propter  defeetnm  operis  et 
bone  ydoneittttiH  nd  predicandum.  —  In  quo  libro  omnes 
(jiiftt^sml  Hunt.  -F- 

(M'/Cxciv.  §  —  Prima  pars  summe  de  theologia  sancti 
thome  de  aciuino.  Cani  poHtibus.  —  Cuius  libri  princi- 
pltnn  tale  (»Ht.  Quia  catholice  veritatis  doctor:  debet  pro- 
voctoH  InHtruonB.  (^t  cct.  Finis  vero  eiusdem  est  talis. 
lltnim  H(ìnien.  (luod  est  humano  generationis  principium. 
ot  cet.  —  In  (luo  liliro  omnes  quatemi  sunt  XV.  -G- 

11M  cccxcv.  §  —  Prima  pars  summo  de  theologia  sancti 
thonu^  d<ì  a(iuino.  Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est. 
y.ulu  catholice  veritatis  doctor.  et  cet.  Finis  vero.  Utrum 
HCMììon.  (lUod  est  humano  generationis  principium.  et  cet. 
-     In  quo  libro  omnes  quatcrni  sunt  XX.  -G- 

cocxcvi.  8  -  Prima  pars  summe  de  theologia  sancti 
thomo  do  aqulno.  Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est. 
(^>ula  catholloo  veritatis  doctor.  Finis  vero.  Utrum  semen 
quod  Immane  giMìorationìs  principium.  —  In  quo  libro 
oumos  quntorni  sunt  XVII.  -G- 

oiH^xovìì.  5J  --  Prima  i>ars  secunde.  summe  sancti 
thoiuo.  do  thooK^ìa.  l^im  iH>stibus.  —  Cuius  principium 
^^t.  V^hua  sìout  damasiHmus  dioit.  homo  faetus  ad  ymagi- 
mnu  doì  dioìtur.  Finis  von>.  Utrum  bona  temporalia  ca- 
daui  sub  monto»  -  In  quo  libro  omnes  quatemi  snnt 
XVIK  ^  lì  ^ 

^  Tuo  ^|«ii^io  iw  6i<iMoi>\ 

vHVXovui.  §  -  Sooundji  s^M^umie*  suncii  liioiiie  de 
4iquhuv  l^uu  |vv!iiibu!>i.  -  Cuìus  prìneìpìum  est-  Assensus 
ìwii^U<viu;!t.  Ki  ìntV5i  ^d  s^^x  f*>U;i.  Incipit  liber  sic.  Post 
ov^muwcm  cv^tt^dornùv^ucm.  de  vìrtmibus  et  vitiis.  Finis 
w^rv^.  Uirum  IKvcii  ;iUouì  ndUseiv^iW'm  intnur^*  —  ìjbl  qao 
U^5^^  v>n^w^  ^ì;t;iiu^r«ì  5>uttt  XXL  - 1  - 


—  113  — 

52  cccxeix.  §  —  Tabula  super  secundam  secunde.  et 
quatuor  sententiarum.  sancti  thome  de  aquino.  In  papiro, 
et  siue  poBtibus.  —  Cuius  principiuin  est.  Abraham  ca- 
sti tatem  coniugalem  habuit  in  actu.  Finis  vero.  Zelum. 
—  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XXIII.  -I- 

39  ed.  §  —  Prima  pars  summe.  magistri  henrici  de 
candavio.  Sine  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Primi 
articuli.  Et  infra  ad  quatuor  folia  incipit  liber  sic.  Prima 
primi  articuli  de  scientia  et  scientiali.  Finis  vero.  Explicit 
prima  pars  sumrae  et  cet.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni 
fiunt  Xm.  -  K  - 

cdi.  §  —  Summa  super  sententias  domini  guillielmi 
altisiodorensis.  Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est. 
Fides  est  substantia  rerum,  argumentum  non  apparen- 
tium.  Finis  vero.  Qui  cum  patre  et  spiritu  sancto  vivit 
et  regnat  per  omnia  secula  seculorum.  —  In  quo  libro 
omnes  quaterni  sunt  XXII.  -L- 

35  cdii.  §  —  Summa  super  sententias  domini  guillelmi 
altisiodorensis  archiepiscopi.  Cum  postibus.  Cuius  prin- 
cipium est.  Fides  est  substantia  rerum  (sperandarum). 
argumentum  non  apparenti um.  Qui  cum  patre  et  spiritu 
sancto  vivit  et  regnat  in  secula  seculorum.  Amen.  —  In 
quo  libro  omnes  quaterni  sunt  Vili.  -  L  - 

69  cdiii.  §  —  Quidam  tractatus  de  scptem  sacramentis. 
virtù tibus.  decem  preceptis.  Future  resurrectionis.  Et 
expositionis  dominice  orationis.  Cum  postibus.  —  Cuius 
principium  est.  Non  abscondam  a  vobis  sacramenta  dei. 
Finis  vero.  Et  dicat  omnis  populus.  ftat  fìat.  Amen.  — 
In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XX.  -  L  - 

cdiv.  §  —  Summa  centra  hcreticos.  Et  alia  summa 
de  theologica  disciplina.  Cum  postibus.  —  Cuius  libri 
principium  tale  est.  De  divisione  hercsum  predictorum 
hereticorum.  qualiter  principiis.  et  cet.  Finis  vero  est 
talis.  Gregorius  tamen  excipit  xii  genera  personarum 
que  intrepide  possunt.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni 
sunt  V.  -M- 

8 


—  114  —       . 

*380  cdv.  §  —  Summa  centra  hereticos.  Et  alia  contra 
vitia.  Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Vergente 
ad  occiduum  mando,  et  instantìbus  periculosis  temporibus. 
Finis  vero.  Sacramentnm  prìmnm  est  penitentia.  que  con- 
sisti t  in  tribus.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  VII. 
-M- 

cdvi.  §  —  Summa  fratris  magistrì  iohannis  Valensis. 
de  anglia.  ordinis  minorum.  Cum  postibus.  —  Cuius 
principium  est.  Cum  collectionis  huius  que  potest  dici 
summa  coUectionum.  Finis  vero.  Et  in  hoc  finis  huius 
collectionis.  Amen.  Amen.  —  In  quo  libro  omnes  qua- 
terni  sunt  XXXTV.  -  N  - 

(Segue  uno  spazio  in  Manco). 

cdvii.  §  —  Summa  de  vitiis.  Cum  postibus.  —  Cuius 
principium  est.  Dicturus  de  singulis  vitiis.  oportunitas 
se  oflferat.  Finis  vero.  Locutum  esse  alieni  penituit.  ta- 
cere vero  numquam.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt 
XV.  -0- 

405  cdviii.  §  —  Summa  de  vitiis.  Cum  postibus.  —  Cuius 
principium  est.  Dicturus  de  singulis  vitiis.  opportunitas 
se  offerat.  Finis  vero.  Fuge  homines  et  tace,  et  salvus 
eris.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XXIH.  -O- 

cdix.  §  —  Summa  de  vitiis.  Cum  postibus.  —  Cuius 
principium  est.  Tractatus  iste  continet  novem  partes.  Et 
infra,  ad  quatuor  folia.  liber  incipit  sic.  Dicturus  de  sin- 
gulis vitiis.  incipiens  a  vitio  gule.  Finis  vero.  Locuti 
esse  aliquando  penituit.  tacere  vero  numquam.  —  In  quo 
omnes  quatemi  sunt  IX.  -  0  - 

cdx.  §  —  Summa  de  vitiis.  Cum  postibus.  —  Cuius 
principium  est.  Dicturus  de  singulis  vitiis.  opportunitas 
se  offerat.  Finis  vero.  Locutum  esse  aliquando  penituit. 
tacere  autem  numquam.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi 
sunt  XXVn.  -  0  - 

cdxi.  §  —  Summa  de  virtutibus.  Cum  postibus.  — 
Cuius  principium  est.  Presens  opus  habet  quinque  partes 
principales.  Finis  vero.  Sunt  debita  quibus  obligavemnt 


—  115  — 

parentes   nostri  celestem   hereditatem.  —  In  quo  omnes 
quatemi  sunt  XVIIl.  -P- 

cdxii.  §  —  Tractatus  de  virtutibus  moralibus.  fra- 
tris  magistri  francisci  de  mayronis.  Cum  postibus.  — 
Cuius  principium  est.  Auditu  auris  audivi  te.  Finis  vero. 
Tamen  intelligendo.  quod  quatuor  sunt  inter  ceteros  ef- 
fectus  amoris.  p.  z.  e.  (primus  zélus  (o  zelotypia)  est,)  — 
In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  X.  -P- 

cdxiii.  §  —  Summa  fra  tris  arabrosii  de  virtutibus. 
Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Occurrit  discu- 
tere, utrum  sit  necesse  deum  ponere.  Finis  vero.  lohan- 
nis  III.  Superbis  deus  resistit  h.  a.  d.  g.  (humilibus  autem 
dat  gratiam).  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  XVI. 
-P- 

=11  cdxiv.  §  —  Summa  de  virtutibus.  Collationes  de  co- 
muni sanctorum.  Meditationes  augustini  de  passione  chri- 
sti.  Et  meditationes  bernardi.  Cum  postibus.  —  Cuius 
principium  est.  dictum  est  de  virtute  in  communi,  nunc 
dicendum  de  speciebus.  Finis  vero.  Caritas  comparatur 
igni.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XII.  -P- 

cdxv.  §  —  Sermones  diversi.  Et  tractatus  de  virtu- 
tibus et  vitiis.  Et  proienies  (sic)  beati  francisci.  Sine  po- 
stibus. —  Cuius  principium  est.  Infinitus  enim  thesaurus 
est  hominibus.  Finis  vero.  Condì  tur  dulciter  memoria 
divine  passionis  christi.  Amen.  —  In  quo  libro  omnes 
quatemi  sunt  Vili.  -Q- 

cdxvi.  §  —  Tractatus  de  virtutibus  et  vitiis.  Pre- 
ceptis.  et  beatitudinibus.  Et  propositiones  ad  omnes  sta- 
tus. Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Virtus  sic 
diffinitur.  in  libro  de  spiritu  et  anima.  Finis  vero.  Ut 
quid  diligitis  vanitatem  et  queritis  mendacium?  —  In 
quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XIX.  -Q- 

38  cdxvii.  §  —  Tractatus  de  penis  peccatorum.  Passio 
domini  nostri  iesu  christi.  Et  opus  de  vitiis.  fratris  mar- 
chisini.  de  ordine  minorum.  Cum  postibus.  —  Cuius  prin- 
cipium est.  Pena  debita  peccatori  nunc  censetur  nomine 


y^tT^tilU^  tCii-^MftCi  ^\^^nsaxi  *ot«*mpiiixr.  iKceasarii  soni 
hu  mir^i^tri.  Vlt^A  T^r>,  D*?»»  b<iKdu:cii»  ra  ««ciila  seco- 
i/yrar»,  Am^«fn,  E%p4:^t,  —  la  q!i^   libro  oiitiie§  qiuueini 

t'Ax'xx,  ^        AII^in;^  f»an»   ponaficali^.  Sine  pot»dbiis. 

f'nìnH  yrÌTifcìpinm  e^t.  A4  clerfeam  faciendum.  adesto 

d^rfiA  nnjfiAìfMtUfnìyftL%  nostri^,  et  hanc  filinm  tnnm.  Finis 

r#rr//,  Corp'/nai  nancU/ram   in  pace  sepolta,  et  cet.  —  In 

^|fi^/  lì^^ro  hìutìf^  qnatemi  sunt  IIIL  -R- 

/5/lxx,  9  -    Ordo  breviari!  completns.  brevi  ter  anno- 
Uifin,  ^.'firri  \tfmi\\fnn,  —  Cains  principìom  est.  In  nomine 
i\hm\u\  Incipit  ordo  breviarii.  Finis  vero.  Ocnli  omnium. 
In  (\no  libro  omneii  qoatemi  sunt  Un.  -R- 

i'A%%\,  §  —  Ordo  missalìs  completns.  et  ordinationes 
divini  ofllcll.  Hinc  jiostibu».  —  Cuius  prìncipinm  est.  In- 
cipit onlo  niÌHHalÌH  fratrum  minomm.  Finis  vero.  Flecta- 
nitiH  pernia,  Hccundum  consnetudinem  romane  curie.  — 
In  i\\ut  libro  onincH  r|uat<5mi  sunt  VII.  -R- 

cdxxll.  ^  ■      Libcr  cum  officiis.  aque  benedicte.  In- 

llnnonini.  niortuorum.  Missarum  votivarum.  et  defuncto- 

nini,   ('lini    prmtibiiH.     -  (.'uius   principium  est.  Exorcizo 

U\  cn'Hlura  hmIIh.  Kìuìh  vero.  Laudate  dominum  de  celis. 

Iti  (|uo  Whvi)  oiniKJH  (juatcrni  sunt  XI.  -R- 

Kx  pile  II.  Ili  solarium.  In  quo  sunt  voluraina  libro- 
rum  XM. 

In  (fimrto  solario  versus  occidentem  sunt  infrascrtpti 
fihri. 

(hIxxIIì.  S  —  Postilla  fratrìs  magistrl  domini  ber- 
trm\tll.  oardinalls  tusculani.  ordìnis  minomm.  super  epi- 
HtoluH  donilnloalos  ot  ferìales.  a  prima  dominìca  de 
ad\MM\tu.  ustpio  ad  dondniram  quartam  post  pascha.  Cum 


-  117  - 

postibus.  —  Cuius  principium  tale  est.  Scripsit  ezechias 
epistolas  ad  effraym  et  inanasen.  Finis  vero  eiusdem. 
talis  est.  Sicut  dixit  dominus.  sumens.  accipiens.  prò 
accipiet  (/).  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  XXni. 
per  numerum  signati.  Ac  desuper  postem  cum  hac  se- 
quente  lictera.  -A- 

256  cdxxiv.  §  —  Postilla  dicti  maglstri  bertrandi.  super 
epistolas  dominicales  et  feriales.  a  prima  dominica  de 
adventu.  usque  ad  dominicam  palmarum.  Cum  postibus. 
—  Cuius  principium  est.  Scripsit  ezechias  epistolas  ad 
eflfraym  et  manasen.  Finis  vero.  Passionis  magnitudinem. 
qua  exprimit  cum.  —  In  quo  omnes  quatemi  sunt  XVI. 
-A- 

430  cdxxv.  §  —  Postilla  sive  expositio  domini  bertrandi. 
super  omnes  epistolas  dominicales  ab  adventu  domini, 
usque  ad  primam  dominicam  quadragesime.  Et  a  pente- 
coste usque  ad  finem  anni.  In  parvo  volumine.  cum  po- 
stibus et  cathena.  —  Cuius  principium  est.  Scientes  quia 
bora  est  iam  nos.  et  cet.  Finis  vero.  Ad  regnum  glorie 
transferamur.  Amen.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni 
sunt  XXV.  -  A  - 

cdxxvi.  §  —  Postilla  magistri  landulfi  ordinis  mi- 
norum  super  evangelia  dominicalia.  ferialia.  et  quadrage- 
simalia.  cum  suis  coUationibus.  ab  adventu  domini,  usque 
ad  tertiam  dominicam  quadragesime.  Cum  postibus.  — 
Cuius  principium  est.  Sincere  charitatis  sibi  nexibus  co- 
pulato, fratri  monaldo  de  perusio.  ordinis  minorum.  Finis 
vero.  Fornicatione  superata,  vincitur  avaritia.  —  In  quo 
libro  omnes  quaterni  sunt  XI.  -  B  - 

cdxxvii.  §  —  Postilla  landulfi  ab  adventu  usque  ad 
quartam  feriam  cynerum.  In  papiro.  Cum  postibus.  — 
Cuius  principium  est.  Sincere  charitatis.  sibi  nexibus 
copulato,  et  cet.  Finis  vero.  Figura  in  qua  continetur 
quomodo  debemus  divitiarum  temporalium  thesauros  con- 
tempnere.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  VII.  -  B  - 

(1)  Una  lacerazione  impedisce  di  leggere  due  parole. 


^  118  - 

*431  cdxxviii.  §  —  Sennones  dominicales  et  festivi  lan- 
dulfi.  Cum    aliquibus   miraculis.  In  papiro    et   postibns. 

—  Cuius  principium  est.  Apoculypsis  iesu  christi.  quam 
dedit  illi  deus.  Finis  vero.  Et  tunc  intrant  tabemam  et 
bibunt.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  Xni.  -B- 

*454  cdxxix.  §  —  Postilla  fratris  philippi  de  monte  ca- 
lerlo. Evangelia  dominicalia  totius  anni.  Adbreviata.  Cam 
postibns  et  cathena.  —  Cuius  libri  principium  tale  est. 
Ruth  coUigebat  spicas.  post  terga  metentium.  Finis  vero 
eiusdem  est  talis.  Rogabimus  ergo  christum  qui  ventums 
est  (lacerazione).  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt 
XXVI.  -C- 

260  cdxxx.  §  —  Postilla  dicti  fratris  philippi.  In  papiro. 
Cum  postibns  bullatis.  totaliter  completa.  —  Cuius  prin- 
cipium est.  Ruth  CoUigebat  spicas  post  terga  metentium. 
Finis  vero,  in  omnes  generationes  seculi  seculorum.  — 
In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XX.  -  C  - 

359  cdxxxi.  §  —  Prima  pars  postille  adbreviate  fratris 
philippi.  in  papiro  et  postibns.  ab  adventu  domini  usque 
ad  secundam  dominicam  post  pascha.  —  Cuius  princi- 
pium est.  Erunt  signa.  in  sole  et  luna  et  stellis.  Quan- 
tum ad  primum  sciendum.  Finis  vero.  Amen.  Amen  dico 
vobis.  qui  non  intrat  per  hostium  in  ovile.  —  In  quo 
libro  omnes  quatemi  sunt  XVTQ.  -  C  - 

678  cdxxxii.  §  —  Secunda  pars  diete  postille,  eiusdem 
voluminis.  In  papiro  et  postibns.  A  dominica  quinta  post 
pascha  usque  ad  finem  anni.  Cuius  principium  est.  Qui 
confortans  suos  discipulos  fecit  eos  fortes  et  pronctos.  Fi- 
nis vero.  In  omnes  generationes  seculi  seculorum.  Amen. 

—  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  XVII.  -C- 

*253  cdxxxiii.  §  —  Postilla  super  evangelia  dominicalia. 
A  paschate  usque  ad  dominicam  xvii  post  pentecostes. 
Cum  postibns.  —  Cuius  libri  principium  tale  est.  Tria 
quidem  videntur  amara,  relinquentibus  mundum.  Finis 
vero  eiusdem  est  talis.  Emulata  sunt  eum  omnia  ligna 
voluptatis  que  erant  in  paradiso  dei.  —  In  quo  libro 
omnes  quaterni  sunt.  -D- 


-  119  - 

cdxxxiv.  §  —  Postilla  fratris  iacobi  albi  de  alexan- 
dria.  super  evangelia  dominicalia.  ab  adventu  usqne  ad 
feriam  secundam  pasche.  Cum  postibus.  —  Cuius  princi- 
pium  est.  Erunt  signa  in  sole  et  luna,  et  cet.  lucas  21. 
Finis  vero.  Et  nune  cognoscunt  in  gloria.  Amen.  —  In 
quo  omnes  quatemi  sunt  VI.  -D- 

433  cdxxxv.  §  —  Postilla  fratris  iacobi  de  rodo,  super 
evangeiia  dominicalia.  a  prima  dominica  de  adventu 
usque  ad  xvii  post  pentecostem.  Cum  postibus.  —  Cuius 
principium  est.  Erunt  signa  in  sole  et  luna  et  stellis.  et 
cet.  Quoniam  secundum  beatum  gregorium.  Finis  vero. 
Cum  ipsum  pensum  vite   sue  compleant  ante   mundum. 

—  In  quo  libro  omnes  quaterni  isunt  X.  -D- 

cdxxxvi.  §  —  Sermones  dominicales  fratris  luce  de 
bitonto  ordinis  minorum.  Cum  postibus.  Super  epistolas 
et  evangelia  dominicalia.  —  Cuius  libri  principium  tale 
est.  Universe  vie  domini  misericordia  et  veritas.  Finis 
vero.  Ipso  prestante  qui  est  benedictus  in  secula  secu- 
lorum.  Amen.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  XXin. 
-E- 

cdxxxvii.  §  —  Sermones  dominicales  quadragesima- 
les  et  festivi,  fratris  luce  de  bitonto.  provincie  apulie. 
Cum  postibus.  In  papiro.  —  Cuius  principium  est.  Ecce 
nomen  domini,  venit  de  longinquo  ardens  furor  eius.  Fi- 
nis vero.  Qui  fuerunt  dei  sui  aptissimi  predicatores.  — 
In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XXX.  -E- 

529  cdxxxviii.  §  —  Sermones  super  epistolas  et  evan- 
gelia dominicalia  fratris  luce,  totius  anni.  Cum  postibus. 

—  Cuius  principium  est.  Narraverunt  mihi  iniqui  fabu- 
lationes.  Finis  vero.  Christus  deus  noster.  christus  deus 
noster.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  XXVIL.  -  F  - 

505  cdxxxix.  §  —  Sermones  festivi,  de  decem  preceptis. 
Et  sermones  luce  super  epistolas  et  evangelia  domini- 
calia,  a  feria  quinta  post  pascha  usque  ad  finem  anni. 
Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Facies  leonis  a 
dextris  ipsorum.  quatuor.  Finis  vero.  Istud  patet  de  cle- 
ricis.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XXX.  -E- 


—  120  — 

*456  cdxl.  §  —  Sermones  dominicales  fratris  magistri  { 
berti  de  tomaco.  ordinis  minorum.  Cum  postibus. 
Cuius  libri  principium  est.  Benedictus  qui  venit  in 
mine  domini.  Finis  vero.  Quod  nobis  prestare  digne 
qui  vivit  et  regnat  in  secula  seculorum.  Amen.  — 
quo  quaterni  sunt  XIIII.  -F- 

*447  cdxli.  §  —  Sermones  dominicales  dicti  Gii  berti, 
quadragesimales.  In  papiro.  Cura  postibus.  —  Cuius  pi 
cipium  est.  Benedictus  qui  venit  in  nomine  domini, 
nis  vero.  Et  consonant  buie  sententie.  Itera  casus  ir 
in  fine  libri.  —  In  quo  libro  oranes  quaterni  sunt  X 
-F- 

cdxlii.  §  —  Sermones  dominicales  gilberti.  Cum 
stibus.  —  Cuius  principium  est.  Benedictus  qui  venit 
nomine  domini.  Finis  vero.  Quoniara  dubitatur  qui  £ 
est  raultorum.    —    In   quo   libro    oranes    quaterni   s 

xxxm.  -F- 

cdxliii.  §  —  Serraones  diversi  feriales  et  festivi, 
papiro.  Cura  postibus.  Sed  qui  signati  per  f.  in  ymn 
gine  sunt  fratris  francisci  de  raayrone.  —  Cuius  1 
principiura  est.  Vidiraus  stellam  eius  in  oriente.  F 
vero.  Que  poma  nobis  donet  dominus  (è  lacerato).  — 
quo  libro  oranes  quaterni  sunt  Xin.  -  G  - 

cdxliv.  §  —  Serraones  festivi,  et  aliqui  feriales, 
papiro.  Sine  postibus.  Sed  qui  signati  per  F.  in  ymn 
gine.  sunt  raagistri  francisci  de  raayrone.  —  Cuius  p 
cipiura  est.  Quasi  ignis  ardens  et  thus  ardens  in  i^ 
Finis  vero,  dorainus  raortificat  et  vivificat.  —  In  quc 
bro  oranes  quaterni  sunt  XVIII.  -G- 

*555  cdxlv.  §  —  Serraones  festivi.  In  papiro.  Sine  p< 
bus.  Sed  qui  signati  per  f.f.  in  yraraargine.  sunt  raagi 
francisci  de  raayrone.  Itera  de  penitentia.  Et  de  divisi 
librorura  biblie.  —  Cuius  principiura  est.  lacob  gè: 
ioseph  virura  raariae.  Finis  vero.  Quam  humilitatem 
cet.  araen.  araen.  —  In  quo  libro  oranes  quaterni  i 
decem.  -G- 


-  lai  - 

cdxlvi.  §  —  Sermones  quidam  magistri  francisci  de 
mayrone.  doininicales  et  festivi.  In  pergamene,  et  posti- 
bus.  —  Cuius  principium  est.  Verbum  caro  factum  est. 
Finis  vero.  In  ilio  seculo  benedicto.  recipi  mereamur. 
Amen.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  XI.  -G- 

cdxlvii.  §  —  Sermones  super  evangelia  dominicalia. 
totius  anni,  fra  tris  guiliclmi  de  lugduno.  ordinis  predi- 
catorum.  Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Dicite 
filie  Sion.  Ecce  rex  tuus  venit  tibi.  Finis  vero.  Bis  enim 
legitur  in  anno.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt 
XXI.  -  H  - 

cdxlviii.  §  —  Expositiones  evangeliorum  dominica- 
lium.  sancti  thome  de  aquino.  Et  sermones  festivi  et  de 
mortuis.  Cum  postibus.  —  Cuius  libri  principium  est. 
Erunt  signa  in  sole  et  luna  et  stellis.  luce.  21.  Finis  ve- 
ro. In  commemoratione  mortuorum.  95.  —  In  quo  libro 
omnes  quatemi  sunt  XLII.  -H- 

cdxlix.  §  —  Expositiones  evangeliorum  dominica- 
lium.  secundum  sanctum  thomam  de  aquino  ordinis  pre- 
dicatorum.  —  Cuius  libri  principium  est.  Erunt  signa  in 
sole  et  luna  et  stellis  et  cet.  luce.  21.  Cum  postibus. 
Finis  vero.  Verba  christi  cotidie  implentur.  et  implebun- 
tur.  deo  gratias.  Amen.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi 
sunt  Xn.  -  H  - 

cdl.  §  —  Prima  pars  sermonum.  in  papiro,  super 
evangelia  dominicalia.  fratris  iacobi  de  voragine  ordinis 
predicatorum.  —  Cuius  libri  principium  est.  Humane  la- 
bilis  vite  decursus.  Finis  vero.  Orationes  et  meditationes. 
que  subscripta  sunt.  et  cet.  —  In  quo  libro  omnes  qua- 
temi sunt  IX.  - 1  - 

cdli.  §  —  Secunda  pars  sermonum.  in  papiro,  super 
evangelia  dominicalia.  dicti  fratris  iacobi  de  voragine. 
—  Cuius  principium  est.  Maria  magdalene.  maria  iacobi. 
et  maria  salome.  Finis  vero.  Benedicat  nos  nunc  et  sem- 
per  per  infinita  secula  seculorum.  Amen.  —  In  quo  libro 
omnes  quatemi  sunt  XVI.  -I- 


*534  cdlii.  §  —  Sermones  dominicales  fratris  iacobi  de 
voragine.  Et  quidam  introitus  super  evangelia  qnadra- 
gesiinalia.  In  papiro.  —  Cuius  principium  est.  Ekice  rex 
tuus  venit  tibi  mansuetus.  Finis  vero.  Ad  quam  bene- 
dictionem  nos.  et  cet.  —  In  quo  sunt  quaterni  X.  -I- 

cdliii,  §  —  Sermones  super  evangelia  dominlcalia 
totius  anni,  et  quadragesimalia  fratris  augustini  de  esculo, 
ordinis  heremitarum.  —  Cuius  principium  est.  Studiosis 
et  religiosis  viris.  Finis  vero.  Quod  nobis  prestare  di- 
gnetur  iesus  christus  filius  dei.  et  cet.  —  Sunt  quaterni 
XI.  -I- 

cdliv.  §  —  Sermones  dominicales  et  quadragesimales. 
voraginis.  ab  adventu  domini  usque  ad  pasca.  Cum  po- 
stibus.  —  Cuius  libri  principium  est.  Humane  labilis  vite 
decursus.  Finis  vero.  Sublimitatis  beneficia  valeant  obti- 
nere.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XIV.  -K- 

cdlv.  §  —  Sermones  quadragesimales.  voraginis.  Et 
alii.  qui  sic  incipiunt.  Cum  ieiunatis.  et  cet.  Math.  Cum 
postibus.  —  Cuius  libri  principium  est.  Filia  populi  mei. 
induere  cilicio.  Finis  vero.  Hec  autem  cum  dixisset.  — 
In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XXI.  -K- 

cdlvi.  §  —  Sermones  quadragesimales.  voraginis. 
Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Filia  populi  mei 
induere  cilicio.  Finis  vero.  Qui  cum  patre  et  spiritu 
sancto.  per  infinita  secula  regnat.  Amen.  —  Omnes  qua- 
terni sunt  Xlin.  -K- 

cdlvii.  §  —  Sermones  quadragesimales.  voraginis. 
Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Filia  populi  mei 
induere  cilicio.  Finis  vero.  In  remissionem  peccatorum. 
in  omnibus  gentibus.  et  cet.  —  In  quo  libro  omnes  qua- 
terni sunt  XIUI.  -  K  - 

cdlviii.  §  —  Sermones  quadragesimales.  fratris  iacobi 
de  voragine.  In  papiro,  et  sino  postibus.  —  Cuius  prin- 
cipium est.  Penitemini  et  convertimini.  Et  infra  ad  xvi 
folla.  Filia  populi  mei  induere  cilicio.  Finis  vero:  sen- 
sati preponunt  creatorem.  —  Item  pater  noster  exposi- 
tus.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  Vili.  -L- 


cdix.  §  —  Sermones  quadragesimales.  voraginis.  In 
papiro.  Cum  postibus  buUatis.  —  Cuins  principium  est. 
Filia  populi  mei  induere  cilicio.  Finis  vero.  Qui  cum 
patre  et  spiritu  sancto  vivit  et  regnat.  Amen.  —  In  quo 
libro  omnes  quatemi  sunt  X.  -  L  - 

cdlx.  §  —  Sermones  qadragesimales.  voraginis.  Cum 
pluribus  aliis.  Et  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Filia 
populi  mei  induere  cilicio.  Finis  vero.  Quidam  sermones. 
ibi.  lesum  queritis  nazarenum.  —  In  quo  libro  omnes 
quatemi  sunt  XXV.  -L- 

cdlxi.  §  —  Sermones  quadragesimales  fratris  magi- 
stri  henrici  de  monte  lardino.  —  Cuius  libri  principium 
tale  est.  Assumpsit  ihesus  xii  discipulos  suos.  —  Et  alii 
qui  incipiunt.  Convertimini  ad  me  in  toto  corde  vestro. 
lohel.  11.  Finis  vero.  luxta  illud.  Isaye  li.  Letitia  sem- 
piterna super  capita  eorum.  et  cet.  —  In  quo  libro  omnes 
quaterni  sunt  XVTQ.  -M- 

'491  cdlxii.  §  —  Sermones  dominicales.  henrici.  Cum  po- 
stibus. —  Cuius  principium  est.  Assumpsit  ihesus  xii  di- 
scipulos suos.  —  Et  alii  qui  sic  incipiunt.  Convertimini 
ad  dominum  in  toto  corde  vestro.  lohel.  11.  Finis  vero. 
Fecit  igitur  portari  aquam.  et  coram.  —  Omnes  quaterni 

sunt  xnn.  -  M  - 

cdlxiii.  §  —  Sermones  quadragesimales.  henrici.  Cum 
postibus.  —  Cuius  principium  est.  Cum  ieiunatis.  et  cet. 
Et  infra.  Quante  efficacie  sit  ieiunium.  et  cet.  —  Et  alii 
qui  incipiunt.  Cum  ieiunatis.  Et  infra.  Sapiens  magister. 
et  cet.  Finis  vero.  Est  itaque  ecclesia  locus  terribilis  de- 
monibus.  et  cet.  —  In  quo  sunt  quaterni  XXI.  -M- 

510  cdlxiv,  §  —  Sermones  quadragesimales.  In  papiro, 
et  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Penitentiam  agite. 
Et  infra.  Si  quis  diligenter  attendens.  et  cet.  —  Et  alii 
fratris  henrici.  Cum  postibus  in  papiro.  —  Cuius  princi- 
pium est.  Cum  ieiunatis.  et  cet.  math.  Et  infra.  Quante 
efficacie  sit  ieiunium.  Finis  vero.  Vel  etiam  quando  ex 
precedenti  inedia  debilitati,  et  cet.  —  In  quo  libro  omnes 
quatemi  sunt  XII.  -N- 


—  135  — 
/»  mÀnriff  *(mÌÉito  r^rnu  f0X¥Ì^fmitem  9mwd  imfraMeripH 

^Alxxrlii^  I  —  Yjit^^jA:  ^"xposte  domnikates  totìus 
mìdL  Kt  jd>fii:  s«mn''>Qr:<  d^  morrcis.  In  papiro.  Cam  pò- 
9itl\mfi.  —  Coins  libri  i>nDcliiÌ7un.  ude  est.  Horm  est  iam 
non  d«  v>mpno  snnpere.  Finis  rero  emsdem  est  talis. 
0>ntinne  omnt  deom  prò  nobìs.  R^eemns  ergo  domìnnm. 
—  In  quo  libro  omnes  cpiaiemi  snnt  XH.  -A- 

•  447  cdlxxix,  g  —  Sermone*  super  omnes  epistolas  domì- 
HK^ale»  U/tiiLS  anni.  Aliqna  miracolA.  Collationes  breves 
dominicales.  Et  anctorìtates  de  manipnlo  fiomm.  In  pa- 
piro. ¥lt  postiba.s.  —  Cnios  principinm  est.  None  antem 
propior  est  nor^tra  salos.  Ro.  13.  Prope  est  dominos  in- 
♦^ocantibus  enm.  In  psalmo.  Finis  Tero.  Hec  fratres  mei 
qui  pavet  amet.  et  cet.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi 
Hunt  XL  -  A  - 

r^dlxxx.  §  —  Sermones  super  epistolas  et  evangelia 
dominicalia.  totìus  anni.  Cum  postibus  et  cathena.  — 
CuiuH  prìncìpium  est.  Veni  domine  ihesu.  Finis  vero.  Et 
H^*/|Uuntur.  Intellexìstis  hec  omnia.  Et  debent  (^c)  ei. 
etìani.  et  cet.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  XXin. 
-H- 

452  cdlxxxi.  §  —  Sermones  super  epistolas  et  evangelia 
dominicalia.  totius  anni.  Et  comune  sanctorum  pienissime. 
•  Cui  UH  principium  est.  Hora  est  iam  nos  de  sompno 
Hiir^ere.  Finis  vero.  Sic  scitis  quasi  nec  in  ventre  (sic). 
IOx|>licit  libcjr  Hormonum.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi 
Hunt  XX Vili.  -B- 

*4tM  cdlxxxìi.  8  —  Sermones  super  epistolas  et  evangelia 
(loniiniculiii.  totius  anni.  In  papiro.  Sine  postibus.  Pater 
noHtiìr  (ìt  cantica  cxpositi.  Opuscula  super  mìssam  et  ar- 
Um\  munnocinandi.  —  Cuius  principium  est.  Hora  est  iam 
noH  do  somjmo  surgorc.  Finis  vero.  Sicut  inferiorem  no- 
Htn^  lunnanitatis.  —  Omnes  quaterni  sunt  XII.  -B- 

'VM)  cdlxxxìii.  §  -  -  Sormones  super  epistolas.  et  evan- 
g(»lin    (loniinicalia.  totius    anni.  Cum   postibus.  —  Cuius 


—  127  — 

principìum  est.  Abiciamus  opera  tenebrarum.  et  indua- 
mus  arma  lucis.  Ro.  xiii.  Finis  vero,  ideo  in  testem 
domini  elegi  meruit.  Rogemus  etc.  —  In  quo  libro  omnes 
quatemi  sunt  XXXII.  -  B  - 

cdlxxxiv.  §  —  Serinones  super  evangelia  dominica- 
lia.  A  prima  dominica  de  adventu,  usque  ad  dominicam 
octavam  post  pentecostem.  Cum  postibus.  —  Cuius  prin- 
cipìum est.  Cum  appropinquasset  ihesus  ierosolymis.  et 
venisset  bethphage.  Finis  vero.  Fratres  supplicium  fra- 
tris  procurare.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt 
vm.  -C- 

381  cdlxxxv.  §  —  Sermones  super  evangelia  dominicalia 
totius  anni.  Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  A 
pio  ac  venerabili  patre.  dei  grati  a  hostiensi  episcopo. 
Finis  vero.  Et  supplicatio   nihil.  sine  cordis  contritione. 

—  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  VI.  -C- 

cdlxxxvi.  §  —  Sermones  super  evangelia  dominicalia 
totius  anni.  Et  abel.  Cum  postibus  buUatis.  —  Cuius 
principium  est.  Quam  iocunde  videbunt  eternum  dei  ta- 
bemaculum.  Finis  vero.  Intrat  leo  cui  zelus  herens.  — 
In  quo  omnes  quatemi  sunt  XII.  -  C  - 

cdlxxxvii.  §  —  OpXis  magistri  philippi  cancellarii 
parisiensis.  super  evangelia  dominicalia.  Ab  octava  pen- 
tecostes,  usque  ad  adventum.  Cum  postibus.  —  Cuius 
principium  est.  Homo  quidam  erat  dives.  Finis  vero. 
Diligebat  domìnus  martham  et  mariam  sororem  suam.  et 
cet.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  XVIII.  -  D  - 

cdlxxxviii.  §  —  Opus  magistri  philippi  cancellarii 
parisiensis.  super  evangelia  dominicalia  totius  anni.  Cum 
postibus.  et  de  subtilissima  lictera.  —  Cuius  principium 
est.  Cum  appropinquasset  ihesus  ierosolimis.  et  cet.  Mar- 
ci. Finis  vero.  Patientia   centra   tribulationes.    Explicit. 

—  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XVI.  -D- 

537  cdlxxxix.  §  —  Sermones  super  evangelia  dominica- 

lia. a  vigilia  nativitatis  domini,  usque  ad  finem  anni.  — 
Cuius  principium  est.  Cras  egrediemini.  et  dominus  erit 


—  1»  — 

T'y^^l*«tnuB.  Vhil^  T^rc'.  De   li<   &»}:•«$  OHaeordantuuii:  in 

^xf:.  §  —  .SeraK'S^  dC'Xaiiikakk*  et  fesdvi  per  totom 
hun^izsi.  C^im  yjììkL\pi^.  —  C-uias  principiiim  est.  Si  qnis 
i»itit  XHUVA  ^  me  et  >.«:r<&i.  Finis  rero.  Panvi  Incemam. 
12^,  —  In  quo  libro  omnes  qu&temi  snnt  2L111.  -E- 

¥>i  cdxci.  g  —  Sermone  dominicales  et  fesoTi.  per  to- 
tnm  anntun.  Et  comune  sanetomm.  secnndum  firatrem 
'^iiradum  de  j^axonia.  ordinis   minomm.  Cum  postibns. 

—  Cuius   prìneipium  est.  Emine   manum  mam  de  alto. 
Kini.«  vero,  (^idquid  in  ria  contingat:  gaudere  debetìs. 

—  In  quo  libro  omnes  quateml  sunt  XXVTI.  -E- 

oAxoAì,  §  —  Sermone»  dominieales  et  festivi  per  to- 
tum  annum.  <>ecundum  fratrem  iacobum  de  benevento. 
ordinlH  pn^licatorum.  Cum  fK)stibus.  —  Cuius  principinm 
i^i.  Ad  Ut  domine  levavi  animam  meam.  —  Finis  vero. 
CuiuH  carentìa  induta  est  per  originale  peccatum.  In  — 
quo  libro  omnes  quatemi  sunt  XXX.  -E- 

itt'ò  cdxciii.  §  —  Sermones  dominieales  et  festivi  incom- 
pleti. Cum  fK;stibus.  —  Cuius  principinm  est.  Conversus 
vidi  in  medio  septem  candelabrorum  aureorum.  —  Finis 
vijro.  Voluit  ab  omnibus  generationibus  benedici.  —  In 
quo  libro  omnes  quatemi  sunt  XXII.  -E- 

459  cdxciv.  §  —  Sermones  dominieales  et  festivi,  incom- 
|>|i?ti.  In  papiro  et  pergameno  mistico.  Cum  postibus.  — 
Cui  UH  [irincipium  est.  Missus  est  angelus  gabriel  a  deo. 
\a\\ì'a^.  [>rinio.  Finis  vero.  Sue  conceptionis  cuius  partici- 
p(ìH  Hi  ni  US.  Anuin.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt 
xml.  'V- 

cdxcv.  8  —  Sermones  dominieales  et  festivi.  Cum 
I)()sti!)UH.  -  -  Cuius  principinm  est.  Non  auferetur  sce- 
ptTuni  (le  iudu.  —  Finis  vero.  Qui  facit  misericordiam 
IViK^nitur  domino.  —  In  (juo  libro  omnes  quatemi  sunt 
XXVIII.  -  K- 

{ Spazio  in  bianco). 


—  129  — 

^536  cdxcvi.  §  —  Sermones  de  scala,  dominicales  et  fe- 
stivi. Et  multi  alii.  Cum  postibus.  —  Cuins  principium 
est.  Si  oflfers  munus  tuum.  et  cet.  —  Finis  vero.  Et  in 
aquas  plurimas  redundavit.  Sic  de  hester.  —  In  quo  li- 
bro omnes  quatèmi  sunt  XXVI.  -G- 

^542  cdxcvii.  §  —  Sermones  aliqui.  dominicales  et  festivi. 
Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Ascendamus  ad 
montem  domini,  ps.  2.  Finis  vero.  Iste  enim  quinque  ra- 
tionibus.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  XXI.  -  G  - 

cdxcviii.  §  —  Sermones  dominicales  et  festivi.  Cum 
postibus.  —  Cuius  principium  est.  Amice  ascende  supe- 
rius.  et  erit  tibi  gloria.  —  Finis  vero.  Ipsum  videbitis 
in  gloria.  Ad  quem.  et  cet.  —  In  quo  libro  omnes  qua- 
temi sunt  XIX.  -  G  - 

(Spazio  in  Manco), 

cdxcix.  §  —  Sermones  dominicales  et  quadragesi- 
males.  et  festivi.  Sine  postibus.  —  Cuius  principium  est. 
Spiritus  domini  super  me  eo  quod  unxerit  me.  —  Finis 
vero.  NuUus  fructus  generatur  de  cynere:  nisi  de  cada- 
vere hominis.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  X. 
-H- 

487  d.  §  —  Sermones  dominicales  et  festivi.  Cum  posti- 
bus.  —  Cuius  principium  est.  De  excelso  misit  ignem 
de  oKsibus  meis.  Finis  vero.  Rogabimus  dominum  deum 
tuum.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  XXV.  -  H  - 

477  di.  §  —  Sermones.  sive  coUationes  breves.  super 
evangelia  dominicalia  totius  anni.  —  Et  sermones  festivi. 
A  festo  sancti  andree:  usque  ad  nativitatem  sancti  iohan-' 
nis  baptiste.  Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est. 
Erunt  signa  in  sole  et  luna  et  stellis.  Finis  vero.  San- 
ctus iohannes  in  laterano.  —  In  quo  libro  omnes  qua- 
temi sunt  Xm.  -  H  - 

dii.  §  —  Sermones  dominicales  et  festivi,  in  parvu- 
lino  volumine.  Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est. 
Erat  vir  ille  simplex  et  rectus.  Finis  vero.  Videre.  54. 
—  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XXII.  -H- 


—  128  — 

vobiscnm.  Finis  vero.  De  hU  habrs  concordanti am;  in 
nanm.  3.  Sine  postibas.  —  In  quo  libro  omnos  quatemì 
sxint  JX.  -D- 

cdxc.  §  —  Sermones  domiaìcales  et  festivi  per  totnm 
annnm.  Cum  postibus,  —  Coius  princìpiam  est*  Si  quìs 
sitit  veniat  ad  me  et  lubat.  Finis  vero.  Paravi  Incemam. 
139.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  snnt  Xm.  *E* 

464  cdxci.  §  —  Sermones  dominicale^  et  festivi-  per  to- 
tnm annnm.  Et  comune  ^anetorum*  secundum  fratrem 
corradum  de  saxoniii-  ordìnis    minomm.  Cnm  postìbus. 

—  Cuius  principium  est.  Emìtte  nianum  tnam  de  alto. 
Finis  vero.  Quidquid  in  via  eontingat:  gandere  debetis. 

—  In  quo  libro  omnes  qnaterai  sunt  XX\TI.  -E- 

cdxcii.  §  —  Sennones  dominicales  et  festivi  per  to- 
tnm annum.  secundum  fratrem  ìacobnm  de  benevento. 
ordinis  predicatorum.  Cum  postibus.  —  Cuius  principium 
est.  Ad  te  domine  levavi  animam  meam.  —  Fìnia  vero, 
Cuius  carentia  indnta  est  per  originale  peccatimi.  In  — 
quo  libro  omnes  quatemi  sunt  XXX-  -  E  - 

453  cdxciii.  §  —  Sermones  dominicales  et  festivi  incom- 
pleti. Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est,  Converstts 
vidi  in  medio  septein  candelabromm  anreorum.  —  Finis 
vero.  Voluit  ab  omnibus  generationìbns 
quo  libro  omnes  quatemi  sunt  XXII.  -B- 

459         cdxciv.  §  —  Semiones  dominicales  et  festivi.  Ine 
pleti.  In  papiro  et  pergameno  mistico.  Cara 
Cuius  principium  est.  Missus  est  angelus 
Luce,  primo.  Finis  vero.  Sue  conct^ptiouf 
pes  simus.  Amen.  —  In  quo  libro    omn^ 
XIUI.  -F- 

cdxcv.  §  —  Serraone3   dominjj 
postibus.  —  Cuius    print  ipìnm^ 
ptrum   de    iuda.  —  Fiui?^  v* 
feneratur  domino.  —  hi 
XXVIII.  -  F  - 

(Spazio  in  bian 


—  130  — 

diii.  §  —  Sermones  dominicales  et  festivi,  sancii  antoni 
presbiteri  et  confessoris.  ordinis  minomm.  —  Cnius  prin- 
cipiom  est.  In  principio  creavit  deus,  et  cet.  Ezechiel.  1. 
Finis  vero.  Christns  faeit  sicut  mater  filio.  et  cet.  —  In 
quo  libro  omnes  qnatemi  snnt  Xm.  -I- 

div.  §  —  Sermones  dominicales  et  festivi.  Ac  co- 
mune sanctorum.  Cum  postibus.  —  Cuius  prìncipinm  est. 
Tempus  dominici  adventus  quod  in  ecclesia  celebratnr. 
Finis  vero.  Caro  concupiscit  adversus  spirìtom.  161.  — 
In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt.  -I- 

470  dv.  §  —  Sermones  dominicales.  quadragesimales. 
Comune  sanctorum.  Et  festivales.  totius  anni.  Cnm  po- 
stibus, —  Cuius  principium  est.  Quasi  diluculnm.  para- 
tus  ;#iV  est  egressio  eius.  Finis  vero.  Quìa  sola  spe. 
pretiose  margarite  claritas.  fulget  in  mente.  —  In  quo 
libro  omnes  quatemi  sunt.  -I- 

dvi.  §  —  Sermones  dominicales  et  festivi.  Et  prò 
mortuis  quadra^nta  sex  collationes.  Cum  expositionibns 
super  pater  noster.  Et  postibus.  —  Cuius  libri  principium 
est.  Nunc  autem  pn>pior  est  nostra  salus.  qnam  cnm 
credidimus.  Finis  vero.  Gregorius.  Ut  unde  mors  orieba- 
tur.  et  cet.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  XXXTT. 

dvii.  §  —  Sermones  dominicales.  et  festivi.  Et  prò 
mortuis  ixv  collationes.  Cum  postibus.  —  Cuius  princi- 
pium est-  Universi  qui  sustinent  te.  non  confundentur. 
Finis  ver».  Talis  est  anima,  que  non  assidue  pascitur. 
verbo  dei.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt.  -K- 

*474  dviii.  §  —  Sermones  dominicales  et  festivi,  per  totum 
annum.  Et  prò  mortuis.  collationes  xv.  Cum  postibus.  — 
Cuios  principium  est.  Bora  est  iam  nos  de  sompno  sur- 
geie.  Finis  vero.  Quasi  stelle  in  perpetuas  etemìtates. 
—  In  quo  lilwro  omnes  quatemi  sunt.  -  K  - 

dix-  ^  —  --  -    i>nes  diversi   dominicales.  et  festivi. 
Ita.  la  (cÌjaK*iiùv  „  :_.  prò  mortuis.  ultra  quadraginta  col- 
la p«|i«rv>.  sine   postibus.  —  Cuius  principium 
c*^^ESTimati  sunt   dies  octo.  ut  eircumcide- 


—  131  — 

retur   puer.  et   cet.  Finis  vero.  Non  est  talis  mulier.  et 
cet.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  snnt.  -L- 

65  dx.  §  —  CoUationes  mortuomm.  valde  sollempnes. 
de  bona  lictera  ultra  quadraginta.  Et  sermones  prò  die 
veneris  sancta.  et  resurrectionls  domini.  Cum  casibus 
septimi.  (sic)  clementis  pape  quinti.  In  papiro.  Cum  po- 
stibus.  —  Cuius  principium  est.  Ego  sanum  ducam  et 
reducam  filium  tuum.  Finis  vero.  Incestus.  Veneficia.  — 
Sunt  etiam  ibi  indulgentie  generales  ordinis.  et  ecclesie 
sancti  francisci  de  assisio.  —  In  quo  libro  omnes  qua- 
temi sunt  VI.  -L- 

dxi.  §  —  Libellus  quidam.  In  papiro  et  pergameno. 
Ubi  sunt  ultra  xxxv  collationes  prò  mortuis.  Sine  posti- 
bus.  —  Cuius  principium  est.  Vincenti  dabo  manna  abscon- 
ditum.  Finis  vero.  Et  timor  ratione  occasionis  infcini  (?)  (*). 
—  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  mi.  -L- 

dxii.  §  —  Collationes  funerales  dominicales.  per  to- 
tum  annum.  Quidam  sermones  ad  status.  Quidam  magi- 
strales.  Et  tractatus  super  missus  est:  magistri  francisci 
de  mayrone.  In  papiro,  absque  postibus.  —  Cuius  prin- 
cipium est.  Tria  sunt  mihi  difficilia.  et  quatuor  penitus 
ignoro.  —  Finis  vero.  Tertiam  regulam  religiosorum 
sancti  francisci.  scilicet  continentium.  —  In  quo  libro 
omnes  quatemi  sunt  VM.  -L- 

( Spazio  in  bianco). 

dxiii.  §  —  Sermones  festivi  per  totum  annum.  fra- 
tris  pauli  boncagni  de  perusio.  ordinis  minorum.  Cum 
postibus.  In  papiro.  Cuius  principium  est.  In  illa  die  stil- 
labunt  montes  dulcedinem.  —  Finis  vero.  Altare  nostrum 
et  hostia.  —  Ia  quo  libro  omnes  quatemi  sunt.  -M- 

dxiv.  §  —  Sermones  festivi  per  totum  annum.  Cum 
postibus.  In  papiro.  —  Cuius  principium  est.  Nunc  dimittis 
servum  tuum  domine.  Finis  vero.  Que  in  celo  regina  re- 
gnat.  Amen.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt.  -M- 

)30        dxv.  §  —  Sermones  festivi,  per  totum  annum.  Cum 

(1)  Forse  infermi 


—  132  — 

postibus.  In  papiro.  —  Cuius  principium  est.  lastas  de 
angustia  liberatns  est.  —  Finis  vero.  De  quibns  prece- 
peras  ne  intrarent  in  ecclesiam  tnam.  —  In  quo  libro 
omnes  quaterni  sunt.  -M- 

520  dxvi.  §  —  Sennones  beate  vii^inis.  angelomm.  Et 
comune  sanctorum.  Cum  postibus.  —  Cuius  libri  princi- 
pium tale  est.  Suspico  celum.  et  numera  stellas.  si  potes. 
Finis  vero.  Quia  hoc  non  possumus.  idcirco.  et  cet.  — 
In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XI.  -N- 

*414  dxvii.  §  —  Sermones  fratris  egidii  hispani.  ord.  mi- 
norum  prò  aliquibus  soUempnitatibus  spettabilibus.  Et 
comune  sanctorum.  Cum  postibus.  —  Cuius  principium 
est.  Philosophia  est  dlvinarum  humanarumque  speculatio. 
—  Finis  vero,  de  avaritia.  272.  —  In  quo  libro  omnes 
quaterni  sunt  XII.  -N- 

dxviii.  §  —  Sermones  festivi.  Sine  postibus.  —  Cuius 
principium  est.  Confortentur  manus  vestre.  qui  auditis 
sermones  istos.  —  Finis  vero.  Quibus  beati tudinibus. 
vel  felici tatibus.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt  XX. 

-N- 

*528  dxix.  §  —  Sennones  festivi,  et  summa  de  casibus. 
Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Memoria  memor 
ero.  et  tabescet  in  me  anima  mea.  —  Finis  vero.  Quam 
reductionem  nobis  concedat  christus  ihesus.  Amen.  — 
In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt.  -N- 

451  dxx.  §  —  Sermones  ad  status.  Sine  postibus.  — 
Cuius  principium  libri  tale  est.  Thobias  filium  suum  ab 
infantia  timore  deum  docuit.  —  Finis  vero.  Per  quam 
fìguratur  gloria  eterna.  Ad  quam  nos  perducat.  —  In 
quo  libro  omnes  quaterni  sunt  VI.  -  0  - 

*486  dxxi.  §  —  Sermones  ad  omnes  status,  fratris  gil- 
berti  magistri.  de  tornaco.  ordinis  minorum.  Cum  posti- 
bus.  —  Cuius  principium  est.  Executuri  (sic)  inspirante 
domino,  sex  partibus.  secundi  tractatus.  —  Finis  vero. 
Commendatio  mortuorum.  oratio  in  morte.  234.  —  In  quo 
sunt  quaterni  XXVI.  -  0  - 


—  133  — 

dxxii.  §  —  Sermones  aliqui  dominicales  et  festivi. 
In  papiro.  —  Cnius  principium  est.  Vidi  altenim  ange- 
lum.  ascendentem  ab  ortu  solis.  —  Finis  vero.  Et  erunt 
homines  semper  amantes.  cupidi,  volnptatum  amatores.  — 
In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  X.  -  0  - 

dxxiii.  §  —  Sermones  festivi.  Cum  postibus.  In  per- 
gameno.  de  mala  lictera.  —  Cuius  principium  est.  Ascen- 
dam  in  palmam.  et  apprehendam  fructus  eius.  —  Finis 
vero.  Percussus  est  iudas.  quasi  cum  fulmine  pertulisset 
{sic).  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt.  -0- 

dxxiv.  §  —  Collationes  dominicales  recitabiles.  to- 
tius  anni,  fratris  magistri  augustini  de  roma,  ordinis 
fratrum  heremitarum.  Cum  postibus.  In  papiro.  —  Cuius 
libri  principium  tale  est.  Veniet  desideratus  cunctis  gen- 
tibus.  —  Finis  vero  eiusdem  est  talis.  Insti  autem  in 
vitam  etemam.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni  sunt. 
-P- 

dxxv.  §  —  Collationes  breves  super  epistolas  et 
evangelia.  omnium  dominicarum  totius  anni.  Et  colla- 
tiones festive,  totius  anni.  Ac  collationes  recitabiles.  su- 
pradicti  augustini.  Cum  postibus.  In  papiro.  —  Cuius 
principium  est.  Veniet  desideratus  cunctis  gentibus.  — 
Finis  vero.  Bene  itaque  descendit  (sic)  potentes.  —  In 
quo  libro  omnes  quatemi  sunt.  -P- 

*  446  dxxvi.  §  —  Sermones  aliqui  festivi  et  feriales.  Cum 
quibusdam  miraculis.  Et  collationes  quadragesimales  bre- 
ves et  recitabiles.  Sine  postibus.  In  papiro.  —  Item 
quatuor  collationes  ultime,  que  deflciunt  de  supradicto 
immediate  libro,  de  collationibus.  que  sic  incipiunt.  Re- 
spicite.  quoniam  non  mihi  soli  laboravi.  quere  de  hiis 
quatuor  collationibus.  in  isto  libro,  in  quarto  quaterno 
ad  tale  signum  ®  •—  Cuius  principium  est.  Accidiosis. 
Nota  quod  accidiosus.  —  Finis  vero.  Et  ignominiam  de 
fiducia  vitiorum.  et  cet.  —  In  quo  libro  omnes  quaterni 
sunt.  -P- 

dxxvii.  §  —  Collationes  dominicales.  breves  et  reci- 
tabiles. totius  anni.  Cum  postibus.  In  papiro,  et  parvo 


—  134  — 

volumine.  —  Cuius  principium  est.  Tunc  videbimt  fllium 
hominis.  venientem  in  nnbibns  celi.  —  Finis  vero.  Ve- 
nite. 466.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sont.  -P- 

(Spazio  in  bianco,) 

dxxviii.  §  —  Sennones  diversi.  Sine  postibns.  in 
papiro.  —  Cnius  libri  principium  tale  est.  Vide  arcum. 
et  benedic  qui  fecit  illum.  —  Finis  vero  einsdem  est 
talis.  Sicut  comuniter  serva,  facit  domine  sue.  —  In  quo 
libro  omnes  quatemi  sunt  VI.  -Q- 

dxxix.  §  —  Sennones  et  collationes  diverse.  Sine 
postibus.  In  papiro.  —  Cuius  principium  est.  Spetiosior 
est  sole.  —  Finis  vero.  Et  quia  nunc  inspirationes.  — 
In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt  IX.  -Q- 

dxxx.  §  —  Introductiones  dominicales  et  festive,  ad 
predicandum  quasi  per  totum  annum.  —  Cuius  princi- 
pium est.  Audite  celi.  Ut  habeo  inveni  mecum.  —  Finis 
vero.  Item  est  carentia  omnis  mali,  et  cet.  —  In  quo 
libro  omnes  quatemi  sunt  VI.  -Q- 

dxxxi.  §  —  Alique  predicationes  dominicales.  Et  de 
passione  christi.  Cum  postibus.  In  papiro.  —  Cuius  prin- 
cipium est.  Feria  quarta  cynerum.  Et  infra.  Surge  et 
vade  in  sareptam  sydoniorum.  —  Finis  vero.  Sequitur  me. 
Et  est  unus  quatemus  tantum  foliorum  XXXTI.  >Q> 

dxxxii.  §  —  De  passione  christi.  Cum  postibns.  In 
papiro.  —  Cuius  principium  est.  In  hac  quìdem  glorio- 
sissima passione,  relucet  speculum  sapientie.  et  cet.  — 
Finis  vero.  lungantur  intima:  et  sim  unus  cum  christo. 
Amen.  Amen.  —  Et  est  unus  quatemus  tantum,  folio- 
rum  xvm.  -  Q  - 

dxxxiii.  §  —  Ystoria  passionis  christi.  prò  die  ve- 
neris  sancta.  fratris  francisci  bartholi  de  assisio.  ordinis 
minorum.  concordata  per  quatuor  evangelistas.  —  Cuius 
principium  est.  Fili  memineris  mei.  quia  te  novem  men- 
sibus  in  gremio  portavi.  —  Finis  vero.  Vel  predìcantium 
hanc  sacratissimam  passionem.  —  In  quo  libro  omnia 
folla  scripta  sunt  XVm.  -  Q  - 


—  135  — 

dxxxiv.  §  —  Breviarium  in  pergamene  magnum  no- 
tatum.  et  prò  parte  incompletum.  —  Cuius  principium 
est.  Ad  laudem  omnipotentis  dei  et  beatissime  virginis. 
Incipit  breviarium.  ordinis  minorum.  Finis  vero  est.  Di- 
ligamns  invicem.  sicut  christns  dilexit  nos.  —  In  quo 
libro  omnes  quatemi  sunt.  -R- 

dxxxv.  §  —  Breviarimn  completum  magnum.  et  gros- 
sissimum.  cum  notis  per  totum.  absque  psalterio.  Cum  po- 
stibus.  —  Cuius  principium  est.  Ad  honorem  omnipotentis 
dei.  et  beatissime  virginis.  Incipit  breviarium  ordinis  fra- 
trum  minorum.  secundum  consuetudinem  sancte  romane 
ecclesie.  —  Finis  vero.  ^.  Peccante  me  cotidie.  et  non 
me  penitentem.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt.  -  R  - 

dxxxvi.  §  —  Breviarium  parvum  et  notatum.  de 
subtili  lictera.  Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est. 
De  spiritualibus  antiphonis  laudum.  Et  infra  ad  novem 
folla.  Beatus  vir  qui  non  abiit  in  Consilio  impiorum.  — 
Finis  vero.  Sed  et  ducenti  milites.  porfirio  obsequentes. 
et  cet.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt.  -R- 

dxxxvii.  §  —  Sermones.  et  omelie,  que  leguntur  in 
ecclesia,  per  anni  circulum.  Cum  postibus  depictis.  — 
Cuius  principium  est.  Sanctam  et  considerabilem.  glo- 
riosam  ac  singolarem  sollempnitatem.  —  Finis  vero.  San- 
ctus sanctus  sanctus  dominus  deus  sabaoth.  Ubi  prorsus 
in  eo.  et  cet.  —  In  quo  libro  omnes  quatemi  sunt.  -R- 

( Segue  spazio  in  bianco  per  tre  annotazioni  di  libri). 

Explicit  quintum  solarium,  in  quo  sunt  volumina 
librorum  LX. 

Explicit  inventarium  omnium  librorum.  quorum  (sic) 
sunt  in  libraria  secreta,  sunt  in  numero  (*). 

Explicit  inventarium.  librarie  publice  et  scerete:  in 
quo  sunt  volumina  librorum  omnia  (*). 


(1)  Manca  l'indicazione  del  numero. 

(2)  Idem. 


NOTA 

DEI  LIBRI  PROVENIENTI  DAI  RELIGIOSI' DEL  S.  CONVENTO 


Infrascripti  sunt  libri,  qui  post  mortem  fratmm  de 
Assisio  devenenint  ad  manum  armariste,  sacri  conventus 
sancti  francisci.  si  ve  per  obventionem,  seu  donationem 
factam  dicto  conventui.  postquam  istnd  presens  inyenta- 
rium  novi  ter  fuit  factum,  sive  renovatum.  sub  anno  do- 
mini MCCCLXXXi.  Ut  apparet  in  prologo,  in  libri  principio. 

Postquam  vero  libri  multum  fuerint  multiplicati  ; 
iterum  poteri t  inventarium  renovari.  secundum  ordinem 
superius  datum.  vel  alio  modo,  ut  placuerit,  meliori. 
Oportet  ergo  deinceps  hic  inferius,  scribere  nomina  fra- 
trum  defunctorum.  seu  aliorum,  quorum  libri  fuerint.  et 
eos  intitulare.  ac  in  bancis.  sive  solariis.  cum  cathena 
vel  sine  cathena.  in  libraria  publica,  sive  secreta  collo- 
care, sicut  de  aliis  libris,  factum  est  supra. 

In  hunc  modum. 

Infrascripti  libri  fuerunt  ad  usum  olim  fratrie  sy- 
monis  de  assisio.  in  primis. 

(0  i-^  §  —  Liber  stimuli  amoris.  et  breviloquium  bo- 
naventure.  In  pergameno.  de  bona  lictera.  Cum  postibus. 
—  Cuius  principium  tale  est.  Ad  te  levavi  animam  meam. 

(1)  Nella  numerazione  dei  libri  provenienti  dai  frati  del  S.  Convento  ogni 
numero  ha  V  esponente  f. 


—  140  — 

—  Fiais  rero  est  tafis.  Io  seodji 
Ib  qoo  libro  oflUMS  qvatemi  subì  JLVlll.  —  Qoere  prò 
eo»  Tersos  orieotem.  in  solario  nn.  Ad  seqnentem  liete- 
ram  -O- 

2à5  ii/  §  —  Postilla   firatrìs  lienriei.  de  monte  lardino. 

In  pergameno.  —  Cnins  prineifmim  est.  Erant  mirantes 
pater  et  mater.  —  Finis  rero.  Ita  per  te  perdpiamas 
glorie  eollatìonem.  Amen.  Qaere  prò  eo  Tersns  ooeiden- 
tem.  in  solario  quarto,  ad  seqnenton  lieteram  -D- 

iii/  §  —  Narrationes  sanctomm  patmm.  per  alpha- 
bethnm  in  pergameno.  Cnins  prìncìpinm  est.  Antiqnomm 
patmm  exemplo  didici.  Finis  rero.  Sancta  trinitas  nnns 
dens.  Cnm  fine,  in  secnla  secnlomm.  Amen.  Qnere  prò 
els.  Tersns  orìentem.  in  solario  quarto,  ad  seqnentem  li- 
eteram -N- 

ìt/  §  —  Mamotrectns.  de  expositione  rocabnlomm 
cnm  postibns  et  corio  albo,  qni  fnit  fratrìs  petri  antoni. 
(olirò  carattere,) 

yJ  §  —  Item  snmma  de  penitentia:  et  de  vìciis  et 
Tirtntibns.  qne  foit  fratrìs  nicollcii  sanctnci.  Cnm  postibns. 
Cnins  prìncipinm  qnomodo  in  libello  finis  Tero  et  latantos 
(jric)  sit  per  omnia  benedicta.  (altro  carattere  ed  ortografia.) 

(Segue  con  altro  carattere  ed  inchiostro,) 

Ti/  §  —  Doctrìnale  qnod  foit  fratrìs  gr^orìi  qnod 
fnit  assignatnm  fratrì  philippo  Tannis  de  assìsio.  quia 
tnnc  temporìs  erat  armarista  conTentns  hnins,  tempore 
fratrìs  francisci  pntii  (pentii?)  cnstodis  sacrì  conTentns 
Assisi!  2.  iannarii.  Millesimo  ccccxy.  cnm  tabnlis  et  co- 
rìo  albo,  qnere  prò  eo  in  ti  solario  Tersns  orìentem.  li- 
etera  -A- 

(Segtie  con  altro  carattere,) 

Infrascripti  libri  fuerunt  ad  usum  fraJbris  yacobi  de 
bictonio  olim.  In  primis. 

vììJ  §  —  Prìmus.  secondos  et  tertius.  super  senten- 
tias  magistrì  alexandrì  de   ales  in  tribus  Toluminibus. 


—  141  — 

lectura   super   totum   psalterinm.    secnndTim  magistrtim 
nicolaum  de  lira  Provincie  francie  ordinis  minorum. 

viii.^  §  —  Testus  sententiarum.  cum  postibus  et  corio 
albo.  Item  questiones  doctoris  subtilis  super  omnes  libros 
metaphisice.  et  questiones  theologicas  multas  in  uno  vo- 
lumine  cum  postibus  et  corio  albo. 

ix.^  §  —  Tota  philosophia  aristotilis  cum  postibus  et 
corio  albo. 

x.^  §  —  Postilla  super  ieremiam  prophetam  in  ma- 
gno volumine. 

xi.^  §  —  Item  postilla  super  genesim  (altro  carattere), 

x.uJ  §  —  Item  postilla  super  duodecim  prophetas  ni- 
colay  de  lira. 

xiii.^  §  —  Item  postilla  super  lucam  et  hebreos.  Se- 
cundum  magistrum  (manca  il  nome). 

(Segue  poi  con  pessimo  carattere). 

Infra^cripti  libri  fuerunt  olim  bone  memorie  fratris 
philipputii. 

xiv.^  §  —  Lucanus  in  pergameno  cum  postibus  com- 
pleto (sic). 

xv.^  §  —  Scriptum  boetii.  magistri  petri  dennilio  (?) 
completum. 

xvi.^  §  —  Liber  dictaminis  guidonis  fabe.  principium 
quasi  modo  geniti. 

xvii.^  §  —  Opus  beniamin. 

xviii.^  §  —  Lucas  de  botonto  loci  insule. 

xix.^  §  —  Summa  iohannis  super  evangelia  abbatis  (?) 
cum  postibus. 

xx.^  §  —  Nomina  per  alphabetum. 

xxi.^  §  —  Concordancias  phisicales  (?). 

xxii.^  §  —  Sermones  dominicales.  sine  postibus. 


—  142  — 

xxiii/  §  —  Passio  dofmini  nostri  concordabi  per  qna- 
tuor  eraogelistas. 

xxìt/  §  —  Direni  sennones  in  pi^iro. 

xxt/  §  —  Uber  dialogomm  beati  gregorìì  cnm  libro 
de  proprìetatibns  animalinm. 

xxtì/  §  —  Pisanella  qne  fait  fratris  lippi  cnm  pò- 
stibns  et  cono  albo  ballato  lictera  -A- 

nxYìU  §  —  Ugo  de  sacramentis.  qnem  dedit  frater 
antoniolns  de  asisio. 

Infrascrìpti  libri  fuerunt  olim  bone  memorie  fnagistri 
luce  de  asisio. 

TOLYÌììJ  §  —  Una  biblia  pnlcra  parva  cnm  postibns 
et  cono  rubeo. 

xxix/  §  —  Dictionarìnm  completnm  distinctnm  trì- 
bns  volnminibns  magnis  cnm  postibns  et  cono  mbeo 
operato  opere  pretlosissìmo  in  membranis. 

*  150         xxx/  §  —  Lectnra  snper   sententias.   cnm  postibns 

et  corìo   mbeo.  cnìns   prìncipinm  tale  est.  abstracta  no- 
titia  libri,  dedit  abissns.  finis,  in  secnla  secnlomm.  Amen. 

*  120         xxxi.^  §  —  Breveloqninm  bonaventnre  sine  postibns 

cnm  copertorio  de  corio  rubro  snper  cartis  ei  coninnctis. 

*  662         xxxii.^  §  —  Loyca  ferebric  (*)  cnm  tabnlis  et  corio 

albo,  prìncipinm  invennm  finis  imponendnm. 

xxxiii.^  §  —  Psalterium  novnm  pnlcmm  miniatnm 
cnm  postibns  et  panno  deanrato  et  virgato  cnm  figuris 
in  x^rincipio. 

(i)  Hiccardus  Feribrigns  o  Ferabrich  scrittore  di  Logica  verso  il  1370.  No- 
tizia comuoicatami  dal  Chiarissimo  P.  Denifle.  —  Sul  punto  di  correggere  le 
bozze  di  stampa  di  queste  pagine,  mi  giunge  la  funesta  notizia  della  morte  ina- 
spettata dell'  eminente  Domenicano,  che  fra  dotto  e  cortese  non  so  qual  fosse  più. 
Mentre  egli  si  recava  in  Inghilterra  per  ricevere  solennemente  le  insane  del 
dottorato  d' onore,  che  a  lui  ed  al  suo  illustre  amico  e  degno  compagno  di  studio 
V.  Francesco  Khrle  conferiva  la  celebre  università  di  Cambridge,  Iddio  l'ha  vo- 
luto chiamare  ad  un  premio  più  alto,  al  premio  eterno  riservato  ai  giusti.  I/u- 
mil»  voce  del  mio  compianto,  per  una  perdita  cosi  grave,  s' unisca  al  compianto 
universale  dei  cultori  delle  scienze  storico  -  religiose. 


—  143  — 

xxxiv/  §  —  Sermones  festivi  cnm  postibus  et  corio 
nigro  in  papiro  prlncipium  de  angelis  finis  qui  perman- 
sistis. 

xxxv/  §  —  Unus  liber  in  quo  sunt  4  aliqua  de 
oculo  morali  et  viridarium  consolationis. 

xxxvi/  §  —  Quidam  liber  cuius  principium  veteris 
ac  nove  finis  in  generali. 

xxxvii/  §  —  Breviloquium  bonaventure  cum  tabulis 
sine  corio. 

xxxviii.^  §  —  Petrus  de  candia  super  quatuor  libros 
sententiarum  cum  postibus  et  corio  albo. 

xxxix.^  §  —  Quidam  libellus  cum  tabulis  et  corio 
rubeo.  principium  ars  est. 

xl.^  §  —  Sermones  de  festis  sanctorum  nicolay  de 
alta  (^)  villa,  cum  tabulis  et  corio  nigro.  principium  pre- 
parate finis  deitatis. 

xli.^  §  —  Istorie  scolastice  cum  tabulis  et  corio  ad 
ligaturas  principium  Reverendo  finis  (manca). 

xlii.f  §  —  Summa  de  casibus.  principium  quoniam 
finis  debes. 

xliii.^  §  —  Lectura  super  sententias  cum  corio  sine 
tabulis.  principium  cupientes  finis  duplicem. 

xliv.^  §  —  Gregorius  de  arimino  sine  postibus. 

xlv.f  §  —  De  regimine  principum  Aristotilis.  prin- 
cipium heu  circumdederunt  finis  deo  gratias. 

xlvi.^  §  —  Sermones  festivi  et  dominicales  cum  po- 
stibus. principium  vidi  finis  nasciturus. 

xlvii.^  §  —  Quidam  libellus  cum  pluribus  tractatibus 
principium  bora  est  finis  indulgeat.  -deficit-  (') 

(1)  La  parola  alla  è  corretta  in  aqua. 

(2)  In  margine  vi  è  la  nota  deficit  in   questo  e  nei  seguenti   articoli;  e  la 
ragione  di  ciò  sarà  esposta  in  seguito  nel  catalogo  stesso. 


—  144  — 

*  142         xlviii/  §  —  Quidam   tractatus  rìcardi  sine  postibus 
principium  innova  finis  hac  vita.  -  def .  - 

xlix/  §  —  Quidam  tractatus  loyce  cum  postibus  de 
papiro,  principium  secundum  finis  deo  gratias. 

ÌJ  §  —  Summa  ramundi  cum  tabulis  principium  quo- 
niam  finis  deo  gratias. 

li.^  §  —  Ars  notoria  in  pergameno. 

lii.^  §  —  Libellus  de  septem  gradibus  ecclesie  in  per- 
gameno.  -  def.  - 

liii.^  §  —  Funiculus  simplex.  -  def.  - 

liv.^  §  —  Ysagoce  galieni  principium  medicina  finis 
penitentiam.  -  def.  - 

Iv.^  §  —  Declaratio  nicholai  super  regulam.    -  def.  - 

lvi.^§  —  Metaphisica  bonecti  in  papiro.  -def. - 

Ivii.^  §  —  Recula  sancti  benedicti  cum  cerio  ru- 
beo.  -  def.  - 

Iviii.^  §  —  Quidam  sermones  predicabiles  principium 
mihi  autem  finis  rogemus.  -  def.  - 

lix.^  §  —  Quedam  questio  philosophie  principium  que- 

ritur.  -  def.  - 

*599         Ix.^  §   —   Unum  breviarium   parvum   vetustum   in 

principio  sunt  alique  figure.  -  def.  - 

Ixi.^  §  —  Conclusiones  et  dictiones  testus  sententia- 
rum.  cum  cerio  nigro  principium  cupientes. 

Ixii/  §  —  Dictionarium  dictionum.  -  def.  - 

Ixiii/ §  —  Doctrinale  incompletum.  -def. - 

Ixiv.f  §  —  Considerationes  bemardi.  -  def.  - 

IxvJ  §  —  Quidam  libellus  grammatice  cuius  prin- 
cipium grammatice.  -  def.  - 

Ixvi.f  §  —  Ugo  de  ara  celi.  -  def.  - 

Ixvii.f  §  —  Tertius  super  sententias  principium  utrum 
divine  nature.  -  def.  - 


—  145  — 

Ixviii/  §  —  Questiones  super  quatuor  libros  senten- 
tiarium  in  papiro.  -  def.  - 

Ixix/  §  —  Questiones  ricardi  super  primum  senten- 
tiarum.  -  def.  - 

In  fine  di  questa  pagina  165  si  ha  la  seguente  anno- 
turione  : 

Resignata  ratione  horum  librorum  bone  memorie  ma- 
gistri  luce  de  asisio  per  magistrum  gregorium  et  fratrem 
marinum  sacristanum  qui  quatuor  habebat  ex  hiis  pul- 
chriores  ad  conservandum  in  sacristia  videlicet  dictio- 
narium  bibliam  salterium  et  lecturam  super  sententias 
cum  postibus  et  corio  rubeo  cuius  principium  tabule  est 
abstracta  notitia  libri  dedit  abissus.  finis  in  secula  secu- 
lorum  amen,  recepit  gregorius  armarista  in  sacristia  li- 
bros viginti  tres.  et  deftciunt  decem  et  novem  volumina 
secundum  quod  superius  in  precedenti  tabula  in  mar- 
gine per  manum  magistri  pauli  est  signatum  coram  fratre 
bartholo  sacristano  fratre  marino,  fratre  nicolao  ceche 
vicario  convenctus  bartholomeo  prius  (?)  procuratore  po- 
nendo tria  volumina  dictionarii  complentia  illud  opus  prò 
uno  libro  secundum  quod  hic  superius  in  una  posta  est 
signatum;  et  deficiunt  volumina  superius  dieta  et  de  li- 
bris  istis  quos  accipit  gregorius  in  adìunctario  (?)  per  ma- 
nus  fratris  bartholi  sacriste  in  prcsentia  dictorum  est  no- 
tatum  die  4  februari  1449. 

Sanctus  Custos  propria  manu. 

In  christi  nomine  amen.  Isti  sunt  libri  olim  bone  et 
felicis  memorie  lidi  magistri  leronimi  de  Asisio,  In  2>f*i- 
mis,  (Obiit  1445,  nota  del  Papini,) 

Ixx.f  §  —  Tabula  Valerli.  In  pergamene  coperta  vi- 
ridi broccato  aureo. 

Ixxi.f  §  —  Itcm.  Metaphisica  bonetti  in  papiro. 

Ixxii.f  §  —  It.  Tabula  computationum. 

Ixxiii.f  §  —  It.  Tcstus  Aristotilis  in  pergamene  pul- 
chro. 

10 


—  146  — 

Ixxiv.f  §  —  It.  Quadragesimale  magistri  Henrici  de 
massa  in  papiro. 

Ixxv/  §  —  It.  Summa  de  vitiis  in  pergamene  ma- 
gistri  Gulielmi  ordinis  predicatorum. 

Ixxvi.^  §  —   It.    Unus   liber  in   pergamene,  scilicet 
Ugo  de  virtutibns.  Incipit  ne  lateat. 

Ixxvii.f  §  —  It.  Quadragesimale  de  legibus  magistri 
angeli  de  senis.  In  papiro. 

Ixxviii.f  §  —  It.  Liber  de  ente  simplici  in  papiro  et 
pergamene. 

Ixxix.f  §  —  It.  Richardus   de   mistica  theologia.  In 
pergameno. 

Ixxx.f  §  —  It.  Secundus  bonaventure.  In  pergameno. 

Ixxxi.f  §  —   It.    Tertius   alexandri.   In   pergameno 
pulchro. 

Ixxxii.^  §  —  It.  Liber  conformitatum  beati  francisci 
ad  Christum  in  papiro  et  sine  postibus  (*). 

Ixxxiii.^  §  —  It.  Ugo  super  ystoriam  veteris  et  novi 
testamenti. 

Ixxxiv.f  §  —  It.  Biblia  completa  in  pergameno  pul- 
chro. 

Ixxxv.f  §  —  It.  Duodecim  qaaterni  super  Matheum 
in  pergameno. 

Ixxxvi.f  §  —  It.  Octo  sextemi  in  papiro  et  pergameno. 

Ixxxvii.f  §  —  It.   Augustinus  de   verbo  domini.   In 
pergameno. 


(1)  A  pie'  di  pagina  si  legge  questa  nota  del  Papini:  «  Codex  conformitatum 
in  papiro  supradictus  quo  usus  fuit  magister  Tebaldi  cuius  est  epistola  ad  Bol- 
landistas,  in  qua  illud  raemorat  et  in  quo  ad  marginem  quaedam  correxit,  non 
est  amplius  nequo  in  Archivio  neque  in  Bibliotheca.  Est  tamen  assisii  mancus 
et  mutilus  in  principio  et  in  fine,  et  quidem  valde.  Possidet  eques  Antonius 
Frondinius  qui  iilum  detexit  in  apotheca  civitatis.  »  L' archivio  Frondini  dopo  es- 
sere stato  assottigliato  colla  vendita  delle  cose  migliori  fu  acquistato  dal  Can. 
D.  Tommaso  l-occatelli  che  pò;  lo  lasciò  in  eredità  all'  archivio  e  biblioteca 
della  Cattedrale  Assisana.  Ma  il  codice  delle  Conformitates  manca. 


i 


—  147  — 

Ixxxviii.^  §  —  It.  Dominicale  de  mortuis.  In  perga- 
mene. 

Ixxxix/  §  —  It.  Quidam  liber  super  decretalia.  in 
pergamene  sine  postibus. 

xc.^  §  —  It.  Postilla  fratris  Gulielmi  super  pentha- 
teucum  in  pergamene,  sine  postibus. 

xci.f  §  —  It.  Quedam  interpretationes  antique  in  per- 
gamene, sine  postibus. 

xcii.^  §  —  It.  Albertus  de  saxonia  de  ofiScio  sacer- 
dotis.  in  papiro. 

xciii.^  §  —  It.  Cronica  Eusebii  yeronimi  cum  supe- 
radditis  prosperi. 

xciv.^  §  —  It.  Formalitates  petri  thome.  In  perga- 
mene. 

xcv.^  §  —  It.  Postilla  super  Matheum.  In  pergamene, 
sine  postibus. 

xcvi.^  §  —  It.  Conflatum  magistri  francisci  de  may- 
rone.  In  pergamene. 

xcvii.^  §  —  It.  Unus   liber   theologie  in  pergamene 

cuius  principium.  Circa  etiam  finis  vero  (*). 

* 

xcviii.f  §  —  It.  Augustinus  de  virtute  dei  in  perga- 
mene. 

xcix.^  §  —  Quadragesimale  alberti  de  padoa  cum 
tabulis  et  corio  rubeo  per  totum. 

cJ  §  —  Liber  distinctionum  sive  morale  compendium 
cum  coperta  viridi. 

cìJ  §  —  Ethica  geraldi  oddonis  sine  tabulis. 

cii.^  §  —  Unus  liber  philosophie.  In  papiro  cuius 
principium.  Aristo teles  nicomachi  filius.  finis  vero,  sco- 
laribus.  cum  tabulis  et  cerio  rubeo. 


(1)  Una  macchia   d'inchiostro  rende  poco  ìntelligihile  le  parole  finali.  Si 
legge  bene  soltanto  questa  parte  .  .  .  nsio  sit. 


—  1«*  — 

KììL'  H  '  '  lÀ\ffir  anftontanuD  per  alphAbemni.  In  pa- 
]^rh  fcntd  uf/nl:^  *rt  f:/>r>#  a/1  li^pacnra».  cnias  prìncipinm. 
Kxhi»^.  us^uif\nf',,  finiti  vero,  Itfnerataliani  sic,  itinera- 
fMrtntftj  fratri.%  ^•inav#!mttlre, 

f'ArJ  g  -  -  Texta<>  Aristotelis.  In  pergameno  cum  ta- 

cvJ  9  —  AHoA  tr;xtiui  Arìstotelis  in  pergameno  cum 
Uihuììn  P!i  cjfrìo  albo. 

evi/  9  '  TJnnn  tractatns  sive  libellns  ubi  snnt  mal- 
tl|i||<',i!H  arrfffm  cum  tabuli»  et  corio  albo. 

(^tittU?rnf  novelli  fKjrgameni. 

«vii/  §  -  loiianne»  os  aurei  (auri)  cum  copertorio 
fHtrgiitnoni. 

cviii/  {}  —  Dlstinctiones  oddonis  super  psalterium. 

clx.'  §  —  Hrovilociuium  bonaventure  in  pergameno. 

<'.x/  {}  —  Tabula  cum  tabulis  et  corio  ad  ligaturas. 
H(*.|IUmiI  Hii|M^r  oUiicam. 

«•xl/  S        ('onclusìonos  mothaphysice  in  pergameno. 

AHMlM:navll.  iiiajjfistor  laurciitius  unum  testum  philo- 
Hoplilo  rnlUuiMlls  In  porgameno  cum  postibus  qui  fuit 
oliin  tVatrIs  pasoutii  duviiii  do  asisio  quem  habet  frater 
loliannrs  augustini. 

[Srifttiiiio  /MM  in  hianco  le  ^HUfine  161^-196), 


149  — 


Inventario 
dei  libri  appartenenti  alla  Porziuncula 
eseguito  nel  1380 


Nella  pagina  197  con  carattere  eguale  a  quello  del  co- 
dice intero,  comincia  l'inventario  dei  libri  appartenenti 
alla  Porziuncula, 

In  nomine  domini  amen.  Infrascriptum  inventarinm. 
de  omnibus  libris  loci  sancte  marie  de  portiuncula  fa- 
ctum et  renovatum  fuit.  ac  assignatum  fratri  iohanni 
ioli  de  assisio.  armarigte  conventus  assisii  per  fratrem 
benedictum  accursini  de  assisio  gnardianum  sancte  marie 
de  angelis.  secundnm  constitutionem  localem  dicti  loci, 
factam  per  dominum  marcnm  generalem.  Coram  fratre 
bartholomeo  de  montevarcho  provincie  tuscie  tnnc  custo- 
de, fratribus  etiam  petro  de  sancta  lucia,  petro  anthonii 
de  assisio.  sacrista  conventus  sancti  francisci.  et  egidio 
layco  de  costa  sancti  savini  sacriste  sancte  marie  de  por- 
tiuncula. in  sacristia  pape  que  est  iuxta  sacristiam  su- 
periorem,  conventus  sancti  francisci.  Sub  anno  domini 
MCCCLXXX  die  ix  mensis  aprilis. 

Quod  inventarium  secundum  supradictam  constitu- 
tionem debet  esse  in  armario  librorum  conventus  assisii. 
Et  guardianus  qui  prò  tunc  erit  in  dicto  loco  sancte  ma- 
rie, in  adventu  novi  guardiani  debet  de  dictis  libris  dicto 
novo  guardiano  in  presentia  annariste  iam  dicto  et  ali- 
quibus  de  discretis  assisii  plenam  cum  inventario  reddere 
rationem.  Ad  hoc  ut  libri  non  perdantur  sed  per  optime 
deinceps  conserventur. 

In  primis  fuerunt  inventi  in  sacristia  sancte  marie 
infrascripti  libri  corales. 


—  150  — 

i.p  §  — -  Unum  antiphonarium,  sive  graduale,  feriale 
et  festivum.  completum  et  notatum.  prò  missa.  —  Cuius 
libri  principium  tale  est.  Benedicta  sit  saneta  trinitas. 
Et  infra.  Ad  te  levavi  animam  meam.  —  Finis  vero. 
Felix  namque  es  sacra  virgo  maria. 

Seguiva  un  paragrafo  ora  cancellato  con  abrasione. 
A  metà  dello  spazio  bianco  si  legge  ancora  —  Cuius  prin- 
cipium, 

ii.P  §  —  Prima  pars  unius  antiphonarii.  notati,  fe- 
rialis  et  festivi.  —  Cuius  principium  est.  In  nomine  do- 
mini. Amen.  Versus.  Rorate  celi  desuper.  —  Finis  vero. 
Letus  tuo  iubilat.  Cum  postibus  bullatis.  in  magno  vo- 
lumine. 

iii.p  §  —  Secunda  pars  dicti  antiphonarii.  notati,  fe- 
rialis  et  festivi.  —  Cuius  principium  est.  Sabbato  sancto 
facta  comunione.  Alleluia,  alleluia,  alleluia.  Ad  antipho- 
nam  alleluia.  Vespere  autem  sabbati.  —  Finis  vero.  0 
sacrum  convivum.  Cum  postibus  bullatis. 

iv.P  §  —  Unum  datarium  sive  martirologium.  com- 
pletum. Cum  novis  rubricis.  —  Cuius  principium  est. 

v.P  §  —  Unus  liber  cum  postibus  in  quo  sunt  ympni. 
et  invitatoria  notata.  —  Cuius  principium  est. 

vi.P  §  —  Unum  lectionarium  feriale,  completum.  et 
magnum.  Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Inci- 
piunt  legende  'ordinis  fratrum  minorum.  Et  infra.  Visio 
isaye  fìlii  amos.  et  cet.  —  Finis  vero.  Et  exuflastis  illos. 
dicit  dominus  exercituum. 

vii.P  §  —  Unum  lectionarium  festivum.  completum. 
eiusdem  voluminis.  —  Cuius  principium  est.  Incipiunt 
legende  de  proprio  sanctorum.  Et  infra.  Rome  natalis 
sancti  saturnini  martyris.  Finis  vero.  Iste  iam  supra  le- 
gem.  relinquebat  sua.  et  dominum  sequebatur.  Beatus 
ruphinus  cum  ingressus  fuisset  in  civitatem  assisii. 

De  missalibus. 

viii.P  §  —  Item  unum  missale.  magnum.  completum. 
de  bona  et  pulchra  lictera.  prò  altari  sancte  marie  seri- 


—  151  — 

ptum  per  manus  bone  memorie   fratris  francisci  cioli 

peczini  de   assisio.  —  Cnius  libri  principinm  tale  est. 

Incipit. 

•      ix.P  §  —  Secundum  missale  magnnm.  completum.  de 

bona  et  pnlchra  lictera.  —  Cnius  principinm  est.  Incipit. 

x.P  §  —  Tertinm  missale  magnnm.  completnm.  de 
bona  et  pnlchra  lictera.  —  Cnins  principinm  est.  Incipit. 

^•P  §  —  Qnartnm  missale.  magnnm.  completnm.  de 
bona  lictera.  —  Cnins  principinm  est.  Incipit. 

xii.P  §  —  Qnintnm  missale.  magnnm  et  completnm. 
et  de  bona  lictera.  —  Cnius  principinm  est.  Incipit,  (v'è 
uno  spazio  in  bianco  in  questo  come  negli  altri  articoli 
forse  per  segnare  il  finis.) 

xiii.P  §  —  Sextum  missale.  magnnm.  completnm.  et 
de  bona  lictera.  —  Cnius  principinm  est.  Incipit,  (spazio 
in  bianco). 

xiv.P  §  —  Septimnm  missale.  completnm.  et  de  bona 
lictera.  —  Cnins  principinm  est. 

xv.P  §  —  Octavnm  missale  completnm.  et  de  bona 
lictera.  —  Cnins  principinm  est. 

xvi.P  §  —  Evangelistarinm  completnm.  et  de  bona 
lictera.  Cnm  postibns  bnllatis.  —  Cnins  principinm  est. 
In  ilio  tempore. 

xvii.P  §  —  Epistolarinm  completnm.  et  de  bona  li- 
ctera. Cnm  postibns.  —  Cnins  principinm  est. 

xviii.P  §  —  Pontificale  in  pergameno.  completnm.  et 
de  bona  lictera.  Cnm  postibns.  —  Cnins  principinm  est. 

De  libris.  acti  (sic)  prò  lectione.  in  refectorio  sive 
foras. 

xix.P  §  —  Item  nna  biblia  parva,  non  tamen  porta- 
tilis.  in  pergameno.  completa  et  de  bona  lictera.  qnam 
scripsit  frater  franciscns  cioli  peczini  supradictns.  mann 
sna.  —  Cnins  principinm  libri  tale  est.  Frater  ambro- 
sins  tua  mihi  mnnnsonla  perferens.  —  In  principio  antem 
secundi  quaterni  primns  versus  sic  incipit,  (in  bianco.) 


—  152  — 

xx.P  §  —  Prima  pars  unius  maxime  biblie.  Cum  po- 
stibns.  —  Cuius  principium  est.  (in  bianco.) 

xxi.P  §  —  Secunda  pars  diete  biblie.  eiusdem  volu- 
minis.  Cum  postibus.  —  Cuius  prìneipium  est.  (in  bianccn) 

xxii.P  §  —  Prima  pars  moralium  beati  gregorii  pape, 
in  magno  volumine.  Cum  postibus.  —  Cuius  principium 
est.  (segite  spazio  in  bianco.) 

xxiii.P  §  —  Secunda  pars  dictorum  moralium.  eius- 
dem voluminis.  Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est. 
Audactus  sibi. 

xxiv.P  §  —  Liber  dialogorum  beati  gregorii.  In  per- 
gameno.  Cum  postibus.  de  antiqua  et  mala  lictera.  — 
Cuius  principium  est.  (in  bianco.) 

xxv.P  §  —  Collationes  sanctorum  patrum.  In  perga- 
meno.  de  bona  lictera.  Cum  postibus.  de  manu  fratris 
francisci  cioli  peczini  supradicti.  —  Cuius  principium  est. 
Ut  possimus  assequi. 

xxvi.P  §  —  Regula  fratrum  minorum.  de  manu  fra- 
tris  leonis.  sotii  beati  fìrancisci.  Et  dieta  sancti  patris 
francisci.  Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  (segtée 
spazio  in  bianco.) 

xxvii.P  §  —  Vita  beati  francisci.  et  legenda  minor 
eiusdem.  Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Incipit 
prologus,  (spazio  in  bianco.) 

*  344  xxviii.P  §  —  Liber  sacre  indulgentie.  sancte  marie 
de  angelis.  sive  de  portiuncula.  —  Cuius  principium  est. 
(spazio  in  bianco.) 

Infrascripti  sunt  libri  ad  studium  pertinentes  prò  illis 
qui  studere.  et  prò  tempore  populo  predicare  (sic)  (^)  qui 
omnes  sunt  in  quadam  cassa,  sive  cassis,  in  sacristia.  In 
primis. 

xxix.P  §  —  Quatuor  primi  libri  biblie.  Cum  testa- 
mento novo,  non  totali  ter  completo.  —  Cuius  principium 

(1)  Manca  il  verbo  debent. 


—  153  — 

libri,  tale  «st.  In  principio  creavit  deus  celmn  et  terram. 

—  Finis  vero. 

xxx.P  §  —  Flores  evangeliorum.  in  pergameno.  Cum 
^stibu».  —  Cuius  principium  est.  In  ilio  tempore. 

xxxi.P  §  —  Postilla  super  psalterium.  In  pergameno. 
de  bona  lictera.  Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est. 
Iste  liber  apud  hebreos. 

xxxii.P  §  —  Epistole  pauli  glosate.  de  bona  lictera. 
Cum  postibus  buUatis.  —  Cuius  principium  est.  Princi- 
pia rerum. 

xxxiii.P  §  —  Testus  sententiarum.  de  bona  lictera. 
Cum  postibus  buUatis.  —  Cuius  principium  est.  Cupien- 
tes  aliquid  de  penuria  nostri  ingenii.  In  principio  autem 
secundi  quatemi:  primus  versus  sic  incipit,  {spazio  in 
Manco,) 

xxxiv.P  §  —  Compendium  theologice  veritatis.  In 
pergameno.  Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Ve- 
ritatis theologice  sublimitas.  In  principio  autem  secundi 
quatemi.  primus  versus,  sic  incipit. 

xxxv.P  §  —  Summa  de  virtutibus.  In  pergameno. 
Cum  postibus.  —  Cuius  principium  libri  tale  est.  post- 
quam  de  virtutibus. 

xxxvi.P  §  —  Summa  magistri  fratris  monaldi  ordi- 
nis  minorum.  de  casibus.  In   pergameno.  Cum  postibus. 

—  Cuius  principium  libri  tale  est.  Quoniam  ignorans 
ignorabitur  sicut  ait  paulus.  —  In  principio  autem  se- 
cundi quaterni  incipit  sic. 

xxxvii.P  §  —  Summ^  diversorum  casuum.  In  per- 
gameno. Cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Nec 
summa. 

xxxviii.P  §  —  Papias  in  magno  volumine.  de  bona 
lictera.  cum  postibus.  —  Cuius  principium  est.  Fili  uter- 
que  carissime  debui.  si  potaissem.  —  In  principio  autem 
secundi  quatemi  primus  versus  sic  incipit. 


—  154  — 

xxxix.P  §  —  Legende  sanctonim.  in  pergamene.  Cum 
postibus.  —  Cuius  principium  est.  Universum  tempns 
presentis  vite  in  quatnor  distinguitur  tempora.  —  In 
principio  autem  secundi  quaterni:  primus  versus  sic  m- 
cipit.  (in  bianco,) 

xl.P  §  —  Breviarium  antiquum.  In  pergamene.  Cum 
postibus.  non  tamen  portatile.  —  Cuius  principium  est. 


155  — 


NOTE 


Avvertimento.  —  In  queste  note  si  fanno  spesso  dei  raffronti 
con  un  catalogo  che  indico  coli*  appellativo  di  moderno  o  attuale 
o  attualmente  in  uso.  Siccome  potrebbe  nascere  nel  lettore  il  de- 
siderio di  riscontrarlo,  credo  necessario  avvertire^  che  è  il  catalogo 
compilato  dal  Chiarissimo  prof,  Mazzatinti,  adottato  dal  Municipio 
per  uso  della  nostra  biblioteca;  e  si  trova  nella  ricca  raccolta  degli 
inventari  degli  archivi  d*  Italia, 

*  3  Nel  catalogo  della  libreria  publica  è  pur  notato  un  codice, 
col  titolo,  Libri  Hegum,  Paralipomenon  duo,  con  XXVI  quaderni, 
che  non  esiste  più  nella  nostra  biblioteca:  ma  a  questo  art.  v 
della  libreria  secreta  corrisponde  il  cod.  N.  8,  come  è  chiaro 
dalle  parole  iniziali  e  finali,  e  dall'indizio  negativo  del  numero 
dei  quademL 

E  qui  mi  piace  osservare,  che  questo  cod.  N.  8.  fa  parte 
dei  quindici  volumi  (come  sono  attualmente  rilegati)  della  in- 
signe Bibbia,  che  forma  uno  dei  cimeli  più  preziosi  fra  i  co- 
dici provenienti  dalla  biblioteca  del  S.  Convento;  e  che,  secondo 
una  vecchia  tradizione,  sarebbe  stata  donata  da  S.  Luigi  IX  re 
di  Francia  al  Convento  di  Assisi.  Questa  tradizione  però  non 
è  appoggiata  ad  alcun  documento.  É  bensì  vero,  che  la  scrittura 
e  le  miniature  che  V  adomano  sono  di  scuola  francese;  ed  anzi, 
secondo  il  chiarissimo  paleografo  rev.  H.  M.  Bannister,  nel  salterio 
r  imagine  del  re  David  ritrae  V  effigie  di  Luigi  IX:  ma  non  se 
ne  può  cavare  altra  conseguenza,  se  non  che  si  ha  un  indizio 
di  più,  per  attribuire  questa  bibbia  al  secolo  XTIT.  Che  però  il 
complesso  di  questi  15,  o  direm  meglio  17  volumi  (giacché  i 
primi  due,  come  si  è  veduto  a  suo  luogo,  debbono  sdoppiarsi), 


—  156  — 

costituiscano  come  una  sola  edizione  della  Bibbia,  non  mi  pare 
ammisibile.  Infatti  il  compilatore  dell'antico  inventario  ne  ha 
collocati  alcuni  nella  libreria  publica,  cioè  i  codici  1.  2.  4.  5.  7. 
10.  11.  12.  13.;  alcuni  nella  secreta,  cioè  i  cod.  8.  6.  8.  9. 14.  15. 
Ora  credo  che  non  li  avrebbe  separati  in  tal  modo,  se  li  avesse 
considerati  come  una  edizione  unica  delle  diverse  opere  bibliche, 
o  almeno  della  stessa  provenienza.  Alcuni  di  questi  volumi, 
inoltre,  hanno  i  quaderni  numerati  entro  la  solita  corona  di 
punti,  ed  altri  no.  Del  salterio  poi  e  dei  profeti  maggiori,  Isaia 
e  Geremia,  si  avrebbero  due  esemplari.  Finalmente  uno  dei  vo- 
lumi il  n.  15,  come  si  vedrà  a  suo  luogo,  apparteneva  ai  Do- 
menicani del  convento  di  Provins,  comunque  poi  sia  pervenuto 
al  S.  Convento.  Non  è  poi  da  credere,  che,  se  veramente  questa 
insigne  Bibbia  fosse  stata  un  dono  di  S.  Luigi  IX,  non  se  ne 
avesse  un  cenno  in  questo  inventario,  o  in  altri  documenti; 
mentre  del  messale  e  della  bibbia  di  S.  Ludovico  Vescovo,  della 
stessa  casa  reale  di  Francia,  si  è  conservata  sempre  la  memoria, 
specialmente  negP  inventari  della  sacrestia,  dove  una  volta  si 
tenevano  ben  custoditi  questi  due  codici.  Per  dimostrare  quanto 
sia  splendida  questa  nostra  Bibbia,  basti  il  ricordare,  che  il 
chiarissimo  P.  Ehrle  concepì  il  sospetto,  che  potesse  appartenere 
alla  Biblioteca  Bonifaziana,  e  che  fosse  rimasta  nel  S.  Convento, 
quando  la  libreria  pontificia,  che  verso  il  1319  era  stata  prov- 
visoriamente collocata  nella  sacrestia  della  Chiesa  superiore  di 
S.  Francesco,  ne  fu  rimossa.  Itaque  imprimis  ex  perusina  recen- 
sione hihliotecae  Bonifatianae  et  ex  bibliotheca  Assisiensi  eos  se- 
leni codiceSf  qui,  cum  rariores  essent  atque  in  utraque  bibliotheca 
invenirentur,  certius  videbantur  ex  Bonifatiana  in  Assisiensem 
derivati,  pre  caeteris  insignia  illa  biblia  commemoro  fere  qua- 
tuordecim  voluminibus  conclusa  etc,  V.  Hist.  Bib.  Sum.  Pont. 
T.  I.  p.  127.  Del  resto  questi  quindici  volumi,  notati  tutti  nel- 
V  antico  inventario,  meriterebbero  uno  studio  speciale,  per  parte 
di  qualche  persona  più  competente  di  me. 

*  8  Molti  sono  i  salteri  notati  nell'  antico  inventario;  ed  è  strano 
che  di  nessuno  sia  indicato  in  esso  il  numero  de'  quaderni.  Cosi 
anche  in  questo  art.  vii  manca  la  detta  indicazione.  Eppure  il 
cod.  n.  8,  in  cui  sono  numerati  entro  la  solita  corona  di  punti 
i  suoi  XXXVI  quaderni,  credo  si  debba  identificare  con  questo 
art.  vii:  giacché,  oltre  le  parole  iniziali  e  finsdi,  che  in  questo 
caso  non  costituirebbero  un  indizio  sicuro,  ha  un  altro  contra- 
segno notato  nell'  inventario,  vale  a  dire  è  per  totum  tricolum- 
pnatum. 


—  157  — 

'  37  L' ideutificaziono  ìbI  cod.  37  coli'  art.  ix  dell'  inventario  an- 
tico è  fondata  massimamente  sul  contrasegno,  che  est  de  lictera 
grossa  nigra  et  rubra, 

*9  Oltre  i  soliti  contrasegni,  abbiamo  una  prova  dell'identità 
del  cod.  n.  9  coli' art.  xvii  nel  modo  strano,  con  cui  è  scritta 
la  parola  finale  p.r.o.p.h.e.t.e,  che  corrisponde  a  quello 
indicato  nell'inv.  ant. 

^  54  Anche  il  cod.  54  presenta  un  sicuro  contrasegno  d' identità 
coir  art.  xix  nel  modo,  con  cui  è  scritta  la  parola  finale  ana- 
th .  e .  ma .  te,  corrispondente  a  quello  indicato  nelP  inv.  É  un 
codice  del  secolo  XII,  per  noi  abbastanza  antico;  per  quelli  che 
vivevano  nel  secolo  XIV  non  tanto,  che  la  sua  antichità  non 
potesse  essere  attenuata  da  un  quasi, 

353  Di  questo  cod.  353  (sec.  XTT)  è  indicata  la  collocazione  nella 
seconda  coperta  dove  si  legge  a  Matheus  glossatus.  Beppnator 
in  solario  I  versus  orientem.  » 

384  II  cod.  384  (sec.  XII)  è  composto  di  due  parti:  la  prima  con- 
tiene un  frammento  dell'art,  cxlv,  come  si  dirà  a  suo  luogo: 
l'altra  contiene  tutto  il  presente  articolo  xxvii;  cioè  il  lohannes 
glossatus  de  antiqua  et  mala  lictera. 

^  15  Le  parole  finali  di  questo  cod.  n.  15  sono  identiche  a  quelle 
indicate  nell'inv.  ant.;  appartengono  però  all'Apocalissi,  sebbene 
il  compilatore  dell'inventario,  si  sia  dimenticato  di  notare  que- 
st'  opera.  A  tergo  dell'  ultimo  foglio  di  questo  codice,  che  è 
l'ultimo  della  Bibbia  insigne,  si  legge  (scritta  con  carattere  del 
secolo  XIII)  la  seguente  annotazione:  Istud  volumen  procuravit 
frater  Symon  de  Valle  dari  nove  domui  fratrum  predicatorum 
de  provino  adhibita  conditione  quod  non  possit  vendi  vel  alias 
alienari.  Si  vede  che  la  condizione  non  fu  osservata;  ed  il  vo- 
lume, non  si  aa  in  qual  modo,  divenne  proprietà  del  S.  Convento. 
Questa  annotazione  ci  può  dare  un  nuovo  indizio  dell'epoca  di 
questo  codice.  Giacché  il  convento  de'  domenicani  a  Provins  fu 
fondato  nell'anno  1269  per  Thibaut  Re  di  Navarra,  come  afferma 
nella  sua  u  Histoire  des  dominicains  de  la  Province  de  Fran- 
co, (Rouen  1898  p.  590)  »  M.  D.  Chapotin  (1).  Ora  dacché  frate 
Simone  acquistò  il  volume  per  il  convento  di  Provins  che  era 
stato  recentissimamente  fondato,  nove  domui,  questo  codice  per 
lo  meno  risale  a  circa  la  metà  del  secolo  XIII.  Questa  prove- 
li)  Debbo  questa  notizia  alla  cortesia  del  chiarissimo  P.  Denifle. 


—  158  — 

nienza  poi  dimostra,  che  non  tntti  i  qniAdici  Yolnmi  della  no- 
stra insigne  Bibbia  hanno  la  stessa  origine. 

•51  H  CJod.  51  (sec  XTTT)  è  composto  di  diversi  manoscritti, 
come  era  certamente  anche  nel  1381,  giacché  le  x>arole  iniziali 
e  finali  corrispondono  coli' art.  lyiL  Se  non  che  attualmente, 
dopo  le  parole  finali,  novum  hominem,  che  sono  scritte  nel  mar- 
gine inferiore  come  richiamo,  v'  è  nn  altro  quaderno  d' altro 
carattere,  che  contiene  un  frammento  di  postille  sopra  i  salmi. 
Nella  rilegatura  poi  sono  stati  spostati  alcuni  quaderni:  giacché 
il  manoscritto  del  Card.  Matteo,  che  è  autografo  e  che  comincia  al 
foglio  121  (numerazione  moderna),  è  segnato  anche  colla  nume- 
razione antica,  e  il  suo  primo  foglio  porta  il  numero  275.  Dal 
275  sino  al  296  la  numerazione  procede  regolarmente;  ma  dal 
296  salta  al  321  e  quindi  coli' ordine  naturale  arriva  al  356; 
riprende  poi  l'ordine  interrotto  297-320.  Cosicché,  se  i  fogli  del- 
l'opera del  Card,  d' Acquasparta  dovessero  rilegarsi  secondo 
l'ordine  naturale  del  suo  commento  sull'apocalisse,  sarebbe  ne- 
cessario disporli  nel  modo  seguente  spostando  la 
numeraz.  moderna       secondo  l'ordine  della       numeraz.  antica: 

1.  f.  121-142.  (cap.  I,  parte  del  IL)     ...    .    275-296. 

2.  f.  179  -  202.  (seg.  del  H,  HI,  IV,  parte  del  V.)  .    297-320. 

3.  f.  143  - 178.  (seguito  del  V,  VI,  VH,  VHI.)    .    321-356. 

•67  II  Cod.  67,  (sec.  XIH)  corrispondente  all'art.  Iviii,  che  con- 
tiene le  postille  autografe  sui  salmi  dello  stesso  Cardinale,  e 
conserva  la  numerazione  antica,  termina  col  N.  274,  compren- 
dendoci anche  qualche  foglio  in  bianco.  Si  può  pertanto  conget- 
turare, che  la  parte  del* cod.  51  che  contiene  l'autografo  del 
Card.  Matteo,  e  nel  primo  foglio  porta  il  numero  275;  fosse  una 
continuazione  del  cod.  67,  e  una  volta  formasse  con  questo  un 
solo  ed  unico  codice,  nel  quale  il  celebre  minorità  avrebbe  scritto 
le  sue  postille  ai  Salmi  e  il  commento  all'Apocalisse.  L'uno  e 
l'altro  poi  nella  copertina  mantengono  segnata  la  loro  colloca- 
zione; in  solario  2.°  versus  orientem. 

•354  Le  parole  finali  indicate  nell'art.  Ixii  si  trovano  al  fine  del 
quaderno  XI,  mentre  i  quaderni  del  codice  sono  XII;  ma  nel 
quaderno  XII  è  contenuto  un  altro  scritto  frammentario  sulla 
cantica. 

•76  Anche  questo  cod.  nella  seconda  coperta  conserva  l'indica- 
zione del  suo  collocamento,  in  solario  secundo  versus  orientem. 
Ne  fa  menzione  lo  Sbaralea  nell'art.  Alexander  de  Alexandria. 


—  159  — 

*22  Di  questo  commentario  dì  Hagone  sopra  l'epistole  di  S. 
Paolo  e  sopra  la  glossa  di  Pietro  Lombardo,  secondo'  l' eruditis- 
simo P.  Denifle,  esiste  soltanto  un  altro  esemplare  nella  biblio- 
teca di  Parigi.  Della  sua  identità  coli' art.  Ixxix  non  si  può 
dubitare.  É  del  sec.  XIII. 

317  Benché  le  parole  iniziali  di  questo  codice,  (sec.  XIII)  notate 
nel  catalogo  attuale  siano  diverse  da  quelle  indicate  nell'iny.  an- 
tico, nondimeno  è  certa  la  sua  identità  con  questo  art.  Ixxx.  Ed 
ecco  la  spiegazione  del  diverso  principio.  Attualmente  il  codice 
comincia  colle  parole,  Manifesta  autem  sunt  opera  carnis,  perchè 
nella  rilegatura,  posteriore  al  1B81,  vi  è  stato  uno  spostamento  di 
fogli.  Ma  a  capo  del  primo  quaderno  e  nel  vero  principio  dell'ope- 
ra si  leggono  le  parole,  Paulus  nondum  ftomam  venerai,  Neil' ese- 
guire la  nuova  rilegatura,  furon  collocati  innanzi  al  primo 
quaderno  tre  fogli,  che  contengono  il  commento  sugli  ultimi 
brani  dell'Epistola  ad  Galatas.  Questa  infatti,  che  si  trova  se- 
condo l'ordine,  dopo  la  II  ad  Corinthios,  è  interrotta  nel  punto, 
in  cui  dovrebbero  seguire  le  parole,  manifesta  autem  sunt  ecc.; 
ed  una  rubrica  avverte,  cetera  require  in  principio. 

521  S'intende  che  la  diversità  delle  parole  finali  notate  nell'ant. 
inv.  e  nel  cat.  attuale  non  si  oppongono  all'identità  di  questo 
cod.  coli'  art.  Ixxx,  perchè  le  parole  qui  scripsit  ecc.  del  cat. 
mod.  si  trovano  dopo  le  vere  parole  finali  dell'opera,  et  Deus  lu- 
men divinitatis  omen.  Sec.  XTV. 

*71  Non  si  può  dubitare  in  alcun  modo  dell'identità  di  questo 
cod.  71  coir  art.  Ixxxiv;  è  strano  però,  che  le  parole  finali  notate 
nell'  inv.  ant.  si  trovino  alla  fine  del  quaderno  XI,  dove  termina 
la,  Summa  de  casibus  poenitentiae,  sebbene  siano  indicati  XII  qua- 
derni. Nel  Xn  quaderno  con  una  scrittura  diversa  e  assai  più 
bella  si  contiene  una  a  Summa  de  matrimonio  n  che  nell' inv. 
ant.  non  è  notata.  Che  però  questo  cod.  71  sia  identico  all'art. 
Ixxxiv,  si  rileva  con  sicurezza  anche  dal  fatto,  che  nella  sua 
seconda  coperta  si  conserva  la  membranetta,  in  cui  è  indicato 
il  titolo  dell'opera  negli  stessissimi  termini  dell' ant.  inv.,  e  il 
suo  collocamento  in  solario  secundo  versus  orientem.  E  del  se- 
colo XIV. 

*  57  II  cod.  57  (sec.  XIV),  identico  all'  art.  Ixxxv,  è  composto  di 
due  manoscritti;  il  primo,  Aymo  super  apocalipsim,  di  bellissima 
scrittura,  termina  al  foglio  67  (numer.  mod.)  col  quaderno  Vili; 
il  secondo,  postille  fr.  Mathei  generalis  super  apocalipsim  incom- 
plete. Oggi  però  queste  postille  sono  anche  mutile  in  principio, 


—  160  — 

giacché  manca  tutto  il  qnademo  IX;  ond'è  che  nel  cat  mod. 
sono  qualificate  come  adespote.  Sono  una  copia  di  quelle  auto- 
grafe contenute  nel  cod.  51.  Si  noti,  che  i  primi  fogli  del  co- 
dice, aggiunti  forse  posteriormente,  sono  autografi,  e  conten- 
gono alcune  n  questiones  sup.  2^^  sent.  j»  dello  stesso  Matteo 
d'Aquasparta. 

*82  Anche  questo  codice  (sec.  XTTT)  nella  seconda  coperta  con- 
serva l'indicazione  del  suo  titolo  e  del  suo  collocamento  in  so- 
lario secundo  versus  orientem.  È  ricordato  dallo  Sbaralea.  Suppl. 
ad  script,  p.  325. 

•356  Si  deve  notare,  che  questo  codice  (sec.  XII),  oltre  l'esposi- 
zione dell'apocalissi,  di  Dionisio,  ne  ha  un'altra  di  Beda,  e  in 
fine  la  vita  di  S.  Leonardo,  che  non  sono  notate  nell'ant.  inv., 
sebbene  a  quest'ultima  opera  appunto  appartengano  le  parole 
finali  in  esso  indicate.  Queste  omissioni  non  sono  rare  nell'inv. 
antico. 

.  *  41  II  cod.  41  (sec.  XTV)  Historiae  scholasticae,  può  corrispondere 
ad  uno  dei  tre  art.  xcix,  e,  ci.  Il  principio  è  uguale:  il  fine  non 
può  confrontarsi,  perchè  il  codice  è  mutilo  ;  il  numero  de'  qua- 
derni non  è  notato  in  nessuno  di  questi  tre  articoli,  né  in  questo 
cod.  41.  Esiste  anche  un  altro  esemplare  dello  Historiae  schola- 
sticae ed  é  il  91,  in  cui  sono  notati  XVII  quaderni:  ma  non  cor- 
risponde il  fine;  e  nell'antico  inv.  di  nessun  esemplare  sono 
notati  i  quaderni. 

*64  Di  questo  codice  fa  menzione  lo  Sbaralea  all'art.  Arlottus 
de  Prato.  Ve  n'era  un'altro  esemplare  nella  biblioteca  publica, 
del  quale  nell'  inv.  ant.  era  notato  il  numero  de'  quaderni  :  ma 
ho  creduto  che  il  cod.  64  (sec.  XIV)  sia  da  identificarsi  col  pre- 
sente art.  civ,  il  quale  non  porta  segnato  il  numero  de'  quaderni. 

*  863         II  cod.  363  (sec.  XIV)  che  porta  segnato  il  numero  de'  qua- 

derni entro  la  solita  corona,  corrisponde  nelle  parole  iniziali  al- 
l'art, cvii,  e  credo  che  possa  identificarsi  con  questo.  Se  non  che 
delle  due  opere  indicate  nell'inv.  ant.  vi  manca  la  seconda;  cioè, 
Tractatus  de  penitentia;  e  cosi  si  spiega,  come  invece  di  Vili 
quaderni  ne  conti  soltanto  VI,  potendosi  con  tutta  probabilità 
*e  quasi  certezza  supporre,  che  gli  altri  due  sieno  stati  staccati. 

*  413         II  cod.  413  (sec.  XIV)  conserva  ancora  nella  seconda  coperta 

l'indicazione  del  suo  collocamento  u  Reponatur  in  solario  tertio 
versus  orientem  ad  talem  licteram  Gr,  » 


—  161  — 

401  Nel  catalogo  moderno  le  parole  finali  di  questo  codice  a  dui- 
cius  suspicatur  it  sono  prese  dal  fine  dell'opera  di  frate  Mau- 
rizio: nelPant.  inv.  dall'ultima  di  una  serie  di  sentenze,  che 
sono  state  aggiunte  all'opera  suddetta. 

886  Nel  margine  superiore  del  primo  foglio  di  questo  cod.  886 
(sec.  XIV)  si  vedono  scritte,  con  carattere  recente,  le  seguenti 
parole  a  Augustinus  super  lohannem:  n  la  qual  cosa  ha  cagio- 
nato un  equivoco  gravissimo  nel  catalogo  moderno,  che  nota 
questo  codice  col  titolo  a  S.  Augustini  super  evang.  lohannis.  » 
Ma  il  suo  vero  titolo  è  dato  dall' ant.  invent.  nel  presente  art. 
cxvi:  al  quale  il  cod.  886  perfettamente  corrisponde  nelle  parole 
iniziali  9  finali,  e  nel  numero  dei  quaderni. 

390  Questo  codice  (sec.  XIII),  che  corrisponde  all'  art.  cxxvi,  nei 
fogli  di  guardia  contiene  frammenti  dei  miracoli  di  S.  Francesco 
i  quali  appartengono  alla  cosi  detta  terza  vita  del  Celano;  come 
ho  potuto  rilevare,  confrontandoli  colla  publicazione,  che  nel  tom. 
XYIII  degli  tt  Analecta  Bollandiana  n  ne  han  fatto  i  Bollan- 
disti,  I  miracoli  contenuti  in  questo  frammento  corrispondono 
a  quelli  dell'art,  xviii,  De  quihusdam  diversis  miraculis,  (pag. 
169,  170,  171,  172,  173);  cioè  a  quelli  segnati  con  i  seguenti  nu- 
meri: 188.  Vir  quidam  Martinus  nomine.  184.  Frammento  che 
comincia  dalle  parole,  surge  vade  spoletum,  185.  Vir  quidam 
popularis:  il  solo  principio  e  il  fine.  186.  In  Marchia  quidam  de 
Monte  Ulmi.  187.  Clericus  quidam.  188.  Dominus  Transmundus. 
189.  Succurrere  novit  hic  sanctus.  190.  Cum  apud  Villesios, 
sino  ad  affectione  multiplici  veneranttir.  191.  Frammento  dalle 
parole,  Sacerdos  vero,  al  fine.  192.  Temporibus  illis.  193.  Domina 
quaedam  nobilis.  194.  Accidit  huic  simile,  fino  al  fine,  preteriti 
remaneret.  Dopo  questo  miracolo,  il  frammento,  che  in  questa 
parte  non  è  interrotto,  passa  subito  alla  conclusione:  Cum  igitur 
immensa  Christi  Dei  pietas:  con  piccolissima  variante.  Giacché 

dopo  le  parole  prelatorum  auctoritas,  si  legge:  Retributionem 

petamus  a  Christo  Domino,  A  vobis  fratre  et  patre  gratiam  po- 
scim^us  et  amorem:  fiat  igitur  amen. 

Questo,  quanto  al  codice  390.  —  Son  lieto  però  di  poter 
render  noto,  che  altri  brani  del  Celano  si  trovano  nel  codice 
666,  il  quale  consiste  in  una  raccolta  di  frammenti  di  diversi 
codici  di  diverse  epoche,  uniti  alla  rinfusa;  e  non  contiene  altro 
trattato  per  intiero,  tranne  un  commento  sulla  cantica.  I  fogli 
5,  6,  65,  66  sono  frammenti  del  trattato  dei  miracoli  di  S.  Fran- 
cesco dello  stesso  Celano;  e  sembra  che  siano  stati  staccati  dallo 

11 


—  162  — 

steMO  codice,  da  cui  furoao  staccati  i  fogli  di  guardia  del  co- 
dice 990;  giacché  sono  scritti  a  due  colonae^  collo  stesso  carat- 
tere, ed  haano  lo  stesso  sesto.  Li  bo  collazionati  colla  citata 
imblicazione  dei  Bollandisti,  e  ne  ho  potato  costatare  la  per- 
fetta conformità. 

Onesti  fogli,  essendo  rilegati  confosamente  e  sensa  ordine, 
non  fanno  seguito  fra  loro:  ma  al  £  5  serre  di  continuazione 
il  65:  e  questi  due  contengono  i  miracoli*  che  i  BoUandisti  se- 
gnano coi  seguenti  numeri  49-50-51-a2-a3-54-55-o6-5T 
sino  alle  parole  &  sepultus  iacebat  homo,  9  Fan  seguito  poi  i  due 
fogli  66,  e  0  che  contengono  i  numeri  10©  (dalle  parole  frater 
translatwnis  gaudiùj  110  -  111  -  112  -  113  -  114  -  115.  (^on  tì  si 
trova  la  rubrica  he  coecis  et  surdis  che  si  trova  nella  lezione 
marsigliese;  116  - 117  - 118  - 119  - 120  -  (il  121  è  omesso)  122  - 1'23 
- 124  - 1-25. 

Questi  frammenti  devon  sembrare  tanto  più  pregevoli  di 
quello  del  codice  338,  quantochè  complessivamente  contengono 
un  numero  maggiore  di  miracoli,  cioè  38  di  fronte  a  23:  e  pos- 
son  veramente  ritenersi  come  pagine  staccate  dell'opera  del 
Celano,  fra  le  quali  si  ha  la  pagina  di  conclusione:  mentre  il 
brano  contenuto  nel  cod.  338,  secondo  l'osservazione  dei  Bollan- 
dìsti,  è  piuttosto  una  raccolta  di  quei  miracoli,  eseguita  secondo 
l'intento  e  la  fantasia  del  compilatore,  come  apparisce  chiara- 
mente dall'ordine  loro  che  è  cosi  diverso  da  quello  del  testo  di 
Marsiglia.  E  poi  cosa  notevole,  che  nella  lezione,  che  ci  danno 
questi  frammenti,  mancano  i  miracoli  121, 195, 196^  197,  e  dopo  il 
194  vi  si  legge  immediatamente,  come  si  è  detto,  la  conclusione. 
Potrebbe  quindi  concepirsi  il  sospetto,  che  questi  siano  stati 
aggiunti  nel  manoscritto  di  Marsiglia,  e  non  appartengano  al 
trattato  del  Celano.  Ad  ogni  modo  se  ne  può  dedurre  che  il  co- 
dice, a  cui  appartenevano  questi  frammenti,  era  anteriore  a 
quello  di  Marsiglia,  o  derivava  da  una  fonte  anteriore. 

*94  Questo  cod.  (sec.  XIII),  che  è  un  bellissimo  esemplare  dei 
morali  di  S.  Gregorio,  probabilmente  corrisponde  all'art,  cxxxi; 
ma,  per  accertarne  l'identità  non  possiamo  valerci  né  delle  pa- 
role finali,  né  del  numero  de'  quaderni,  mancando  ambedue  queste 
indicazioni  nell'inv.  ant. 

*88  L'opere  contenute  nel  cod.  88  (seo.  XIV)  che  corrisponde 
esattamente  all'art,  cxxxvi  sono  notate  nel  foglio  di  guardia  in 
numero  di  20,  cioè:  De  gratia  et  libero  arbitrio.  —  De  correptione 
et  gratia.  —  Epistola  Prosperi  ad  Augustinum.  —  Ilari!  ad  Augu- 
sti num.  —  Do  predestinatione  sanctorum.  —  De  bono  perseveran- 


—  163  — 

tiae.  —  Epistolae  Augustini.  —  De  heresibus.  —  Do  incorrupta 
virginitate  matris  Dei.  —  De  fide  ad  Petrum.  —  Do  babtismo.  — 
Centra  donatistaa  libri  XIIL  —  De  babtismo  parvuloinim.  De 
unico  babtismo.  —  De  patientia.  —  De  cura  prò  mortuis.  — 
De  utilitate  credendi.  —  Liber  qui  incipit,  Frater  Dee  gratias. 
—  De  cathecizandis.  —  De  predestinatione.  — 

A  correggere  un  equivoco  incorso  nel  catalogo  moderno,  ri- 
porto qui  le  parole  iniziali  che  appartengono  alla  dedica  del 
primo  trattato:  Domino  dilectissimo  et  in  Christi  menibris  hono- 
rando  fratri  Valentino, 

*  891         II  cod.  391  (sec.  XII)  è  identico  all'  art.  cxli,  come  si  rileva 

dalle  parole  iniziali  e  finali  e  dal  numero  dei  quaderni.  Per  un 
equivoco  il  catalogo  moderno  lo  nota  col  titolo,  S.  Gregorii  mo- 
ralia.  Il  suo  vero  titolo  è  in  parte  indicato  nelP  inv.  ant.  Ho  detto 
in  parte,  giacche,  oltre,  Isidorus  de  presbiteris  e  Regula  S.  Augu- 
stini, contiene  molti  tratti  scelti  dalle  opere  dello  stesso  S.  Isi- 
doro, di  S.  Agostino,  di  S.  Prospero,  di  S.  Gregorio  ecc.,  che 
però  si  riferiscono  tutti  alla  disciplina  del  sacerdozio  regolare 
o  secolare;  onde  si  potrebbe  qualificare  come  un  manuale  di 
precetti  e  di  regole  di  vita  per  i  sacerdoti,  monaci,  chierici,  ca- 
nonici. Nelle  parole  finali  si  deve  leggere,  canonacis,  come  sta 
scritto  nel  codice  stesso. 

*574         L'art,  cxlv,  Quaedam  auctoritates  etc,  si  trova  attualmente 

*  384  diviso  nei  due  codici  574  e  384  (sec.  XII).  Il  574,  che  in  fine  nota 

appunto  il  numero  di  XIII  quaderni  e  che  termina  colle  parole 
indicate  nell'ant.  inv.,  contiene  quasi  tutto  il  manoscritto;  man- 
cano soltanto  i  primi  tre  quaderni.  Il  primo  quaderno  poi  è  stato 
rilegato  in  principio  del  cod.  384;  e  appunto  vi  si  legge  scritto, 
sebbene  con  carattere  posteriore,  il  titolo,  Auctoritates  quedam 
S.  leronimi,  come  nell'art,  dell' inv.  ant.,  ed  ha  le  stesse  parole 
iniziali.  Gli  altri  due  quaderni  mancanti  non  m'è  riuscito  rin- 
venirli, e  facilmente  son  perduti. 

11  574  è  un  palimsesto  del  sec.  XII,  in  cui  era  scritto  un 
libro  liturgico.  Nel  catalogo  moderno  la  materia  di  questo  cod. 
non  è  molto  esattamente  indicata.  E  un  zibaldone  di  brani 
confusi  e  diversi,  che  non  presentano  neppure  una  qualche  omo- 
geneità. Comincia,  come  già  ho  accennato,  col  quarto  quaderno, 
in  cui  il  trattateli©,  de  septem  gradibus  animae,  si  restringe  ai 
soli  primi  due  fogli:  segue  poi  spigolando  nei  trattati  seguenti: 
Ioannes  Costantinipolitanus  episcopus,  De  reparatione  lapsi  —  De 
vicibus  temporum  —  Idem  Ioannes  de  compuctione  cordis:  quindi 


—  164  — 

Aagostinns  super  Genesim:  e  cosi  continua  ad  ogni  pagina  a 
cambiar  tema,  recando  varie  autorità  di  S.  Padri,  specialmente 
di  S.  Agostino.  AI  f.  14.  leronim.  septem  scale  qnibns  ascendon- 
tur  regna  coelomm  —  De  figuris  apostolomm  —  De  Matnsalem 
et  annis  eius.  —  Ex  Angustino,  de  adulterinis  coniugiis.  —  Cosi 
continua  a  spigolare  notizie  e  sentenze  dall'opera,  De  Civitate 
Dei,  e  da  altre  opere  del  santo  dottore;  quindi  da  Beda,  da  Ra- 
bano,  da  Isidoro:  al  f.  36  x>arla  dei  sette  sapienti,  e  delle  pietre 
praziose:  al  f.  38  degli  animali,  dell'albero  della  mirra:  —  quindi 
i  nomi  delle  tre  grazie,  le  driadi,  le  amadriadi,  l'etimologia  di 
molte  parole  greche:  al  f.  47  epitafì  di  Ettore,  Achille,  Catone; 
epigramma  intomo  alle  muse;  quindi,  de  mirabilibus  mundi.  E 
cosi  via  via.  Dal  f.  75  all' 82  contiene  postille  e  sermoni  sopra 
gli  evangeli:  ma  si  può  con  fondamento  sospettare,  che  questo 
quaderno,  il  quale  a  me  sembra  di  altra  scrittura,  una  volta  ap- 
partenesse ad  altro  codice:  infatti  al  f.  83,  con  carattere  uguale 
a  quello  di  tutto  il  codice,  si  toma  al  solito  spicilegio  di  sentenze 
e  di  autorità.  Questo  codice  x>ertanto,  assai  singolare,  il  quale  non 
è  altro  che  una  specie  di  zibaldone  morale,  storico,  teologico,  re- 
torico, tratto  da  autorità  di  vari  autori,  non  poteva  essere  indicato 
comprensivamente,  che  dal  titolo  dell' ant.  inv.,  Quedam  aucto- 
ritates  leronimi  de  Deo  etc.,  dando  alla  formola,  etc.  il  signifi- 
cato di,  et  aliae  auctoritates.  1*6  auctoritates  leronimi  de  Deo 
son  contenute  nel  primo  quaderno,  che,  come  ho  accennato,  si 
trova  in  principio  del  codice  384. 

369  II  cod.  369  (sec.  XIII)  sembra  corrispondere  all'art,  cxlviii, 
giacche  ha  le  stesse  parole  iniziali,  contiene  gli  stessi  trattati 
con  r  ordine  stesso,  ed  è  quadernato,  cioè  porta  segnato  il  nu- 
mero de'  quaderni  entro  la  solita  corona  di  punti  rossi  e  neri. 
Non  è  possibile  però  confrontare  le  parole  finali,  perchè  è  mu- 
tilo in  fine;  e,  secondo  l'elenco  dell'ani,  inv.  e  del  doppio  indice 
scritto  da  mano  più  recente  nel  secondo  foglio  di  guardia,  man- 
cherebbe soltanto  una  parte  dell'  ultima  opera  a  Origenes  super 
oanticum.  ?»  L'inv.  ant.  però  segna  XXX  quaderni,  mentre  nel 
cod.  369  ne  rimangono  soltanto  XVIII.  Un  numero  cosi  diverso 
farebbe  dubitare  della  identità  di  questo  cod.  coli' art.  suddetto; 
giacché  non  è  possibile,  che  il  seguito  dell'  esposizione  della 
cantica  di  Origene  si  estendesse  per  altri  12  quaderni  d' una 
scrittura  minutissima,  qual'è  quella  del  cod.  369.  Dubito  per- 
tanto, che  l' inv.  ant.  abbia  segnato  XXX  invece  di  XX,  o  che 
seguissero  poi  altre  opere  non  notate  dal  compilatore  dell'  inv., 
della  quale  omissione  abbiamo  altri  esempi. 


—  165  — 

^482  Per  un  equivoco  il  cod.  482  (sec.  XIII),  nel  catalogo  mo- 
derno, è  stato  notato  col  titolo,  Quaestiones  theologicae.  In  verità 
è  un  manuale  ascetico  pratico,  estratto  dalle  opere  di  S.  Bernar- 
do, e  corrisponde  esattamente  ali*  art.  cxlix.,  Flores  Bernardi,  che 
è  il  suo  vero  titolo. 

432  II  cod.  432  (sec.  XII -XIII)  contiene  diversi  manoscritti,  fra 
i  quali  il  Boetius,  che  corrisponde  all'  art.  clvii,  come  si  rileva 
dal  numero  de'  quaderni  notato  in  fine  del  manoscritto  stesso, 
(il  qual  numero  si  riferisce  soltanto  all'opera  di  Boezio)  e  dalle 
parole  finali  conformi  a  quelle  notate  nell'ant.  inv.:  manca  però 
il  primo  quaderno.  Gli  altri  due  manoscritti  sono  sermoni  e 
schemi  di  sermoni:  e  ambedue  portano  la  numerazione  antica 
delle  pagine.  Il  primo  comincia  colla  pag.  3  e  termina  colla  pag. 
182.  Il  secondo,  con  altra  numerazione,  comincia  dalla  pag.  29 
e  termina  colla  pag.  132.  In  fine  il  Boetius  (sec.  XII). 

676  Della  identità  di  questo  cod.  676  (sec.  XIV)  coli' art.  clxii 
non  si  può  dubitare;  giacché  corrispondono  le  parole  iniziali  e 
finali  e  il  numero  dei  quaderni.  Di  più  le  parole  finali  sono  pre- 
cedute da  un  segno  che  consiste  in  una  specie  di  parentesi  aperta 
nel  punto  ove  incominciano  le  parole,  che  il  compilatore  inten- 
deva trascrivere  e  trascrisse  come  finali.  E  un  codice  con  due 
diverse  scritture:  la  prima,  piuttosto  elegante,  si  trova  nel  Bro- 
viloquium.  La  seconda  nelle  altre  opere,  comprese  nella  formola 
indeterminata,  cum  plurihus:  e  sono,  dieta  B,  Egidii,  che  si  li- 
mitano ad  un  foglio  e  mezzo;  de  Jacob  eiusque  progenie  cum 
considerationibus  eruditis:  —  de  mutua  collatione  duarum  novis- 
simarum  speculationum:  —  de  penis  post  mortem.  Carattere  mi- 
nutissimo e  mal  formato.  Nella  copertina  si  legge  a  Breviloquium 
Bouaventurae  versus  orientem  lictera  0  solario  4.°  » 

^  673  Di  questo  codice  fa  menzione  lo  Sbaralea,  (suppl.  ad  Script. 
pag.  65)  con  queste  parole:  Ars  sermocinandi  (Bonaventurae)  in- 
dicatur  ibidem  (in  veteri  Invent.  Bibl.  Conv.  S.  Frane.)  in  IV 
solario  orientali,  Extat  nunc  in  tabularlo  dicti  Conventus  {tìis. 
pergam,,  in  8)  post  paHem  perspectivae,  Mathaeum  postillatum  et 
artem  dictaminis,  incipitque:  u,  Omnis  tractatio  Scripturarum,  ut 
ait  Aug,  in  lib.  de  Doct.  Christ.,  circa  modum  inveniendi  etc.  n: 
et  cum  illa  in  tres  partes,  dividendi,  distinguendi  et  dilatandi 
partiatur,  extat  tantum,  prima  pars  et  initium,  secundae;  reliqua 
in  eo  codice  desiderantur, 

^  350  II  cod.  350  (sec.  XIV)  sembra  corrispondere  all'  art.  clxxvi  ; 
se  non  che  le  parole  finali  indicate  nell'inv.  ant.  si  trovano  al 


—  166  — 

fine  del  quaderno  XXIV,  in  cui  veramente  ha  termine  l'opera, 
Legende  sanctorum.  Nel  quaderno  XXV  poi  si  contiene  un 
frammento  delle  stesse  leggende,  cioè  le  vite  di  S.  Paolo  eremita, 
di  S.  Ilario,  di  S.  Macario  e  di  S.  Antonio  Abate. 

835  Nel  catalogo  moderno  sono  notate  come  parole  iniziali  di 
questo  cod.  835  (sec.  XIII)  «  Vir  erat  in  civitate  ji]  so  i>erò  si 
desumono  dal  prologo  che  precede  la  narrazione,  son  quelle 
indicate  nelPinv.  antico.  Di  questo  codice  fa  menzione  il  Rev. 
P.  Ehrle  (Archiv.  fùr  Litteratur  und  Kirchengescichte.  Zu  Be- 
thmanns  Notizen  ùber  die  Handschriften  von  St.  Francesco  in 
Assisi.  T.  I.  p.  484.)  e  giudica  che  in  esso  si  abbia  la  prima 
redazione  della  vita  di  S.  Francesco  scritta  da  S.  Bonaventura, 
perchè  in  essa  manca  la,«visio  palmae,  introdottavi  da  Girolamo 
.  d'Ascoli,  che  fu  poi  Papa  Niccolò  IV.  Nella  prima  tavola  di 
coperta  internamente  si  legge  questa  nota  del  Papini:  «  In  hoc 
codice  sunt  legendae  seu  vitae  S.  Frane,  confectae  a  S.  Bona- 
ventura. In  utraque  Innoc.  HI  dicitur  vidisse  S.  Franciscum 
Lateranensi  labanti  ecclesiae  ferentem  opem.  In  neutra  vero 
adest  Visio  palmae  crescentis  in  immensum,  quam  legendae  ma- 
lori adiecit  generalis  minister  Hieronimus  de  Asculo.  Videtur 
proinde  liber  iste  exaratus  ante  annum  1280.  ji  È  da,  notare,  che 
il  Papini,  il  quale  ha  postillato  questo  codice,  contrasegna  nella 
tt  Vita  Minor  »  i  passi,  che  mancano  nella  a  Vita  Maior,  ?»  sot- 
tolineandoli; e  quelli,  che  hanno  con  questa  la  loro  corrispon- 
denza, con  due  linee  segnate  in  margine. 

847  Di  questo  cod.  847  (sec.  XTV),  che  è  un  bellissimo  esemplare, 
fa  menzione  il  P.  Ehrle,  che  riporta  la  nota,  la  quale  precede 
il  testo  ed  è  di  questo  tenore:  a  Haec  minor  vita  B.  Frane,  ad  hoc 
de  maiori  excerpta  est,  ut  in  breviariis  portatilibus  et  etiam 
choralibus  habeatur.  Et  legetur  de  ipsa  in  choro,  secundum 
quod  in  ea  lectiones  distinctae  sunt:  in  festivitatibus  B.  Frane. 
et  per  octavam  natalis  eius.  Convenientius  etiam  de  ea  legi 
potest  ad  mensam,  in  ipsis  diebus  festivitatum  beati  Francisci. 
Maior  vero  vita  haberi  debet  merito  in  locis  singulis,  ad  edifì- 
cationem  fratrum.  Scriptores  ergo  compellantur  tenere  puncta- 
tiones  et  litteram  exemplaris;  et  iuxta  exemplar  hoc  errores 
illorum  per  fratrum  diligentiam  corrigantur.  »  Questa  nota  si 
legge  anche  nel  cod.  335. 

338  Questo  è  il  celebre  codice  che  costituisce  uno  dei  documenti 
capitali  della  storia  di  S.  Francesco  e  dell'ordine  Minoritico. 
Ne  han   parlato  i  più  illustri   cultori  della   storia  francescana, 


—  167  — 

il  P.  Papini,  il  P.  Ehrle,  Paolo  Sabatier,  Mons.  Falooi  Pulignani, 
il  Cristofani,  ed  altri. 

Il  Papini  (Vita  di  S.  Frano,  lib.  II  cap.  XV.  art.  1.  Degli 
scritti  di  S.  Frane.)  lo  descrive,  dicendolo,  un  codice  miscellaneo 
quanto  alla  materia  e  quanto  al  carattere,  e  lo  giudica  anteriore 
all'anno,  in  cui  Niccoli  m  confermò  di  nuovo  la  regola,  cioè 
al  1280;  perchè,  mentre  la  regola  vi  si  trova  bene  scritta  colla 
scrittura  propria  di  tutta  quella  parte  del  codice,  l'approvazione 
di  Niccolò  m  è  stata  aggiunta  posteriormente  da  mano  diversa. 
Lo  stima  poi  posteriore  al  1248,  perchè,  legato  com'è  in  due  grosse 
tavolette  di  legno,  ad  una  di  queste,  cioè  all'anteriore,  è  incollata 
una  sottil  membrana,  nella  quale  si  leggono  notate  le  paghe, 
ohe  il  Card.  Ranieri  passava,  ora  da  Volterra,  ora  da  Ancona, 
agli  ufGlziali  delle  milizie  assoldate  per  difender  contro  Fede- 
rico n  le  terre  della  chiesa,  dei  quali  è  registrato  il  nome  e 
la  patria  o  almeno  la  nazionalità. 

Il  Sabatier  (Vie  de  St.  Fran90Ì8,  Etude  critique  des  sources 
p.  XXXIX.)  giudica  anch'esso  (come  del  resto  è  evidente)  che 
questo  codice  è  una  raccolta  di  diversi  manoscritti,  i  quali  pos- 
sono appartenere  ad  epoche  diverse.  Egli  ne  esamina  special- 
mente la  parte  che  più  l' interessa,  tutta  omogenea^  contenente 
gli  scritti  di  S.  Francesco;  cioè,  i  quaderni  2,  8,  4.  Non  ne  de- 
termina assolutamente  l'epoca,  ma  con  una  ipotesi  molto  in- 
gegnosa, stima  assai  probabile,  che  rimonti  a  circa  l'anno  1240: 
giacché  nello  scritto  a  de  littera  et  admonitione  beatissimi  patris 
nostri  Francisci  quam  m,isit  fratribus  ad  capitulum  quando  erat 
infirm,uSf  nell'  indirizzo  »  Reverendis  et  m^ultum,  diligendis  fra-' 
tribus  universis,  fratri  Generali  Ministro  A  etc,  V  iniziale  A  de- 
sta qualche  maraviglia:  sembra  infatti,  che  avrebbe  dovuto 
esservi  piuttosto  un  N.  Ora  egli  suppone,  che  il  copista  abbia 
sostituito  l'iniziale  del  nome  del  ministro  generale  d'allora;  nel 
qual  caso  l' iniziale  A  indicherebbe,  o  Alberto  da  Pisa  1239-40, 
o  Aimone  da  Feversham  1240-44.  Cosi  il  Sabatier  farebbe  rimon- 
tare questa  parte  ad  un  epoca  anteriore  a  quella,  che  il  Papini 
avrebbe  stabilito  come  termine  più  remoto.  Ma  se  ben  si  ri- 
flette, la  ragione  che  adduce  il  Papini  per  fissare  questo  ter- 
mine, sarà  validissima  per  quel  che  riguarda  l'epoca,  in  cui 
questi  manoscritti  furono  raccolti,  ma  i  manoscritti  stessi  pote- 
v^ano  senza  dubbio  essere  anteriori.  Si  può  tuttavia  osservare 
che  l'iniziale  A  potrebbe  applicarsi  anche  al  ministro  generale 
Arlotto  da  Prato  1285.  Il  Papini  però,  come  abbiamo  accennato, 
non  ammette  per  il  codice  un  termine  posteriore  al  1280.  E 
questa    determinazione   forse  ha  valore  per  tutta  la   raccolta. 


—  168  — 

Imperocohè;  a  giudicare  dalle  qualità  diverse  della  scrittura 
ed  anche  della  materia,  il  codice  potrebbe  forse  dividersi  iu 
sei  parti:  I.  Il  primo  quaderno  che  contiene  le  ordinationes 
officii  divini,  n.  I  quaderni  2,  8,  4,  che  contengono  la  regola  e 
gli  scritti  di  S.  Francesco.  III.  Il  quaderno  5  che  contiene  la 
raccolta  dei  miracoli,  tratta  dalla  cosi  detta  terza  vita  del  Ce- 
lano, e  la  vita  in  quattro  lezioni,  sole  esistenti  delle  nove  che  si 
promettono  nel  prologo.  IV.  I  quaderni  6  e  7,  vita  versificata 
di  S.  Francesco.  V.  Il  quaderno  8  e  metà  del  9,  officio,  vita  ed 
inni  di  S.  Chiara.  VI.  Metà  del  quaderno  9  e  il  10,  vita  versificata 
di  S.  Chiara.  Ora,  la  prima  parte,  che  in  origine  era  indipen- 
dente dalle  altre,  terminava  con  un  foglio  bianco;  ovvero  anche 
è  stata  accresciuta  poi  di  un  foglio,  che  doveva  in  principio  esser 
bianco  per  intero;  al  quale  naturalmente  succede  il  quaderno 
2.*"  che  comincia  subito  colla  Regola  di  S.  Francesco,  riportata 
nella  bolla  d'approvazione  di  Onorio  III.  Ora,  nella  seconda 
faccia  del  detto  foglio  bianco,  con  carattere  posteriore  (cosi  ra- 
giona il  Papini)  è  stato  scritto  il  principio  della  Bolla  d'ap- 
provazione di  Niccolò  m  sino  alle  parole  a  Honorius  Epus  etc. 
dilectis  filiis  fratri  Francisco  etc,  ii  che  formano  il  principio  della 
n.*  parte  del  codice.  Terminata  poi  la  Begola  e  la  Bolla  d'Ono- 
rio, viene  aggiunta  la  conclusione  della  Bolla  di  Niccolò  IH, 
collo  stesso  carattere,  con  cui  ne  era  stato  riportato  il  principio 
nel  primo  quaderno.  E  probabile  pertanto,  che  questo  coordina- 
mento fra  la  prima  e  la  seconda  parte  del  codice  sia  stato  ese- 
guito dopo  la  pubblicazione  della  Bolla  di  Niccolò  m,  quando 
già  il  codice  era  stato  formato.  Ad  ogni  modo  la  ragione  del 
Papini  verrebbe  ad  avere  tutto  il  suo  valore,  almeno  per  le  due 
prime  parti  del  codice.  Del  resto,  quanto  alla  prima,  un  altro 
indizio  ci  può  far  ritenere  che  sia  anteriore  al  1264;  giacché 
nell'elenco  delle  feste  più  solenni,  in  cui  si  permette  ai  frati  di 
cantare  le  sequenze,  è  omessa  la  festa  del  Corpus  Domini. 

Anche  Mons.  Faloci  Pulignani,  nel  suo  dotto  studio  critico 
sul  Cantico  del  sole  (Miscellanea  francescana  Voi.  VI  Fase.  II 
pag.  44)  reca  argomenti  per  determinare  l'epoca,  almeno  della 
parte  II,  cioè  dei  quaderni  2.°,  3.°  e  4.°;  e  confutando  l' opinione 
sostenuta  dal  Della  Giovanna,  dimostra,  che  il  manoscritto,  dove 
si  riporta  il  cantico  del  sole,  rimonta  almeno  al  1250;  la  qual 
cosa  egli  stima  indiscutibile,  perchè  nell'  elenco  delle  feste  sopra 
nominate,  manca  la  festa  di  S.  Chiara,  la  quale  fu  canonizzata 
nel  1255.  Potrebbe  opporsi,  che  l'argomento  vale  per  il  solo 
primo  manoscritto  delle,  Ordinationes  divini  officii,  che  è  indi- 
pendente dagli  altri.  Tuttavia,  siccome  una  certa  tal  quale  omo- 


—  169  — 

genita  deve  riconoscersi  fra  tutte  queste  parti,  P  antichità  del- 
l'una possiam  dire  che  si  riflette  nelle  altre. 

Del  resto  a  determinare  l'epoca  delle,  Ordinationes  divini 
officii,  vi  sarebbe  un  altro  mezzo.  In  una  delle  ordinazioni  si 
prescrive,  che  in  missis  peculiaribus  de  Sancto  Spiritu  etc,  di- 
cuntur  kyrie,  praephationes,  Sanctus  etc,  non  tamen  in  his  missis 
dicitur  gloria  in  excelsis  Beo,  Ora,  in  margine,  con  carattere 
o  del  sec.  XIII  (fine)  o  XTV  (principio),  si  trova  scritta  la  nota 
seguente:  Tamen  secundum  privilegium  papale  nobis  concessum 
possumus  dicere  gloria  in  excelsis  Beo.  Il  primo  quaderno  adun- 
que è  anteriore  all'epoca,  in  cui  fu  accordato  ai  Frati  Minori 
questo  privilegio.  Qual'è  questa  epoca?  Propongo  il  quesito. 

Il  Codice  in  gran  parte  è  publicato.  Il  Papini,  primo  forse 
fra  tutti,  publicò  il  Cantico  del  Sole  e  ne  diede  una  lezione 
molto  esatta  (Vita  di  S.  Francesco.  Fuligno  1825.  Lib.  Il  pag. 
144)  se  non  in  quanto  due  o  tre  parole  presentano  una  lievis- 
sima differenza,  che  forse  è  da  attribuirsi  ad  errore  di  stampa. 
Publicò  inoltre  le  quattro  lezioni  del  Celano  (Notizie  sicure 
pag.  239).  Nella  edizione  critica  degli  opuscoli  di  S.  Francesco 
il  Boehmer  ha  seguito,  specialmente  nella  seconda  edizione,  il 
testo  del  nostro  codice. 

Il  Sabatier  publicò  nella  Miscellanea  Francescana  (Voi.  VI 
Fase,  n  pag.  39-43)  quasi  tutta  la  HI  parte,  cioè  il  frammento 
del  trattato  de'  miracoli  composto  dal  Celano  :  e  torna  a  gran 
lode  dell'  illustre  critico,  che  la  congettura  da  lui  formata,  che 
quella  raccolta  fosse  un  frammento  dell'  opera  del  Celano,  fu 
poco  dopo  confermata  pienamente  dalla  scoperta  del  codice  di 
Marsiglia;  benché,  come  osservano  i  Bollandisti  (Analecta  Bol- 
landiana  T.  XVlli  p.  83)  piuttosto  che  un  frammento  debba 
considerarsi,  come  uno  spicilegio  di  quell'opera.  La  parte  IV, 
vita  di  S.  Francesco  versificata,  fu  tradotta  e  publicata  dal  Cri- 
stofani.  La  vita  di  S.  Chiara  contenuta  nella  parte  V  è  uguale 
a  quella  publicata  dai  Bollandisti  nel  T.  Il  degli  Acta  Sancto- 
rum  Augusti,  i  quali  però  si  servirono  d' un  altro  codice,  e 
sembra  non  abbiano  avuta  alcuna  cognizione  del  codice  assisane. 

La.  parte  VI,  Vita  versificata  di  S.  Chiara,  tranne  qualche 
brano,  è  tuttora  inedita. 

*652  Di  questo  art.  clxxxiv  restano  nel  cod.  652  (sec.  XIV)  sol- 
tanto due  quaderni  il  V  e  il  VI,  nei  quali  si  legge  la  regola 
riportata  nella  bolla  d'approvazione  di  Niccolò  III,  la  bolla 
Exiit  qui  seminai,  e  la  regula  continentium.  I  primi  tre  e  gli 
ultimi  tre  quaderni  sventuratamente  sono  stati  staccati  e  perduti. 


—  170  — 

L'identità  di  questo  codice  colPart.  clxxxiv  è  manifesta;  giacché 
conserva  l'antica  rilegatura  e  la  membrana,  in  cui  è  notato  il 
titolo  di  esso,  negli  stessi  termini  dell'  antico  inventario,  e  il 
suo  collocamento  versus  orientem  in  solario  quinto. 

*  684  II  cod.  684  (sec.  XTV),  il  quale,  secondo  tutti  i  contrasegni, 
corrisponde  all'  art.  cxcviii,  è  rilegato  in  due  tavolette,  nella  pri- 
ma delle  quali  si  trovano  scritti,  l'uno  nella  faccia  intema,  di 
carattere  del  Papini,  l'altro  nella  esterna,  non  saprei  determi- 
nare con  sicurezza  se  di  carattere  del  Papini  stesso  o  del  Lipsin, 
due  elenchi  dei  trattati  contenuti  nel  codice.  Il  primo  di  essi  è 
di  questo  tenore: 

1.  Ganticum  pauperis. 

2.  Responsiva  super  quibusdam  articulis  regulae. 
8.  Interpetratio  regulae  quinque  magistrorum. 

4.  Declaratio  Gregorii  IX. 

5.  Declaratio  Francisci  Maironis  Ministri  Provinciae:  de 
paupertate  Christi  et  Apostolorum. 

6.  Epistola  Magistrorum  Capituli  Perusini  centra  Papam 
de  paupertate  Christi  et  Apostolorum. 

Il  secondo,  che,  se  fosse  di  carattere  del  Papini,  sarebbe  una 
modificazione  del  primo,  è  in  questi  termini: 

1.  Fr.  Joannis  Pekan  Ord.  Min.  Canttcum  pauperis. 

2.  Sancti  Bonaventurae,  Magistro  innominato  super  regulam. 

3.  Expositio  regulae  per  quinque  doctores  Ord.  1248. 

4.  Begula  secunda  seu  brevis  declaratio  Greg.  IX. 

5.  Francisci  Maironis  determinatio  de  paupertate  Christi 
et  Apost. 

6.  Epistola  Capituli  Perusini  de  paupertate. 

7.  Anonimi  centra  zelotypos  paupertatis. 

I  due  elenchi  che,  come  si  vede,  sono  concordi  nei  primi 
cinque  articoli,  presentano  in  ultimo  una  grandissima  differenza, 
o  meglio  una  vera  opposizione.  Ond'  io,  per  giudicare  quale  dei 
due  fosse  conforme  alla  verità,  ho  dovuto  esaminare  più  accu- 
ratamente il  codice,  e  leggerne  l' ultimo  trattato;  e  un  tale  esame 
mi  ha  fatto  rilevare,  che  il  suo  contenuto  non  è  esattamente 
indicato  né  dai  detti  due  elenchi,  né  dal  catalogo  in  uso,  né 
dall' ant.  inv.  Ho  creduto  perciò  conveniente  di  registrare  di 
nuovo  gli  scritti  che  esso  contiene: 

1.  tt  Canticum  pauperis  prò  dilecto.  ?»  —  Il  P.  Ehrle  nel  suo 
eruditissimo  studio  a  Zur  Vorgeschichte  des  Concils  von  Vienne  n 
( Archi V.  fùr  Litteratur-und  Kirchen-geschichte  T.  IH,  pag.  61) 
riportando  uno  scritto  di  Ubertino  di  Casale,  in  cui  questi  cita 


—  171  ^ 

il  cantioum  pauporis,  registra  i  mauoscritti  di  questo  trattato, 
e  ricorda  anclie  il  manoscritto  assisano;  ma,  o  sia  un  equivoco 
di  registrazione,  o  un  errore  di  stampa,  gli  dà  il  numero  697, 
che  invece  è  un  breviario.  Questo  trattato,  clie  è  un'  esposizione 
della  regola  di  S.  Francesco,  e  fu  scritto  da  Giovanni  Peckam, 
probabilmente  fra  il  126&  e  il  1279  (V.  Analecta  Bollandiana 
T.  XXIV  fase.  Ili,  15  Luglio  1906),  è  stato  pnblicato  per  la 
prima  volta  dai  dotti  Padri  di  Quaracchi,  nella  «  Bibliotheca 
Francisoana  ascetica  medii  sevi  »  nel  corrente  anno  1905. 

2.  tt  Responsiva  super  quibusdam  articulis  regulae.  »  — 
che  incomincia  a  Innominato  magistro  frater  Bonaventura  ji  ed 
è  stata  publicata  se  non  erro,  la  prima  volta,  nell'opera  a  Fir- 
mamentum  trium  ordinum.  Ven.  1513.  n  Questo  scritto  non  è 
indicato  nelPant.  inv. 

3.  tf  Expositio  regulae  facta  a  quinque  doctoribus  etc.  ji  — 
che  nel  cod.  non  ha  la  rubrica  con  questo  titolo,  ma  incomincia 
subito  coir  indirizzo  «  Reverendo  in  Christo  patri  etc.  n  Questo 
scritto  è  male  indicato,  o  a  dir  meglio  non  è  indicato  affatto 
nel  catalogo  attualmente  in  uso.  £  stato  poi  publicato  nella 
citata  opera  «  Firmamentum  trium  ordinum  »,  ove  s'intitola 
tt  Expositio  quatuor  magistrorum.  »  E  cosi  pure  il  Wadding 
(Annales  T.  I.  an.  1242,  pag.  608),  parlando  di  questa  espo- 
sizione, dice  che  «  sub  appellatione  quatuor  magistrorum  cir- 
cumfertur;  »  e  da  tutti  è  citata  come  opera  dei  quattro  dottori; 
forse  perchè  non  si  tien  conto  di  Gaufredi,  il  quale,  secondo 
l'espressione  del  Wadding  a  collatione  habita  cum  fratre  Gau- 
frido  n  (op.  cit.  pag.  608),  vi  avrà  contribuito  col  suo  consiglio; 
ma  non  dev'  essere  stato  fra  i  compilatori  di  essa.  É  cosa  note- 
vole poi,  che  tanto  nel  a  Firmamentum  »  quanto  negli  a  Annales  ?» 
l'indirizzo  della  lettera  di  prefazione  «  Rev,  in  Christo  domino 
fratri  etc,  »  invece  di  un  nome  proprio  ha  la  lettera  imperso- 
nale tt  N  T»;  mentre  nel  nostro  codice  si  legge  a  Aymoni  *;  come 
forse  nell'originale;  giacché  fu  il  ministro  generale  Aymone, 
che  nel  1241  chiese  il  parere  di  quei  maestri,  intorno  ad  alcuni 
punti  dubbi  della  regola. 

4.  tf  Begula  cum  declaratione  Grog,  IX.  v  —  Questo  scritto  è 
inesattamente  indicato  nel  catalogo  attuale,  che  lo  registra  con 
queste  parole  u  Regula  fratrum  minorum:  precede  la  bolla  di 
Onorio  IH,  n 

5.  tt  Determinatio  paupertatis  Christi  et  Apostolorum  condita 
a  fr.  Francisco  de  Mayronis  eximio  doctore  sacre  theologie  ord. 
fratr.  min.  tuno  ministro  provincie,  quam  condidit  in  romanam 
curiam  apud  avenionem,  dum  de  facto  questio  est  incitata,  ir  — 


—  172  — 

Questo  scritto  è  stato  indicato  in  tutti  i  quattro  elenchi,  ma 
nel  catalogo  attuale  ne  sono  state  erroneamente  indicate  le  pa- 
role iniziali  e  finali;  giacché,  non  so  per  quale  strano  equivoco, 
gli  vengono  attribuite  quelle  dell'ultimo  trattato,  le  quali  sono 
n  Queritur  an  professio  evangelica  »  e  «  ponderis  et  vigoris  » 
mentre  invece  Io  scritto  di  Francesco  di  Mayrone  comincia  colle 
parole:  k  Nota  questionem  de  facto  «  e  finisce  «  Illa  littera  vi- 
detur  fuisse  conscripta,  n  Lo  Sbaralea  ricorda  il  nostro  codice 
684  specialmente  per  questo  trattato:  «  Determinatio  paupertatis 
Christi  et  Apostolorum  eius,  quem  tractatum  m$.  asservari  in 
nostro  assisiensi  Sacrario  tradidit  Rodulphus,  lib,  2.  f,  151;  idque 
ex  veteri  inventario  illius  loci  in  Y.  solario  orientali,  ubi  legitur 
ita  desiisse;  «  nullius  apud  Beum  ponderis  et  vigoris  n:  sed  nunc 
asservatur  in  tabulario  sive  archivio  eiusdem  conventus,  incipiens. 
ft  Nota  quaestionem  de  facto  incitatam,  utruni  Christus  ac  eius 
apostoli  Itabuerint  aliquid  in  communi  etc.  ti;  et  notatur  eavn  edi- 
disse  in  pontificia  curia  Avenione  etc.  ms,  est  pergam,  una  cum 
cantico  pauperis  Ioannis  Pekan.  Quibus  subsequitur  alia  questio 
sine  autore,  incipiens,  Quaeritur  an  professio  evangelicae  pauper- 
tatis. 1»  Op.  cit.  pag.  269-270.  Dalle  quali  parole  si  può  rilevare, 
che  il  Rodolfo,  tratto  in  errore  dal  nostro  ant.  inv.,  attribuì  al 
trattato  di  Francesco  di  Mairone  le  parole  finali  nullius  pon- 
deris et  vigoris,  e  che  lo  Sbaralea  ha  descritto  meglio  degli  altri 
r  ultimo  trattato,  del  quale  dovremo  ora  parlare  un  poco  più 
a  lungo;  perchè  i  due  ultimi  scritti,  nei  quattro  elenchi  sopra- 
detti, o  non  sono  indicati,  o  indicati  erroneamente. 

6.  li  Littera  magistrorum  capituli  perusinL  —  Nel  1322  i 
Cardinali  Vitale  de  Fumo,  e  Bertrando  della  Torre  ed  altri 
proposero  al  ministro  generale  frate  Michele  da  Cesena  ed  ai 
maestri  e  dottori  dell'ordine  raccolti  in  quel  capitolo,  fra  i  quali 
v'era  il  celebre  Guglielmo  Occam,  la  questione  che  agitava  e 
turbava  l'ordine  minori tico,  cioè  «  Utrutn  pertinaciter  affirmare 
dominum  Jesum  Christum  eiusque  apostolos  non  habuisse  bona 
aliqua  in  speciali,  ncque  in  comuni  foret  haereticum,  ti  Fra  Mi- 
chele di  Cesena  e  gli  altri  dottori  risposero  negativamente,  con 
una  lettera,  che  sarebbe  quella  riportata  nel  nostro  codice:  se 
non  che  in  questo  la  lettera  si  limita  soltanto  a  pochi  periodi, 
scritti  nella  seconda  colonna  dell'  ultimo  foglio  del  quaderno  VI 
[f.  64  (b)],  cioè  sino  alle  parole:  «  Prima  ratio  talis  est:  nulla 
assertio  est  haeretica  quce  fundatur  super  determina\i\OTL&ìnL\  n'.  e 
qui  è  troncata.  Segue  poi  nel  VII  quaderno  senza  alcuna  rubrica 
la  questione: 

7.  tt  Queritur  an  professio  evangelico  paupertatis  et  aposto- 


—  173  — 

»  lice  possit  licite  ad  talem  modum  vivendi  reduci,  quod  amodo 
ti  sufficienter  vivat  de  possessionibns  et  redditibns  a  papa,  vel 
1»  mundanis  principibus,  certis  procuratoribus  commissis,  qui 
j»  vice  et  auctoritate  pape  vel  principum  eos  teneant;  ita  quod 
n  nec  dominium  nec  ius  utendi  nec  usua  temporalium  posses- 
j*  sionum  ad  professores  evangelicos  spectet,  nisi  solum  simplex 
Ti  U8U8  eius,  quod  inde  de  facto  prò  victu  cotbidiano  recipù^nt.  » 
L'autore  del  trattato,  cbe  nel  codice  è  anonimo,  usando  il  me- 
todo dialettico  degli  scolastici,  comincia  dall' esporre  le  ragioni 
cbe  possono  addursi  a  favore  della  sentenza  affermativa,  con- 
traria a  quella,  cbe  egli  intende  difendere  e  sostenere;  «  et  quod 
hoc  liceat  videtur  primo;  quia  per  hoc,  modo  nullo  leditur  abdi- 
catto  temporalis  dominii  vel  iuris  etc,  »:  e  cosi  continua  addu- 
cendo  dodici  ragioni;  talcbè  per  un  buon  tratto  campeggia  la 
sentenza  affermativa;  e  cbi  si  arrestasse  a  queste  pagine  sarebbe 
facilmente  tratto  in  errore,  e  giudicberebbe,  cbe  l'autore  fosse 
un  avversario  dei  zelanti  o  spirituali.  E  bisogna  dire,  cbe  questo 
appunto  sia  accaduto  a  cbi  ba  redatto  l'elenco,  scritto  nella 
faccia  esterna  della  tavoletta  di  coperta.  Ma  il  trattatista,  dopo 
essersi  proposto  la  duodecima  ragione  favorevole  alla  sentenza 
cbe  intende  escludere,  la  qual  ragione  consiste  nell'obbedienza 
cbe  si  deve  alle  costituzioni  papali,  in  modo  cbe  a  non  solum 
est  licitum,f  sed  etiam  debitum,  predictum,  modum,  a  prefatis  prò- 
fessoribus  observari  »,  stabilisce  la  sua  tesi  in  tal  modo:  «  Re- 
spondeo  quod  modus  prefatus  est  omni  dolo  et  fallacia  plenus  et, 
nisi  fallor,  est  ille  de  quo  sanctus  pater  franciscus  sociis  in  reve- 
latione  prophetica  est  ìocutus:  e  prosegue,  prima  adducendo  varie 
e  molteplici  ragioni  a  favore  della  sua  tesi,  e  da  ultimo  confu- 
tando le  dodici  ragioni  contrarie,  cbe  da  principio  si  era  pro- 
posto; e,  nel  confutare  la  dodicesima,  usa  parole  assai  acerbe 
affei*mando,  cbe,  se  il  pontefice  facesse  qualcbe  costituzione  con- 
traria all'evangelica  povertà,  ed  alla  regola  di  S.  Francesco, 
quod  (come  egli  aggiunge)  absit,  gli  si  dovrebbe  negare  obbe- 
dienza, né  sarebbe  da  tenersi  conto  della  scomunica,  cbe  in  tal 
caso  egli  considera  come  a  nullius  apud  dominum  ponderis  et 
vigoris  »:  ultime  parole  del  trattato.  La  quale  affermazione  egli 
accompagna  coi  termini  più  sconvenienti,  quali  appena  potreb- 
bero attendersi  dal  più  fiero  eretico.  Lungi  pertanto  dall' esser 
questo  un  trattato  contro  i  zelanti,  come  è  scritto  in  uno  dei 
due  elencbi  sopra  riportati,  è  anzi  opera  d'un  ardentissimo  ze- 
lante o  spirituale.  Ed  è  strano,  cbe  l'autore  dell'elenco  scritto 
al  di  fuori  della  tavoletta  di  coperta,  chiunque  egli  sia  o  il 
Papini  o  il  Lipsin,  abbia  preso  un  equivoco  cosi  madornale:  e 


—  174  — 

certamente  egli  non  deve  aver  Ietto  il  trattato  oltre  le  prime 
pagine,  fermandosi  alle  prime  apparenze.  Né  meno  strano  è  lo 
sbaglio  delP  erenco  intemo,  che  senza  dubbio  è  di  carattere  del 
Papini:  il  quale,  se  fosse  autore  di  ambedue  gli  elenchi,  avrebbe 
coir  uno  cercato  di  correggere  e  modificar  l'altro.  Ma  non  si  sa 
concepire,  come  il  valente  storico  abbia  potuto  giudicare,  che 
l'ultimo  trattato  fosse  una  continuazione  della  lettera  del  Ca- 
pitolo Perugino,  e,  non  si  sia  accorto,  che  questa  terminava 
dopo  pochi  periodi.  Considerando  poi  egli  i  due  scritti  come 
uno  scritto  solo,  a  questo  avrebbe  attribuito  per  argomento  la 
controversia  intorno  alla  povertà  di  Cristo  e  degli  Apostoli,  di 
cui  trattano  soltanto  i  pochi  periodi,  che  veramente  apparten- 
gono alla  lettera  dei  dottori  del  capitolo  perugino;  i  quali  lungi 
dallo  scrivere  u>  centra  Papam  n  allegavano  a  favore  della  loro 
sentenza  anche  l'autorità  di  Papa  Giovanni  XXTT  (vedi  la  let- 
tera presso  il  Wadd.  T.  IH,  an.  1322.  pag.  285):  sebbene  poi 
questo  Pontefice  (sarebbe  fuor  di  luogo  espome  i  motivi)  si 
turbasse  gravemente  contro  i  sostenitori  di  quella  sentenza.  £ 
neppure  si  può  dire  «  centra  Papam  ji  lo  scritto  ultimo;  giacché, 
le  parole  contrarie  all'autorità  del  Pontefice  si  riferiscono  sol- 
tanto alla  confutazione  della  dodicesima  obiezione,  che  l'autore 
si  era  proposto  in  principio;  ed  hanno  un  valore  ipotetico;  benché, 
in  sostanza,  l'ipotesi  si  fosse  convertita  in  fatto;  dacché  le  co- 
stituzioni pontifìcie  legitimavano  quel  modo  di  professare  la 
povertà,  che  nel  trattato  si  ripudiava.  Bisogna  dire  pertanto, 
che  il  Papini,  considerando  quei  due  scritti  come  uno  scritto 
solo,  abbia  letto  soltanto  i  primi  e  gli  ultimi  periodi,  e  dai 
primi  abbia  argomentato  che  fosse  una  lettera,  la  quale  avesse 
per  argomento  la  controversia  intorno  alla  povertà  di  Cristo  e 
degli  Apostoli;  dagli  ultimi  che  fosse  diretta  contro  il  Papa. 
Tanto   è  vero,  che  u  quandoque  bonus  dormitat  Homerus,  ji 

Il  trattato  nel  codice  è  anonimo;  e  l' explicit  in  fine  é  spie- 
tatamente abraso,  e  forse  conteneva  soltanto  il  titolo  dell'opera. 
Ma  la  lettura  di  tutto  lo  svolgimento  della  questione  mi  fece 
concepire  la  speranza  di  scoprirne  l' autore,  parendomi,  che  questi 
non  potesse  essere  uno  dei  gregari  fra  gli  spirituali,  ma  sib- 
bene  uno  dei  capi  più  dotti  e  più  ardenti;  e  pensai  ad  Ubertino 
da  Casale,  a  fra  Michele,  a  Pier  Giovanni  Olivi  e  simili;  o  sti- 
mai molto  probabile,  che  nel  dottissimo  studio  dell'  illustre  P. 
Ehrle  a  Die  Spiritualem,  ihr  Yerhaltniss  zum  Franciscanerorden 
und  zu  den  Fraticellen  »  o  a  meglio  dire  in  quel  complesso  di 
vari  studi,  intorno  a  scritti,  fatti,  e  persone  che  hanno  atti- 
nenza colla    storia  degli    spirituali,   si  potesse  trovare  qualche 


—  175  — 

cenno  relativo  al  nostro  trattato  anonimo.  Né  m'ingannai;  in- 
fatti PElirle  nel  suo  scritto  a  Petrus  Johannes  Olivi,  sein  Leben 
und  scine  Scliriften  ti  esponendo  le  opere  dell'ardente  Mino- 
ritaj  rende  pur  conto  di  varie  questioni  da  questo  dibattute  e 
risolte;  fra  le  quali  la  decima  sesta  è  appunto  la  questione 
del  nostro  codice,  intomo  al  modo  di  professare  l'altissima  po- 
vertà tt  an  professio  paupertatis  evangelice  et  apostoUce  possit 
licite  ad  talem  modum  vivendi  reduci  etc,  »  Il  P.  Ehrle,  cbe  si 
è  servito  del  codice  vaticano  4896  da  lui  descritto  a  pag.  473 
( Archi V.  etc.  T.  m.),  e  preferito,  perchè  contiene  un  numero 
maggiore  di  questioni,  reca  pochi  brani  della  questione  presente, 
i  quali  sono  in  tutto  conformi  al  nosro  codice  684:  se  non  in 
quanto  vi  si  trova  una  variante  nell'  interpetrazione  d'un  passo 
dell'apocalisse.  Riportato  un  breve  tratto  di  un  tal  passo,  il  P. 
Ehrle  avverte,  che  segue  poi  una  mistica  interpretazione  del  nu- 
mero apocalittico  266.  Non  so,  se  questo  numero  si  debba  attri- 
buire ad  un  errore  di  stampa,  ovvero  alla  lezione  del  codice 
vaticano:  certo  è,  che  il  numerus  bestiae  del  testo  dell'apocalissi 
è  il  666:  ed  è  ben  determinato  dalle  parole,  che  in  quel  passo 
l'Olivi  attribuisce  a  S.  Bonaventura,  il  quale  «  optime  exposuit, 
dicenSf  quod  ibi  sunt  tres  numeri,  senario,  qui  est  numerus  circu- 
laris,  intitulati,  n  Se  non  che,  mentre  queste  parole  accennano 
evidentemente  al  numero  666,  quelle  che  immediatamente  se- 
guono non  possono  ad  esso  applicarsi.  Le  parole  son  queste 
(Archiv.  etc.  T.  IH  pag.  532):  «  Nam  primus  numerus  est  sexies 
quartum,  secundus  sexies  decem,  tertic  (sic)  ussexies  (sic)  unum,  ti 
Nel  testo  del  nostro  codicetto  invece  si  legge:  a  nam  primus  nu- 
merus est  sexies  centum,,  secundus  sexies  decem,,  tertius  sexies 
unum  ?»;  che  è  evidentemente  la  vera  lezione.  Cosi  poco  più 
sopra,  dove  nel  cod.  vat.  secondo  la  publicazione  del  P.  Ehrle, 
si  legge  subunco  dolo,  nel  nostro  si  legge  sub  unico  dolo. 

Comunque  sia,  dal  confronto  del  nostro  codice  coi  passi, 
recati  dal  P.  Ehrle,  evidentemente  apparisce,  che  l'autore  del- 
l'ultimo trattato  del  cod.  684  è  frate  Pier  Giovanni  Olivi;  e  che 
nel  nostro  si  ha  forse  una  lezione  più  corretta  di  quella  del 
codice  vaticano  4986. 

I  trattati  poi  contenuti  in  questo  piccolo  codice  presentano 
una  certa  omogeneità,  perchè  tutti  hanno  attinenza  al  movimento 
degli  spirituali:  e,  premesso,  che  questo  movimento,  secondo  il 
citato  illustre  Storico,  può  dividersi  in  due  periodi;  il  primo 
dai  primordi  dell'  ordine  fino  al  1321,  nel  quale  il  dissidio,  svol- 
gendosi fra  gli  spirituali  e  le  comunità  dell'  ordine,  ebbe  per 
oggetto  una  controversia   tutta   pratica,  cioè  il  modo  di  esser- 


—  176  — 

vare  più  o  meno  strettamente  la  povertà  e  la  regola,  e  di  cor- 
rispondere, più  o  meno  fedelmente,  all'ideale  del  santo  fondatore; 
il  secondo  dopo  il  1321,  nel  quale  il  dissidio  ebbe  per  oggetto 
la  controversia  di  carattere  donmiatico  intomo  alla  povertà  di 
Cristo  e  degli  Apostoli,  e  gli  spirituali  più  esagerati  si  confasero 
coi  fraticelli,  mentre  gli  spirituali  propriamente  detti  continua- 
rono collo  stesso  antico  indrizzo,  finché,  rientrando  nell'orbita 
della  obedienza  e  della  sottomissione,  diedero  origine  alla  fa- 
miglia dei  francescani  riformati;  il  nostro  codice  rispecchia  il 
carattere  diverso  di  ambedue  i  periodi;  del  primo  coi  trattati  del 
Peckham,  e  di  Pier  Giovanni  Olivi,  e  colla  esposizione  della  re- 
gola, eseguita  dai  quattro  dottori;  del  secondo  colla  lettera  del 
Capitolo  perugino  e  col  trattato  di  Francesco  di  Mairone.  Questo 
trattato,  se  non  erro,  è  inedito.  Lo  Sbaralea,  che  delle  altre  opere 
di  Francesco  di  Mairone  ricorda  le  varie  edizioni,  di  questa 
indica  soltanto  i  manoscritti. 

851  Di  questo  bellissimo  codice  (sec.  Xm)  con  lettera  miniata 

in  principio,  parla  il  P.  Ehrle  nel  citato  scritto  «  Mittheilungen 
zu  Bethmanns  Notizen  ùber  die  Handschriften  von  S.  Francesco 
in  Assisi  »  e  ne  riporta  le  parole  iniziali  in  tal  modo:  «  Post 
summa  fervoris  dote  vestitos  praeclaros  pugiles,  n  Nel  codice  però 
si  legge,  come  nell'ant.  inv.  «  summi  favoris  dote,  ti  Nell'ultimo 
foglio  (recto)  si  legge  «  Domini  Rodulphi  episcopi  Albanensis  » 
scritto  con  carattere  del  sec.  XIII.  Questi  è  certamente  Rodolfo 
de  Cheuvrières,  creato  Cardinale  e  Vescovo  di  Albano  da  Ur- 
bano IV  nel  1261,  e  morto  nel  1270.  Egli  nell'anno  1266  con- 
sacrò la  chiesa  di  S.  Chiara  in  Assisi.  (Vedi  Ughelli,  Italia  Sa- 
cra: T.  I.  Col.  261).  Il  suo  nome  ci  rende  sicuri,  che  questo  codice 
è  del  secolo  XIII  e  probabilmente  della  prima  metà.  Neil'  in- 
terno della  seconda  tavola  di  coperta  sono  incollati  due  fogli 
della  tf  Vita  prima  ti  del  Celano;  e,  nella  faccia  non  aderente 
alla  tavola,  se  ne  posson  leggere  quattro  colonne,  che  apparten- 
gono al  cap.  25  del  lib.  I. 

342  Nella  copertina  interna  di  questo  codice  (sec.  XTV)  si  legge 

questa  nota  del  Papini.  a  Vita  B.  Angelae  fulginatis,  quam  le- 
gere  est  in  Actis  Sanctorum  Bollandi  T.  I.  lan.:  prodiit  quoque 
Fulginei  1742.  Continet  et  revelationes  et  documenta  Beatae.  » 
Ma  in  verità  i  Bollandisti  si  sono  serviti  di  un  codice  di  diversa 
origine;  e  basta  collazionare  le  due  lezioni  per  accorgersi,  che 
il  nostro  codice,  in  moltissimi  tratti,  è  un  compendio  di  quello 
dei  Bollandisti.  La  qual  cosa  apparisce  anche  dal  titolo  che  si 
legge   in  principio  di  esso,  sebbene   di   scrittura  meno   antica. 


-  177  - 

ft  Compendium  vitae  et  revelationumt  et  documentarum  heatae 
Angelae  de  Fulginio  3,  Ord.  n  Ond*è  che  il  P.  Ehrle,  facendone 
menzione  nel  più  volte  citato  scritto,  e  affermando  che  u  es  sind 
in  WesentUclien  die  in  den  Acta  SS.  Jan,  veróffentUchen  Avf- 
zeichnungen  des  fr,  Arnaldus  »  colla  espressione,  in  WesentlicJien, 
a  mio  credere,  ha  voluto  intendere  «  sostanzialmente  »  o  «  nella 
sostanza  n  e  non  u  in  realtà  »  come  trovo  tradotto  nella  Miscel- 
lanea Francescana  (Voi.  II.  Fase.  I.  p.  16),  dove  anche  la  parola 
u  Aufzeichnungen  n  (note,  appunti,  memorie)  è  mal  resa  colla  pa- 
rola Visioni. 

Anche  lo  Sbaralea  fa  menzione  di  questo  codice,  colle  se- 
guenti parole:  «  Liber  sororis  Lellae  etc.  extabat  olim  ms.  perg. 
in  4.°  Assisii  in  Bib.  Conv.  S.  Frane,  ex  inventario  praedicti 
conv.  an.  1381,  in  5."  solario  orient.  r»;  e  poco  dopo:  u,  Vita  B. 
Angelae  Fulginii  vulgata  est  studio  ci.  viri  Jo:  Baptistae  Bue- 
colini  Fulginatis,  typis  Francisci  Antonelli ...  ex  vetusto  ms. 
bibl.  S.  Conv.  Assisiensis.  » 

In  principio  del  primo  foglio  si  trovano  scritte  le  seguenti 
curiose  parole:  a  Iste  liber  fuit  mihi  datus  prò  incognito,  et  ego 
nondum  potui  perquirere  quid  sit.  v  L^ngenua  confessione  non 
parrà  del  tutto  strana,  quando  si  rifletta,  che  la  forma  di  questa 
vita  è  del  tutto  diversa  da  quella  delle  biografìe  e  leggende  co- 
xjiuni;  giacché  questa  è  una  specie  di  trattato  psicologico  -  mi- 
stico-autobiografico,  scritto  in  gran  parte,  come  sotto  dettatura 
della  Santa  stessa:  e  il  suo  svolgimento  procede  ora  in  prima, 
ora  in  terza  persona. 

Sebbene  il  codice  sia  scritto  in  lingua  latina,  nondimeno 
a  pag.  39  (o  a  pag.  31,  secondo  un'altra  numerazione,  che,  senza 
alcuna  apparente  ragione,  comincia  nel  2.°  quaderno)  si  leggono, 
al  principio  di  un  paragrafo,  queste  parole  italiane:  u,  Una  fiata 
addemannata  fo  del  corpo  et  dello  sangue  delo  nuostro  signore 
ihesu  christo  lu  quale  sacrifica  luprete  sopra  V  altare  et  quella  si 
respuse  et  disse  ».  Il  seguito  è  in  latino.  Queste  parole  che  arieg- 
giano il  dialetto  fulignate  potrebbero  farci  congetturare,  che 
fosse  di  quella  città  il  compendiatore,  o  l'amanuense. 

t9l  Questo  codice  191  (sec.  XIV)  è  una  raccolta  di  diversi  ma- 

noscritti, una  volta  indipendenti  Puno  dall'altro;  e  si  può  divi- 
dere in  quattro  parti: 

1.  Summa  libri  sentent.  compilata  a  fr.  Thebaldo  de  Narnia, 
dal  f.  1,  al  61. 

2.  Gli  scritti  contenuti  nell'art,  ccxv  dell' ant.  inv.,  dal  f. 
65  al  158. 

12 


—  1»  - 

%.  Qae&dtmi  teoloupciie.  dal  1^  al  30& 

4,  SeraujfQiem  £»cìtu  dal  2CS  al  ilST:  £nk  £  qpali  &  ól  ermo- 
alasiofie  b.  f raa«uci  t  al  £.  iSl:  e  «>  de  b.  écauusaco  t  al  £.  2^ 

La  parte  :2.*  corrupoode  eaaccameiLce  alTarc.  eexi»  nelle  p»- 
n>le  mLiiali  e  £xiaÌL  e  nel  aixziii»v>  dei  qvaAtroL  ae^xiaci  eiLCro 
la  »«>IÌT;a  eorooa  di  pcinti  rosai  e  oerL  Caac£»ie  appauco  laaae 
de  dyria:  cioè  aa  cratcaco  iaconio  alla  TÌca  eotigeTrpfatrwm,  scrino 
da  qtiel  moaae«x  dal  £  (^  al  £  IBI:  qtdndi  ^  Episcola  I>LOiijsii 
areopti^ptae  ad  TTmodieam.  epucopom  de  tranàim  apoetc^o- 
ram  Petri  et  Panli.  t  dal  £  13B  al  13T.  Finalmente  &  Boquia 
fr,  Mfp,Aiì  Uvei  f>rd.  mio.  t  dal  £  13^4  Ter^o  al  principio  del 
£  157,  do^e  $i  less^oao  le  parole  finali  indicale  n^Fanc  in.T. 
Xel  reato  del  £  157.  con  altro  carattere,  si  dà  un  piccolo  cenno 
della  leggenda  di  Barlaazn  e  Giot^afat. 

Ho  cranio  necessario  indicare  i  fògli  di  ciascim  trattato 
per  rettificare  qoalche  equivoco  non  lieve  del  cat.  niod. 

L  Mentre  la  prima  parte  del  codice  Idi.  cioè  F opera  ^  Te- 
baldo da  Xami«  termina  al  foglio  61.  dove,  dopo  le  parche  finali 

*  $€  talea  poenem  erasùse  «  si  legge   scritto  in   carattere  rosso 

*  ezplleit  brevis  stimma  libri  sentent.  com^lata  a  £r.  Thebaldo 
de  Namia  n,  nei  cat.  mod.  questa  somma  si  fa  continuale  sino 
al  £  IBO.  confondendola  col   primo  scrino  della  2.*  parte,  cioè 

*  Isaac  de  Svria  de  vita  contemplativa  v  e  attribuendole  come 
finali  le  parole  »  amett  per  $e  Yt\agi$  9,  colle  quali  termina  il 
trattato  del  monaco  di  Siria:  in  modo  che  di  questo  trattato  il 
cat.  mod.  non  fa  nessuna  menzione,  confondendolo  colla  somima 
di  Tebaldo. 

IL  Dopo  l'Epistola  R  Dionysii^  nel  cat.  mod.  si  nota  un 
trattato  morale  dal  £  137  al  £  146.  Ora.  questo  trattato  non 
esiste  punto;  ma  subito  dopo  l'epistola  deU' Areopagita.  incomin- 
ciano g]i  eloquia  B.  .Egidii.  U  compilatore  del  catalogo  mod. 
dev'  essere  stato  tratto  in  errore  dalle  parole  &  Incipiunt  verba 
fr.  ^£gidii  de  gratia  et  virtutibus  «  che  si  l^gono  al  £  146. 
Ma  in  realtà  anche  dal  foglio  137  al  146  si  riportano  i  detti  di 
frate  Egidio,  colla  sola  differenza^  che  in  questi  nove  fogli  quei 
detti  non  sono  ordinati  per  materia,  ed  hanno  un  carattere 
aneddotico;  mentre,  dopo  quelP  »  incipiunt  »,  sono  distribuiti 
in  diversi  articoli,  secondo  i  diversi  argomenti:  prima  il  titolo 
generale  u,  Incipiant  verba  fr.  ^gidii  de  gratia  et  virtutibus:  » 
quindi,  u.  De  di  lecitone^  de  humilitate,  de  patientia,  de  otiositate, 
de  conteniptu  mundi,  de  castitate,  de  temptationibus,  de  oratio- 
ne,  de  verbis  bonis,  de  perseverantia,  de  religionibus,  de  obe- 
dientia,  de  Victoria  mortis.  «  I  detti  adunque   di   frate  Egidio 


-  179  - 

sono  compresi  in  tutti  i  venti  fogli  137-157.  Lo  Sbaralea,  che 
nell'articolo  dedicato  a  frate  Egidio  di  Assisi  ricorda  il  cod.  403 
corrispondente  all'art.  XXXII  della  libr.  publica  delPant.  inv., 
non  fa  alcuna  menzione  di  questo  codice. 

L*  epistola  di  Dionisio  Areopagita,  de  transitu  Apostolorum 
Petri  et  Pauli,  non  sembra  genuina:  infatti  non  si  trova  nella 
edizione  accuratissima  dell'opere  di  quel  santo,  eseguita  a  cura 
del  Corderie  in  Venezia  nel  1755  coi  tipi  del  Zatta,  e  neppure 
nella  edizione  di  Argentina  del  1502;  bencbè  quest'  ultima  abbia 
compreso  fra  le  lettere  dell' Areopagita  anche  quella  ad  Apol- 
lofane  filosofo,  giudicata  generalmente  spuria. 

Quanto  alle  altre  due  parti  del  codice  191,  basti  avere  ac- 
cennato il  titolo  delle  opere  che  contengono. 

582  Questo  codice  è  composto  di  due  parti,  che  formavano  una 

volta  due  codici  indipendenti  l'uno  dall'altro.  La  prima,  dal  f.  1 
al  75,  corrisponde  perfettamente  all'  art.  ccxix  dell'  ant.  inv.,  nelle 
parole  iniziali  e  finali  e  nel  numero  dei  quaderni. 

La  seconda,  dal  f.  76  all'ultimo  117,  nell'inv.  ant.  non  è 
indicata. 

Il  primo  manoscritto,  secondo  l'ant.  inv.,  contiene:  liber  ef- 
frem  dyaconi  et  presbiteri.  Cum  aliquibus  aliis.  Item  de  vita 
Basilii  et  eius  miraculis.  Non  sarà  inutile  però  rendere  più 
esatta  l' indicazione. 

Questo  manoscritto  pertanto  contiene: 

I.  Liber  Ephrem:  dal  f.  1  al  41,  dove  si  legge  «  explicit 
liber  beati  efrem  diachoni.  »  Questo  libro  di  Efrem  corrisponde 
a  quella  parte  del  cod.  vat.  6443,  che  vien  descritta  nel  cap. 
XIV  dei  prolegomeni  alle  opere  di  S.  Efrem,  publica  te  in  Ve- 
nezia nel  1755,  in  abbreviazione  dell'  edizione  Romana,  a  In 
pervetusto  codice  nis.  vat.  signato  N.  6443  odo  libris  sermones 
undecim  Sancii  Ephrem  continentur  »,  e  forse  corrisponde  agli 
li  vili  libri  Efrem  r»  notati  nell'  art.  535  della  recensione  dei 
libri  del  palazzo  d'Avignone.  (V.  Hist.  Bib.  Pont.  p.  329).  Nel 
citato  cap.  XIV  dei  prolegomeni  alle  opere  di  Efrem  si  riporta 
il  principio  di  ciascuno  di  questi  otto  libri,  che  in  realtà  sono 
otto  brevissimi  articoli  parenetici.  E  da  osservare  però,  che  l'or- 
dine dei  sermoni  nel  nostro  codice  è  alquanto  diverso:  e  le  pa- 
role iniziali  tf  dolor  me  compellit  dicere  etc.  »  nel  cod.  vat.  si 
trovano  in  principio  del  lib.  sesto,  che  nei  citati  prolegomeni 
viene  indicato  in  tal  modo,  u,  Incipiunt  monita  S.  Ephrem  in 
libro  sextOf  dolor  me  compellit  dicere.  ?»  Anche  il  sermo  asce- 
ticus  publicato  nell'edizione  veneta  corrisponde  in  parte  al  no- 


-  180  - 

stro  Liber  Ephrein:  comincia  in  fatti  cogli  stessi  concetti,  ma 
dopo  alcune  pagine  le  due  lezioni  diventano  assai  diverse.  La 
qual  cosa  non  deve  far  maraviglia;  giacché,  secondo  la  diversità 
dei  codici,  diversamente  son  distribuiti  e  divisi  i  sermoni.  Ho 
detto  che  comincia  cogli  stessi  concetti,  perche  la  traduzione, 
di  cui  si  serve  V  edizione  veneta  è  quella  di  Gerardo  Vossio  o 
Voskens:  mentre  il  codice  nostro,  come  quello  del  Vaticano,  ri- 
porta l'antica  traduzione  anonima. 

Non  sarà  inutile  osservare,  che  nella  sopra  citata  descrizione 
del  cod.  vat.  si  dà  notizia  del  lib.  2."  che  nel  nostro  è  il  terzo, 
con  queste  parole:  a  Incipit  liber  2.*  de  beatitudine  animae: 
Beati  qui  odio  habuerint  hunc  mundum,  et  cuius  (sic)  medita  tic 
solummodo  in  deo  fuerit.  v  Nel  nostro  codice  invece  la  lezione 
è  corretta  u.  Beatus  qui  odio  habuerit  hunc  mundum,  et  solli- 
citudo  et  meditatio  eius  in  Deo  fuerit.  ?»  Al  f.  41  «  Explicit 
liber  Effrem  diacheni.  i» 

II.  Segue  poi  un  dialogo  fra  gV  interlocutori  Homo  et  ratio, 
il  cui  argomento  è  indicato  al  principio  del  f.  45  colle  parole 
tt  Explicit  de  exterioris  hominis  pusillanimitate,  et  interioris 
consolatione.  » 

III.  Dal  f.  45  al  57,  un  trattato  il  quale  comincia  colle  pa- 
role: u,  Divina  potentia  a  principio  duo  fecit  palatia.  »  E  uno 
scritto  singolarissimo  che  ha  per  argomento  la  redenzione  del- 
l'uomo; e  non  potendo  indicare  l'autore  né  il  titolo,  diciam 
cosi,  officiale,  credo  opportuno  riportarne  in  breve  la  tessitura.  — 
L'uomo  caduto  volge  la  sua  preghiera  a  Dio  chiedendo  d'esser 
liberato  e  redento.  Iddio  attende  il  parere  e  il  consiglio  delle 
quattro  sorelle,  u.  quas  misericordiani  et  veritatem,  pacem  nominat 
et  iustitiam  psahnista:  »  alle  quali,  u  quasi  primis  celestis  impe- 
ra consiliantlhus  regni  sui  iura  ^ìnoderanda  com,miserat  ».  Queste 
cfuattro  qualità,  o  virtù  personificate,  espongono  a  lungo  il  loro 
consiglio,  con  parole  e  frasi  ricavate  dai  detti  e  dalle  profezie 
della  S.  Scrittura.  Iddio  siegue  il  consiglio  della  misericordia 
e  avendo  stabilito  di  redimere  il  genere  umano,  manda  alla  Ver- 
gine l'angelo  Gabriele,  u,  His  ergo  ex  causis  missus  est  Angelus. 
(f.  51.)  In  his  quae  sequuntur,  diligens  lector,  quaedani  secun- 
dum  tnoralem  intelligentiam,  quaedam  secundum  histortam  dieta 
attende,  t  E  secondo  questo  proposito,  alla  narrazione  storica, 
in  cui  accenna  anche  ai  fatti  ed  ai  miracoli  del  Redentore, 
unisce  le  lodi  della  Vergine,  servendosi  delle  frasi  della  cantica; 
e  di  tratto  in  tratto  volge  le  cose  narrate  ad  un  senso  morale. 
Al  fine  del  f.  57:  a  Sed  quia  plerumque  fìt  ut  ex  operibus  gra- 
tiae  favor  humanus  ab  operatore  requiratur  et  ita  societate  di- 


—  181  — 

vina  privetur,  merito   ab  angelo  dominus   tecum  sub  infertur. 
Explicit  liber.  »  senza  altre  indicazioni. 

IV.  Al  principio  del  £.  58:  Incipit  prologus  de  vita  Basilii 
Areni  (?)  Episcopi  et  Confessoris:  quod  (sic)  oelebratur  idibus 
ianuarii.  L'autore  non  è  indicato.  Ma  avendo  rivolto  le  mie 
indagini  agli  Acta  Sanctorum  ho  potuto  riconoscere,  cbe  questo 
scritto  è  la  vita  di  S.  Basilio  attribuita  ad  Amfìlochio  vescovo 
d'Iconio  contemporaneo  ed  amico  di  quel  santo,  la  quale  dal 
Baronio,  dal  Bellarmino,  dai  Bollandisti  è  giudicata  apocrifa. 
Nondimeno  i  Bollandisti  V  hanno  publicata  per  intero,  aggiun- 
gendo alcune  annotazioni  per  dimostrarne  la  falsità;  e  si  son 
serviti  della  traduzione  che  ne  fece  Francesco  Combefìs  dell'  or- 
dine de'  predicatori,  che  la  credeva  genuina,  sebbene  ammettesse 
che  fosse  stata  interpolata  di  falsi  racconti.  Il  traduttore,  di  cui 
si  è  servito  il  nostro  codice,  dev'  esser  certamente  Orso  suddia- 
cono della  Chiesa  Romana,  che  verso  la  metà  del  secolo  nono 
la  volse  di  greco  in  latino,  a  preghiera  di  Gregorio  II  Duca  di 
Napoli.  (V.  Acta  SS.  lun.  T.  II  pag.  939). 

Nel  nostro  manoscritto  mancano  i  paragrafi,  che  nella  edi- 
zione dei  Bollandisti  son  segnati  coi  numeri  57,  e  58,  sebbene 
in  quel  punto  non  vi  sia  nel  codice  alcuna  interruzione.  E  il 
racconto  che  incomincia  u  Mulier  quaedam  divitiis  et  nobilitate 
ornata,  »  che  negli  Acta  SS.  si  trova  al  n.  59,  resta  interrotto 
colle  parole  «  heu  mihi  misere,  heu  me  »  e,  col  racconto,  è  in- 
terrotta questa  biografia  di  S.  Basilio  alla  fine  del  f.  71,  perchè 
mancano  alcuni  fogli. 

V.  Segue  poi  uno  scritto  acefalo,  il  cui  principio  doveva 
certo  trovarsi  nei  fogli  mancanti.  Non  è  indicato  né  l'autore 
uè  l'argomento.  Ma  vi  si  narra  un  buon  tratto  della  vita  di 
S.  Eufrasia  Vergine  della  Tebaide.  Onde,  fatte  le  debite  ricerche 
negli  Acta  SS.,  ho  potuto  riconoscere,  che  è  la  biografia  della 
Santa,  scritta  dal  monaco  Massimino  e  riportata  dai  Bollandisti 
colla  stessa  traduzione  del  nostro  codice  (V.  Acta  SS.  Mar.  T. 
n,  p.  264).  Questo  frammento  comincia  dalla  narrazione  della 
morte  di  Antigono  padre  di  Eufrasia,  e  termina  colle  parole, 
che  la  madre,  chiamata  anch'  essa  Eufrasia,  rivolge  alla  figlia 
prima  di  morire.  A  questo  frammento  appartengono  le  parole 
finali  tt  omnis  substantia  in  manu  tua  est.  »  Il  compilatore  del 
cat.  moderno  ha  confuso  insieme  i  due  scritti  II  e  III,  indican- 
doli come  un  solo  trattato:  non  avendo  poi  avvertito,  che  al 
f.  72  resta  interrotta  la  vita  di  S.  Basilio,  a  questa  attribuisce 
le  parole  finali  del  codice,  che  appartengono  al  frammento  della 
vita  di  S.  Eufrasia,  di  cui  non  fa  alcuna  menzione. 


—  182  — 

308  L'ant.  inv.  all'art,  ccxxv  attribaisce   il    numero  di   X^\III 

quaderni,  mentre  il  cod.  308,  che  perfettamente  gli  corrisponde, 
ne  ha  soltanto  XVII.  Ma  il  quaderno  KyiII""  ne  è  stato  stac- 
cato e  per  errore  è  stato  rilegato  nel  cod.  284. 

658  II  cod.  658  (sec.  XIII)  può  corrispondere  ai  tre  art.  ccxxxv, 

ccxxxvi,  ccxxxvii,  coi  quali  ha  comuni  le  parole  iniziali  e  £nali. 
Ma  siccome  in  nessuno  dei  tre  è  segnato  il  numero  de'  qua- 
derni, mancano  elementi  sicuri  d'identificazione. 

298  In  questo  codice  (sec.  XIII)  di  bella  e  nitida  scrittura  sono 

contenute  le  seguenti  opere  filosofiche  di  Aristotile,  o  attribuite 
ad  Aristotile:  Libri  octo  physicorum  —  liber  de  generatione 
et  corruptione  —  libri  tres  de  anima  —  libri  quatuor  methau- 
rorum  (meteoron)  —  de  vegetalibus  et  plantis  (incompleto)  che 
il  Pacio  ascrive  fra  le  spurie  o  sospette^  —  De  coelo  et  mundo 
—  libri  metaphysicae,  interrotti  nel  corso  del  libro  XI,  al  fo- 
glio 304  (b),  dove  nondimeno  si  legge  scritto  in  carattere  rosso 
tt  explicit  vetus  metaphysica.  »  Sembra  poi  che  manchino  al- 
cuni fogli.  —  Liber  de  sompno  et  vigilia  —  de  sensu  et  sen- 
sato —  de  morte  et  vita.  —  de  unitate  et  uno:  che  non  si  trova 
nel  catalogo  delle  opere  di  Aristotele.  Al  foglio  326:  fi  explicit 
de  unitate  et  uno  »  ed  a  incipit  epistola  Alexandri.  »  Questa 
tt  Epistola  Alexandri  »  è  veramente  una  epistola  Aristotelis  ad 
Alexandrum:  infatti,  dopo  un  non  breve  prologo,  si  legge  l' in- 
cipit in  questi  termini:  a  Incipit  exemplar  abreviatum  epistole 
Aristotelis  transmisse  Regi  Alexandre,  de  sanitate  corporis  eius 
conservanda.  n  Se  non  si  sapesse,  che  la  lettera  è  apoorifa,  lo 
strano  prologo  di  dedica  renderebbe  la  cosa  manifesta.  Sebbene 
m'accorga  di  uscire  dai  limiti,  che  mi  son  prefisso,  lo  trascrivo, 
perchè  mi  sembra  che  possa  riuscire  di  qualche  interesse: 

tf  Domine  N  hyspaniarum  Regine  Ioannes  hy spani ensis  sa- 
lutoni. Dum  de  vitalitate  corporis  tractaremus  et  anime  quasi 
essem  medicus,  vestra  nobilitas  quesivit  a  me  brevem  libellum 
de  observatione  diete  vel  continentia  corporis,  et  qualiter  se 
debeant  continere  qui  salutem  corporis  cupiunt  servare.  Accidit 
ut  dum  iussioni  tue  obedire  cogitarem.  huius  rei  exemplar  Ari- 
stotelis philosophi  alexandro  editum  repente . . .  occurreret  quod 
extraxi  de  libro  qui  hebraice  appellatur  tytocosar  (?)  idest  secre- 
tum  secretorum  quem  fecit,  sicut  dixi,  Arist.  philos.  Alexandro 
Regi  magno  de  dispositione  regiuiiuis  in  quo  continentur  multa 
regibus  utilia;  quem  quidam  interpres  iussu  imperatoris  sui  cum 
multo    labore  quesivit:    de    cuius  iuventione    sic    ait.  Agressus 


—  183  — 

sum  diligenter  inquirere  quod  mihi  preceptum  est  ab  impera- 
tore; et  non  cessavi  aollicite  conquirere  loca  et  tempia  in  quibus 
suspioabar  pbilosopbos  sua  abscondere  opera  donec  pervenirem 
ad  quoddam  altare  quod  sibi  edifìcaverat  Hermes  in  quo  solum 
venerabatur  a  quibusdam.  Ibidem  inveni  quemdam  senem  pru- 
dentem  et  religiosum  moribus  ornatum:  buie  adbesi;  buie  pia- 
cere studui  et  verbis  dulcissimis  eum  lenivi,  quousque  locum 
secretum  mibi  detegeret  in  quo  inveni  plura  philosopborum 
secreta,  inter  que  hunc  librum  atticis  litteris  scriptum  inveni: 
et  sic  invento  quod  querebam  cum  gaudio  reversus  sum:  quod 
vix  tandem  inventum  de  greco  in  arabicum  transtuli .  ex  quo 
ego  presens  opusculum  in  latinum  transtuli.  Possideat  ergo  hoc 
opus  nobilitas  vestra,  iubente  Deo  cum  corporis  incolumitate.  » 
E  qui  incomincia  la  lettera. 

Nell'articolo  cclxxvii  del  nostro  inventario  è  indicata  l'o- 
pera: tt  Aristotiles  de  secretis  secretorum  sive  de  regimine  prin- 
cipum  7)  che  incomincia  u  domino  suo  exellentissimo  in  cultu 
religionis  Christiane,  strenuissimo  Guidoni  de  valentia  ».  Ma 
quel  manoscritto  non  esiste  più  nella  nostra  biblioteca.  Osser- 
vando i  vari  cataloghi  storici  della  Biblioteca  Vaticana,  riportati 
dal  P.  Ehrle,  ho  notato  che  in  quello  della  Bib.  Bonifaziana,  e 
nei  due,  del  1353,  e  del  1369,  dell' Avignonese,  che  sono  ricchi 
delle  opere  d'Aristotile,  non  v'  è  alcun  indizio  dei  Secreta  se- 
cretorum; mentre  nel  cat.  gregoriano  del  1375  se  ne  indicano 
tre  esemplari  cioè  i  N.  430,  1349,  1357.  Il  qual  fatto  potrebbe 
dimostrare,  che  quest'opera  soltanto  dopo  la  metà  del  sec.  XIV 
abbia  cominciato  a  far  parte  del  corredo  dei  libri  di  quel  filo- 
sofo: e  forse  questo  proemio  del  nostro  codice  può  dar  fonda- 
mento a  congetturare,  che  prima  della  falsificazione  dell'opera 
intera  sia  stata  eseguita  la  falsificazione  della  sola  lettera  ad 
Alessandro;  ovvero,  che,  se  la  falsificazione  debba  veramente 
attribuirsi  ad  un  arabo,  in  principio  ne  sia  stata  estratta  e 
tradotta  in  latino  soltanto  quella  lettera.  Gli  eruditi  potranno 
giudicare. 

Dopo  l'explicit  della  lettera  ad  Alessandro,  segue  a  Incipit 
Seneca  de  institutione  morum  t»,  che  non  è  indicato  nell'  inv. 
e  si  conclude  col  suo  explicit  al  f.  330  (b)  ed  è  seguito  da  un 
trattato,  il  quale  è  interrotto  al  f.  332  per  la  mancanza  di  al- 
cuni fogli.  —  Al  f.  333  comincia  il  n  liber  de  causis  n  che  è 
annoverato  dal  Pacio  fra  gli  spuri,  mancanti  del  corrispondente 
testo  greco.  Le  parole  finali  dell'  inv.  sono  desunte  da  uno  scritto 
più  recente,  in  cui  si  parla  della  virtù  della  castità,  che  non  ha 
nessuna  relazione  col  trattato  attribuito  ad  Aristotile.  La  qual 


—  184  — 

cosa  ci  rende  più  certi  dell'identità  di  questo  codice  298,  col- 
l'art.  ccxliv. 

573  II  cod.  573  contiene  dne  manoscritti  nna  volta  indipendenti 

l'uno  dall'altro. 

Il  primo  (sec.  XIII)  corrisponde  all'art,  celi  dell' ant.  inv. 
Le  parole  iniziali  di  questo  sono  veramente  quelle  indicate  nel- 
l'ant.  inv.  a  Cum  sit  necessarium  etc.  i»  che  si  leggono  al  f.  3 
(i  fogli  1  e  2  sono  in  bianco):  quelle  notate  nel  cat.  mod.  «  In- 
tentio  Porphyrii  »  si  trovano  al  f.  4.  L'opera  u  Notitia  super 
librum  Porphyrii  ji  resta  interrotta  al  f.  79,  dopo  il  quale  sem- 
bra che  siano  stati  tagliati  alcuni  fogli.  Il  thymeus  Platonis 
che  comincia  al  f.  79  non  è  indicato  nell'ant.  inv.;  ma  le  parole 
finali  in  esso  trascritte  appartengono  ad  una  breve  annotazione, 
che  vien  dopo  il  finis  del  Timeo.  Il  numero  dei  quaderni  in 
questo  manoscritto  non  è  segnato,  come  non  è  indicato  nell'in- 
ventario antico. 

Il  secondo  manoscritto  (sec.  XII)  corrisponde  all'art,  cclviii 
tf  Liber  medicinae  »  ed  è  un  bell'esemplare  di  nitida  scrittura 
con  lettere  maiuscole  di  color  rosso  e  turchino.  Il  trattato  di 
Costantino  Affricano  comincia  al  foglio  87  (num.  mod.  dell'in- 
tero codice)  con  un  prologo,  del  quale  mi  piace  notare  le  parole 
tt  Collegi  ergo  hunc  libellum  ex  multis  voluminibus  multorum 
in  hac  arte  [medicinae]  peritorum  ?».  Il  trattato  però  di  quel 
celebre  medico  nativo  di  Cartagine  e  monaco  di  Monte  Cassino, 
sembra  interrotto:  giacche,  dopo  le  formole  di  varie  ricette,  al 
f.  118  termina  con  queste  parole:  u,  Sufficit  nobis  de  hoc  morbo 
'dixisse  a  colera  rubea  et  sanguine  nascente.  Incipiamus  ergo 
de  ilio  qui  a  colera  nigra.  ?»  Ma  qui  finisce  il  trattato  e  segue 
tf  Incipit  liber  lohannis  Mansorii  ad  nepotem  suum  n  al  qual 
libro  appartengono  le  parole  finali,  numquam  morietur  apud  eum, 

341  Su  questa  cronica  (sec.  XIV),  dietro  comunicazione  del  Cri- 

stofani,  richiamò  l'attenzione  degli  studiosi  nel  «  Neues  Archiv. 
Vni.  219  »  Pflugk-Hartung.  Ne  hanno  parlato  l'Abate  di  Co- 
stanzo, il  Papini,  il  Cristofani,  e  massime  lo  Sbaralea  e  il  P. 
Ehrle,  che  ne  hanno  fatto  una  estesa  recensione.  Il  Cristofani 
poi  ne  publicò  tradotti  in  italiano  due  brani;  uno  nelle  a  Storie 
di  Assisi  »,  cioè  quello,  in  cui  si  narra  l'assedio,  la  presa,  la 
distruzione  e  la  restaurazione  di  questa  Città  per  opera  di  Carlo 
Magno;  l'altro  nella  storia  di  S.  Damiano,  in  cui  si  racconta 
l'assalto  eseguito  contro  Assisi  da  Vitale  d'Aversa  capitano  di 
Federico  TI,  e  la  fuga  delle  costui  milizie,  per  virtù  di  S.  Chiara. 


—  185  — 

Il  codice  presenta  due  maniere  di  scrittura,  nna  minuta  e 
stretta,  1*  altra  più  larga  e  più  grande:  questa  nel  testo  princi- 
pale, quella  nelle  aggiunte,  clie  leggonsi  nei  margini  inferiore 
e  superiore  di  quasi  tutte  le  pagine,  nella  tavola,  e  nei  tre  ul- 
timi fogli.  E  rilegato  in  due  tavolette  di  legno,  la  prima  delle 
quali  nella  facciata  interna  ha  le  seguenti  note:  «  Post  librum 
Orosii  ad  beatum  Augustinum  sequitur  iste  liber.  Secunda  pars 
bistoriarum  romanae  reipublice  et  imperii  romani  constantino- 
politani  francborum  et  alamannorum,  et  in  istis  permixte  sunt 
historie  de  statu  sancte  romane  ecclesie,  et  totius  Christiane  re- 
ligionis  ».  E  più  sotto:  «  Liber  iste  memorialis  diversarum  hi- 
storiarum  ponatur  in  armario  S.  Francisci  de  Asisio;  quia  sic 
compromissum  fuit  inter  custodem  S.  Francisci  et  fratrem  Ele- 
mosinam  de  voluntate  et  consensu  ministri,  tamen  usu  ipsius 
libri  fratri  Elemosine  reservato  ».  Da  queste  parole  il  P.  Ehrle 
crede  si  possa  congetturare,  che  questo  Elemosina,  il  quale  se- 
condo una  notizia  del  Papini,  sarebbe  un  Maestro  Giovanni 
Elemosina  di  Assisi,  di  cui  esisteva  un  testamento  in  data 
1339,  fosse  l'autore  della  cronica. 

Al  f.  3  si  legge:  u  In  precedentibus  libris  Christiane  hi- 
storie beati  Eusebii  Episcopi  Cesariensis  et  in  ystoriis  sancto- 
rum  martyrum  declaratur  quomodo  S.  Ecclesia  et  Christiana 
religio  in  primis  temporibus  pugnavid  centra  leonem,  romanum 
imperium  potentissimum  etc.  In  libris  vero  istis  qui  sequuntur 
declaratur  quomodo  sancta  mater  ecclesia  et  vera  et  immacu- 
lata fìdes  Christiana  pugnavid  et  pugnat  adhuc  centra  draco- 
nem  idest  centra  cuneum  (lo  Sbaralea  ha  letto  erroneamente 
constantinopolitanum)  hereticorum  etc.  » 

Dalle  quali  note  si  rileva  che  questa  cronica  s'intitola  a  liber 
secunde  partis  historiarum  sancte  romane  ecclesie  et  Christiane 
religionis  etc.  »  perchè  si  considera  come  un  seguito  od  una 
continuazione  delle  croniche  di  Orosio  e  di  Eusebio.  Segue  poi 
la  tavola,  della  quale  i  primi  due  articoli  sono  «  Historia  mi- 
raculosa  de  Antiochia  a  Deo  liberata.  Quomodo  per  arrium  sa- 
cerdotem  hereticum  denigrata  fuit  ecclesia  »:  l' ultimo  u  De 
lohanne  XXII  ».  E  questi  articoli  riporto,  affinchè  si  conoscano 
i  due  termini  cronologici,  entro  i  quali  si  contiener  la  cronica. 

Strana  poi  è  la  rubrica,  con  cui  comincia  il  5.^  foglio  (num. 
antica  1.)  «  Liber  iste  historiarum  sancte  ecclesie  et  religionis 
Christiane  et  romani  imperii  de  diversis  libris  adsumptus  et  le- 
gendis  sanctorum  et  cronicis .  de  multis  gestis  legitur  alicubi 
plus  et  alicubi  minus  de  eadem  materia  et  propterea  non  intel- 
ligentibus   est  diffieilis   ad   legendum  et   ad   scribendum,  quod 


—  186  — 

pi  ara  sunt  transposita  et  repetnntur  aliqnando  ante  aliquando 
post  yi.  Da  queste  parole  il  P.  Eh  rie  argomenta,  che  la  cronica 
non  sia  (come  alcuni  la  giudicano)  autografa,  non  potendosi 
supporre,  che  P autore  volesse  presentare  l'opera  sua  con  questa 
cattiva  raccomandazione. 

Se  non  erro  però,  ristretta  com'è  in  un  piccolo  spazio,  che 
forse  era  stato  lasciato  soltanto  per  dar  luogo  al  titolo,  questa 
ruhrica  dev'  essere  stata  aggiunta  ad  opera  tei-minata.  Ora,  se 
l'autore  si  fosse  avveduto  (e  non  potea  non  avvedersene)  che 
coir  accogliere  varie  versioni  dei  fatti  stessi,  coli' aggiungere 
nel  testo  nuovi  schiarimenti  sulle  cose  già  descritte,  col  ripa- 
rare alle  lacune  o  arricchire  di  nuove  circostanze  il  racconto 
per  mezzo  di  aggiunte  e  supplementi  nei  margini,  avea  reso 
difficile  l'uso  della  sua  cronica,  non  avrebbe  potuto  avvertirne 
i  lettori  ?  tanto  più  che  questa  difficoltà  egli  ammetteva  soltanto 
per  i  non  inteìUgentihus  ?  Non  voglio  con  questo  giudicare,  che 
la  cronica  sia  autografa;  non  avendo  io  alcuna  competenza  per 
dare  un  tal  giudizio.  Ma  il  concepire,  che  questo  codice  sia  un 
perfetto  fac  simile  di  un  originale  egualmente  disordinato  nella 
materiale  e  grafica  disposizione  del  testo  e  delle  aggiunte  mar- 
ginali, riesce  cosa  un  po'  dura. 

Del  resto  chi  ponga  mente  a  questa  rubrica  non  si  maravi- 
glierà  che  l'Abate  di  Costanzo  nella  sua  a  Disamina  degli  scrit- 
tori e  dei  documenti  riguardanti  S.  Enfino  Vescovo  di  Assisi. 
Tip.  Sgariglia  1797  »  pag.  230,  parlando  di  questa  cronica  la  giu- 
dichi tf  una  informe  rapsodia  di  pezzi  di  croniche  tratti  qua  e 
là  senza  ordine  alcuno  scritta  nel  sec,  XIV,  e  in  alcuni  luoghi 
da  mano  recente  alterata  ?».  Il  Cristofani  difende  il  cronista  da 
questa  accusa  (Storie  d'Assisi  Voi.  I.  p.  48  2.'  ed.)  attribuendo  il 
disordine  della  cronica  allo  slogamento  dei  fogli.  Ma  in  verità, 
sebbene  la  numerazione  antica  qualche  volta  sia  cancellata  e 
modificata,  ed  una  volta,  per  la  ragione  che  si  dirà,  anche  sal- 
tuaria, questo  slogamento  non  apparisce.  Ad  ogni  modo  il  giu- 
dizio dell'Abate  di  Costanzo  è  un  po'  troppo  severo;  più  benigni 
sono  verso  il  nostro  cronista  lo  Sbaralea  e  il  P.  Ehrle,  i  quali 
hanno  esaminato  con  amore  l'opera  sua.  Lo  Sbaralea  ne  parla 
all'art.  cccxKi  pag.  57  u  Anonymus  Italus  Umber  et  ut  conii- 
citur  Assisias,  circa  tempora,  ut  vide  tur,  Io.  XXII  et  Benedicti 
XII  scripsit  ?».  Il  celebre  annalista  porta  vari  argomenti  per 
provare,  che  l'autore  è  Assisane;  sebbene  a  dir  vero  i  suoi  ar- 
gomenti valgano  soltanto  a  dimostrare,  che  l'autore  dimorava 
probabilmente  in  Assisi.  Abbiamo  già  notato  la  congettura  del 
P.  Ehrle,  che  l'autore  fosse  frate  Giovanni  Elemosina  di  Assisi, 


—  187  — 

al  quale  era  stato  riservato  l'uso  di  questo  libro.  Che  fosse  poi 
un  frate  minore,  per  lo  Sbaralea  è  cosa  probabile,  per  l' Ehrle  è 
cosa  certa.  La  ragione  di  questa  differenza  è  riposta  nella  di- 
versità della  loro  opinione  intorno  ad  un  altro  punto.  Giaccliè 
lo  Sbaralea  ritiene,  che  la  scrittura  delle  aggiunte  e  degli  ul- 
timi tre  fogli  sia  di  mano  diversa  e  di  diverso  autore,  da  quella 
del  testo  principale;  mentre  1*  Ehrle  la  giudica  della  stessa  mano. 
Ora,  siccome  la  frase,  dalla  quale  l'uno  e  l'altro  ritraggono, 
che  lo  scrivente  fosse  stato  frate  minore,  appartiene  all'  ultimo 
foglio,  lo  Sbaralea  applica  la  prova  al  solo  scrittore  ed  autore 
delle  aggiunte,  il  P.  Ehrle  al  cronista  stesso.  Del  resto  non  è 
solo  quella  frase  «  per  fratres  nostros  minor es  n  che  dimostra 
questa  qualità  del  cronista.  Infatti  il  P.  Papini,  che  ha  postil- 
lato anche  questo  manoscritto,  al  f.  115  (b)  alle  parole  del  testo, 
in  cui  si  narra  che  Costanza  figlia  d^l  Re  Manfredi  e  moglie 
di  Pietro  Re  d' Aragona,  morto  il  marito,  «  religiosis  pannis 
et  corda  induta  sub  Francisco  patre  sancto  militavit  dum  vixit  » 
nota  in  margine  a  hinc  eruitur  anctor  minorità  ».  Ma  più  che 
da  qualche  frase  isolata  eruitur,  dalla  larga  parte,  che  l' autore 
dedica  ai  fatti  dell'  ordine  francescano  e  dall'  amore  e  dall'  in- 
teressamento, con  cui  ne  parla. 

Un'altra  differenza  fra  lo  Sbaralea  e  l' Ehrle  è  la  seguente: 

Dopo  il  f.  127,  che  (tenuto  conto  d' un  precedente  duplicato 
è  il  128)  v'è  una  lacuna;  secondo  lo  Sbaralea  di  13  fogli;  se- 
condo il  P.  Ehrle  di  due  soli;  ma  sono  veramente  dodici:  giacché 
la  numerazione  antica  dal  127  (128)  in  cui  si  vede  segnato  il 
il  fine  del  quaderno  XV,  salta  al  primo  del  quaderno  XVIII 
cioè  al  f.  141,  il  quale  è  segnato  con  tre  numeri,  cioè  il  141 
(numer.  ant.  primitiva)  il  128  (numer.  meno  antica  eseguita  per 
coordinare  i  fogli  dopo  la  lacuna)  e  il  134  (numer.  moderna). 
Mancano  pertanto  senza  dubbio  due  quaderni  interi. 

E  qui  credo  opportuno  fare  un'  altra  osservazione,  per  la 
quale  è  necessario,  che  io  noti  i  sei  ultimi  titoli  della  tavola; 
cioè:  1.  De  S.  Celestino  papa  et  Bonifacio  papa  et  Clemente.  — 
2.  De  S.  Ludovico  Episcopo  de  ord.  fr.  minorum.  —  3.  De  cas- 
satione  templariorum.  —  4.  De  nova  ecclesia  piantata  per  fratres 
minores  inter  tartaros  et  de  aanctis  martiribus  IIII  fratribus. 
—  5.  De  Henrico  imperatore  et  gestis  eius.  —  6.  De  lohanne 
papa  XXII. 

Ora,  secondo  il  P.  Ehrle,  ai  fogli  strappati  si  riferiscono  sol- 
tanto gli  articoli,  che  ho  segnato  coi  numeri  1,  2,  3.  Ma,  se  non 
erro,  quei  fogli  dovean  contenere  lo  svolgimento  anche  degli 
altri  titoli  4,  5,  6:  nel  qual  caso  mancherebbe  per  intero  il  fine 


—  188  — 

del  testo  principale:  e  i  tre  ultimi  fogli  sarebbero  una  larga  e 
considerevole  aggiunta,  cbe  si  riferisce  quasi  per  intero  all'or- 
dine minoritico. 

Infatti  nel  f.  134  (num.  mod.),  il  primo  dopo  la  lacuna,  si 
parla  in  principio  di  un  u  Rex  Johannes  qui  in  habitu  fratrum 
minorum  regnum  Armenie  strenue  gubernavit  »  e  di  «  Egmun- 
dus  rex  Anglie  ».  Quindi  v'  è  una  rubrica  a  tempore  lobaunis 
XXII  j»  che  è  semplicemente  un  dato  cronologico,  seguito  poi 
dalle  seguenti  parole:  a  Et  quia  de  nova  ecclesia  christianorum 
a  sancto  spiri  tu  piantata  superius  fecimus  mentionem  ?»;  dalle 
quali  si  può  argomentare,  che  lo  svolgimento  di  questo  titolo 
si  trovava  nei  fogli  strappati.  E  ben  vero  che  di  questa  chiesa 
si  dà  un  cenno  anche  al  f.  121  (num.  ant.  115):  ma  questo  cenno 
non  è  preceduto  né  seguito  dai  titoli  fra  i  quali,  secondo  la 
tavola,  dovrebbe  trovarsi.  Si  deve  congetturare  .perciò,  che  su 
quell'argomento  il  cronista  sia  tornato  più  volte,  come  ne  porge 
altri  esempi:  e  che  lo  svolgimento  dello  stesso  titolo  indicato 
nella  tavola,  e  da  me  segnato  col  N.  4,  si  trovasse  nei  fogli 
tagliati.  Seppure  non  si  voglia  dire  che  alla  Tavola  non  cor- 
risponda V  ordine  del  testo:  la  qual  cosa  non  sarebbe  forse  lon- 
tana dal  vero. 

Dopo  le  parole  u,  fecimus  mentionem  n  il  periodo  continua 
in  tal  modo:  a  hic  de  novis  floribus  scilicet  sanctis  martiribus 
qui  in  terra  illa  nuper  apparuerunt  aliqua  scribere  ad  dei  lau- 
dem  et  honorem  et  sanctorum  martirum  reverentiam  curauimus 
isto  modo:  sicut  in  ipsis  epistolis  infra  scriptis  veritas  declara- 
tur  ».  E  qui  l'autore  riporta  le  lettere  di  un  frate  Bartolomeo 
Francescano,  e  di  un  frate  Giordano  dell'ordine  de'  Predicatori; 
e  sembra  che  al  racconto  superius  fatto,  abbia  voluto  aggiun- 
gere dei  documenti:  e  infatti  questi  tre  ultimi  fogli  contengono, 
più  che  il  racconto  dei  fatti,  lettere  e  documenti  di  storia  fran- 
cescana, tratti  in  parte  (come  osserva  il  P.  Ehrle)  da  una  cro- 
nica, che  il  Waddingo  attribuisce  al  B.  Odorico  da  Pordenone; 
e  lo  Sbaralea  ed  altri  a  frate  Giovanni  da  Monti  liane. 

Non  si  può  dunque  affermare,  che  il  titolo  4.  sia  svolto  in 
questi  tre  ultimi  fogli.  Infatti,  se  cosi  fosse,  dovrebbe  poi  se- 
guire il  racconto  delle  geste  di  Enrico  imperatore  (naturalmente 
Enrico  VII  di  Lussemburgo);  ma  di  questo  imperatore,  ne  ver- 
bum  quidem.  Di  Papa  Giovanni  XXII  v'è  qualche  cenno;  ma  in 
un  luogo  se  ne  parla  quasi  incidentemente,  a  proposito  dei  mar- 
tiri francescani;  giacché  si  narra,  che  quel  Papa  fu  pregato  di 
canonizzarli;  ma  che  ne  fu  distolto  da  una  cura  assai  più  grave, 
quaP  era    quella  dello  scisma,  promosso  da  Lodovico  il  Bavaro 


-  189  - 

colla  creazione  delP  antipapa  frate  Pietro  da  Corbara:  in  fine  poi 
del  foglio  135  (num.  mod.)  gli  si  dedicano  queste  sole  parole: 
tt  et  dominus  Johannes  papa  benevolum  et  piam  se  reddidit  ipsis 
fratribus  et  severitatem  rigoris  sui  cum  piotate  temperavid,  et  in 
pace  obiit  intrante  decembre  a.  d.  mcccxxxiiii...  ei  successit  Bene- 
dictus  XII  cardinalis  monachus  cisterciensis  circa  a.  d.  mcccxxxv. 

Nel  foglio  che  viene  dopo  la  lacuna,  si'  vedono,  intercalate 
fra  l'ottava  e  la  nona  linea  e  quasi  cancellate,  alcune  parole, 
che  il  P.  Ehrle,  supponendo  che  si  riferissero  ai  fogli  strappati, 
lesse  in  tal  modo:  a  (hic  fuerunt .  .  .)  avulsi  a  Guelfìs  domini 
Ofìdari  alias  de  draconibus  Asisi  n.  Non  so,  se  la  congettura  del 
P.  Ehrle  corrisponda  alla  realtà;  ma  invece  di  Ofidari  si  deve 
leggere  confidati;  giacché,  osservata  bene,  quella  parola  non  co- 
mincia con  un  0,  ma  col  segno  abbreviativo  della  sillaba  con, 
nel  quale  la  codetta  ricurva  è  appena  visibile.  Infatti  in  Assisi 
v'era  la  famiglia  Dragoni  Confidati  che  si  uni  poi  a  Sermattei. 
Del  resto  ho  buon  fondamento  per  sospettare,  che  quella  mezza 
linea  sia  una  falsificazione  di  qualche  genealogista  del  secolo 
XVII,  come  apparisce  specialmente  dal  modo,  con  cui  è  scritta 
la  parola  Asisi,  che  è  la  più  leggibile.  Ed  io,  incaricato  qualche 
anno  fa  dall'  eccellentissimo  Rodolfo  Boncompagni  Principe  di 
Piombino  di  cercare  documenti  intorno  alla  discendenza  della 
sua  famiglia  dai  Dragoni  Confidati  di  Assisi,  ebbi  a  verificare 
un'altra  falsificazione  di  questa  cronica  stessa  in  una  citazione 
che  ne  faceva  Alberto  Schlifer  pseudonimo  del  P.  Gamurrini, 
nel  suo  opuscolo  a  Albero  della  famiglia  Dragona  Confidata  ». 
Roma  per  il  Varese  1666. 

Questa  falsificazione  si  trova  al  f.  105  (num.  ant.  101  dupli- 
cato), ove  nel  margine  inferiore,  mezzo  cancellate,  si  dovrebbero 
leggere  ed  in  parte  si  leggono  queste  parole,  riportate  nel  citato 
opuscolo  dello  Schlifer  a  pag.  45:  «  Iste  Lotharius  fuit  nepos  Hen- 
rici  filius  Othonis  et  concessit  dono  Asisium  domui  de  draco- 
nibus que  modo  Confidata  est  ?».  Fra  i  segni  di  falsificazione 
può  annoverarsi  anche  il  fatto,  che  ambedue  le  note  riguardanti 
la  famiglia  Dragoni  sono  quasi  cancellate.  E  forse  a  queste 
allude  l'Abate  di  Costanzo,  quando  afferma,  che  la  cronica  in 
qualche  luogo  è  stata  alterata  da  mani  recenti.  Né  deve  far  ma- 
raviglia, che  questi  genealogisti  abbiano  potuto  falsificare  poche 
linee  della  nostra  cronaca,  quando  hanno  avuto  il  coraggio  di 
falsificare  due  lunghi  documenti  interi,  che  nel  Catalogo  delle 
pergamene  dell'Archivio  Comunale  di  Assisi,  compilato  dal- 
l' Ing.  Alfonso  Brizi  (Tip.  Vignati,  1903  Assisi)  sono  notati  nella 
Serie  XIX  coi  numeri  522,  523. 


—  190  — 

Ma  essendomi  già  troppo  dilungato  pongo  termine  alle  mie 
osservazioni,  avvertendo  i  lettori,  se  ne  avrò,  che  nei  citati  luo- 
ghi dello  Sbaralea  e  del  P.  Ehrle  potranno  acquistare  una  esatta 
conoscenza  di  questa  cronica.  Credo  però  necessario  avvertire 
da  ultimo,  che  questa  cronica  assisa na  non  deve  confondersi 
colla  Gualdense,  come  fanno  anche  alcune  persone  colte  ed  eru- 
dite, le  quali  volendo  consultare  il  nostro  codice  341,  spesso  ne 
han  fatto  richiesta,  dandogli  il  titolo  di  Cronica  Gualdense. 

228  II   cod.  228  contiene  due   manoscritti   principali:    il  primo 

(sec.  Xni)  tt  Gregorii  IX  decretai es  n  comincia  al  f.  10  che  se- 
condo la  numerazione  antica  è  il  primo:  al  f.  189  a  explicit  nova 
compilatio  Gregorii  IX  n  parole  trascritte  come  finali  nelPant. 
inv.  e  precedute  nel  codice  dalla  parentesi  aperta.  In  questo 
stesso  foglio  189  (b)  si  trova  scritta  una  data;  giacche  dopo  una 
linea  cancellata  con  abrasione  si  legge  u  .  .  .  sed  ad  quindenam 
post  natalem  domini  mcclx  n,  1  primi  due  fogli,  che  servono 
da  fogli  di  guardia,  contengono  frammenti  di  un  trattato  di 
dritto  di  assai  bella  scrittura.  Quindi  un  foglio  scritto  soltanto 
nel  recto  porta  questo  titolo  «  Infrascripta  notabilia  per  egre- 
gium  doctorem  la:  de  Aretia  sua  manu  notata  etc.  t»:  al  f.  5. 
il  principio  d'una  tavola  alfabetica  di  materie:  ai  fogli  6,  7,  8 
un  trattato  u  De  spousalibus  ti:  al  f .  9  recto  una  laude  a  modo 
di  litania  in  lode  del  Eedentore.  Questo  manoscritto  delle  de- 
cretali corrisponde  alP  art.  cclxxxix  dell'  antico  inventario. 

L' altro  manoscritto  (sec.  XV)  contiene  un  trattato  super 
librum  predicamentorum  in  fine  del  quale  si  legge  a  Explicit 
expositio  super  librum  predicamentorum  secundum  magnum 
Walterium  Burlei  et  scripta  per  manus  fratris  Tylemanni  hen- 
tzen  de  conventu  Eymberg,  in  prov.  Saxonie  etc.  ord.  fr.  he- 
remitarum  sancti  Augustini  et  finita  in  mense  quadragesime 
ipsa  die  sancte  Gertrudis  anno  domini  1463  n, 

V  è  poi  un  secondo  trattato  sopra  il  libro  di  Gilberto  Por- 
retano  intitolato  de  sex  principiis,  forse  dello  stesso  Burlei  ed 
incompleto. 

Il  primo  manoscritto  è  composto  di  XVIII  quaderni:  e  sic- 
come non  si  può  dubitare  della  sua  identità  coli' art.  cclxxxix  del- 
Pant.  inv.,  specialmente  per  le  parole  finali,  che  rare  volte  nelP  inv. 
ant.  si  desumono  dall'  explicit  e  che  nel  codice  sono  precedute 
dal  solito  segno,  bisogna  dire,  che  il  numero  dei  quaderni  in  esso 
indicato  sia  un  errore  di  scritto  derivante  da  un  x  di  più. 

336  Questo  codice  (sec.  XIII)  scritto  in  bel  corsivo  cancelleresco 

della  curia  romana  è  stato  illustrato,  nel  più  volte  citato  scritto, 


^  191  - 

dal  P.  Ehrle,  il  quale  afferma,  che  è  uno  dei  pochi  e  rari  volumi 
di  regesti  di  Cardinali  che  sia  pervenuto  fino  a  noi.  Il  codice 
è  rilegato  in  una  membrana  ripiegata  sopra  un  foglio  di  guar- 
dia, il  quale  è  scritto  da  mano  (se  non  erro)  del  secolo  decimo. 
Facendo  far  borsa  alla  pergamena  e  al  foglio  di  guardia  cuciti 
insieme,  nella  facciata  interna  della  pergamena  si  posson  leggere 
le  seguenti  parole  a  Commemorandum  quod  Sanctissimus  Pater 
Dominus  Nicolaus  summus  Pontifex  mandavit  mihi  fr.  B.  Al- 
banensi  episcopo  Viterbii  in  camera  sua  ut  usque  ad  festum  do- 
minice  resurrectionis  proxime  futurum  adsisterem  et  visitarem 
penitentiarios  in  his  quae  essent  cum  ipso  domino  expedienda 
contingentia  officium  penitentiarie  anno  dom.  mcclxxviiii  mense 
septembris  die  xxvi  n.  Segue  poi  la  firma  autografa:  a  Ego  frater 
Bentevegna  Albanensis-  Epus  ?». 

Neil*  inv.  s' indica  il  numero  Vili  di  quaderni;  nel  codice 
invece  è  segnato  il  numero  IX:  ma  vi  deve  essere  stato  qualche 
equivoco  nella  numerazione,  giacché  si  scorgono  delle  abrasioni 
in  parecchi  di  questi  numeri,  segnati  entro  la  corona  di  punti 
rossi  e  neri. 

27  Questo  pregevolissimo  codice  (sec.  XII)  è  stato  ampiamente 

illustrato  dal  P.  Ehrle  nel  citato  suo  scritto;  al  quale  rimando 
il  lettore  che  desiderasse  averne  una  notizia  particolareggiata. 
Io  mi  limiterò  ad  accennarne  brevemente  il  contenuto,  ohe  nel 
nostro  ant.  inv.  non  è  indicato  completamente. 

Si  può  dividere  in  due  parti;  la  prima  fino  al  f.  81;  la  se- 
conda dal  f.  81  al  236,  che  è  l' ultimo. 

La  prima  parte  contiene: 

1.  Un  catalogo  de'  romani  pontefici  fino  ad  Urbano  II,  che 
il  P.  Ehrle  raffronta  con  quello  del  cod.  vat.  629  publicato  dal 
Vignoli  nel  primo  volume  del  suo  a  Liber  Pontificalis  ».  Nel 
fare  questo  raffronto  il  P.  Ehrle,  dopo  aver  notato  che  il  cata- 
logo del  nostro  codice  arriva  soltanto  sino  ad  Urbano  II  e  per 
conseguenza  sin  dove  nel  codice  vaticanense  arriva  la  prima 
mano,  aggiunge:  «  ferner  ist  in  unserer  Handschrifl  die  Regie- 
rungsdauer  dieses  letzteren  Papstes  von  derselben  Hand,  wa- 
hrend  sie  im  vatic.  von  einer  andern  angefùcht  ist  »  cioè;  nel 
nostro  manoscritto  poi  la  durata  del  regno  di  quest'ultimo  papa 
è  della  stessa  mano,  [che  ha  scritto  il  resto  del  catalogo]  mentre 
nel  vaticanense  è  stata  aggiunta  da  una  mano  diversa.  Ora,  nella 
Miscellanea  francescana  le  parole  del  P.  Ehrle  sono  state  tra- 
dotte poco  fedelmente  in  tal  modo:  u,  più  lungi  è  nel  nostro 
manoscritto  della  stessa  mano  la  storia  del   regno  di  quest'ul- 


-  192  - 

timo  papa,  mentre  nel  vaticano  essa  è  stata  aggiunta  da  una 
mano  diversa.  Ho  creduto  necessario  notare  l'equivoco  di  quel 
periodico,  d'altronde  pregevolissimo  ed  uno  de'  più  importanti 
per  gli  studi  francescani,  affinchè  nessuno,  ingannato  da  quella 
versione,  possa  credere,  che  il  nostro  codice  contenga  la  storia 
del  regno  d'Urbano  II  che  non  vi  è  punto,  come  neppure  nel 
catalogo  conforme  del  codice  vaticanense. 

2.  tf  Gesta  Pontifìcum  Romanorum  ?»  sino  a  Leone  IV. 

3.  Una  confusa  e  disordinata  raccolta  di  brani  di  Santi 
Padri,  di  lettere  de'  Papi  ecc.,  il  u,  Corrector  »  di  Burchard  di 
Worms  che  è  il  libro  19  del  suo  Collectarium;  similmente  il 
lib.  17  e  18  e  alcuni  luoghi  del  lib.  3.*»  e  del  lib.  2.°  dello  stesso 
Collectarium,  che  nell'  inv.  ant.  figurano  come  l' opera  princi- 
pale col  titolo  a  Decreta  summorum  Poptifìcum  secundum  bro- 
cardum  ». 

La  seconda  parte,  più  voluminosa,  è  una  raccolta  di  dritto 
ecclesiastico  anteriore  a  Graziano,  divisa  in  otto  sezioni  o  parti. 
In  principio  v'  è  la  tavola  che,  mancando  alcuni  fogli,  comincia 
dal  cap.  79  della  parte  7.»  La  tavola  poi  dei  primi  66  capitoli 
della  parte  1.',  i  quali  riguardano  il  primato  della  Chiesa  Ro- 
mana, si  trova  in  fine,  al  f.  236  (b). 

Dopo  la  tavola  segue  un  breve  schema  di  ciascuna  delle 
otto  parti  dell'  opera,  cioè: 

Prima  Pars  loquitur  de  dignitate  Eomanae  Ècclesiae  et  de 
difficilioribus  causis  ut  ab  ipsa  terminentur,  de  mutatione  et 
damnatione  episcoporum,  de  appellatione  eiusdem  sedis  et  aucto- 
ritate  conciliorum,  de  episcopali  auctoritate  unde  procedat,  de 
purgatione  et  absolutione  episcoporum,  de  auctoritate  privile- 
giorum,  de  monachis  et  monasteriis  eorum  et  de  diversis  plu- 
ribusque  sententiis  sanctorum  patrum. 

Secunda  Pars  loquitur  de  ordine  accusationis  et  accusatorum 
personis,  de  periurio  et  coniugio  et  separatione  coniugatorum, 
de  ecclesia  quomodo  reconsecrari  debeat,  de  conspiratione  et 
inobedientia  clericorum  circa  Episcopos  et  de  excommunicatis, 
de  sinodis  congregandis  et  usurpatione  dampnatorum,  de  adul- 
terio et  infamia,  de  personis  in  iudicio  existentibus  et  restitu- 
tione  exspoliatorum,  de  clericis  non  iudicandis  nec  criminandis 
a  secularibus  et  de  diversis  pluribusque  sententiis  sanctorum 
patrum. 

Tertia  Pars  loquitur  de  prelatis  indignis  et  ignorantia  sa- 
cerdotum,  de  episcopali  electione  et  simoniaca  heresi,  de  promo- 
tione  clericorum  ad  sacros  ordines  et  quales  debeant  promoveri 
et  quales  removeri  et   quo  tempore  fìat  ordinatio,  de  muadicia 


-  193  - 

et  lapsu  clericorum,  de  decretis  et  observatione  eorum,  de  pa- 
rochianis  alienis,  et  manus  impositione,  de  reparatione  saoer- 
dotam  et  de  diversis  pluribusque  sententiis  sanctomm  patrum. 

Quarta  Pars  loquitur  de  loois  in  quibus  missa  celebrari 
debeat  et  qaalitate  oblationum  et  virtute  saorifìoii,  de  ecclesia- 
rum  et  sacerdotum  consecratione  et  chrismatia  et  solempnitatibus, 
de  baptismo  et  manus  impositione,  de  ordinatis  ab  hereticis  et 
in  heresim  lapsis  et  post  conversis,  de  sedibus  et  potestate 
episooporum  et  regum,  de  clericis  uàurariis  et  iuramento  sacer- 
dotum, de  ornamentis  ecclesie  vel  altaris  et  ne  mulieres  ea  con- 
tingant,  de  consecratione  virginum  et  lapsu  earum,  de  excom- 
municatis  et  ecclesiasticis  officiis,  de  sacrilegiis  et  coniugiis,  de 
lapsis  in  paganismo  et  de  iudeis,  de  providentia  episcoporum) 
erga  ecclesiastica  et  violatione  ecclesiae,  de  scismaticis  et  de 
diversis  pluribusque  sententiis  sanctorum  patrum. 

Quinta  Pars  loquitur  de  vindicta  temperanda  et  quomotlo 
militetur  Deo,  de  parricidis  et  malis  depredandis,  de  persecutione 
quam  facere  potest  ecclesia  et  poenitentia  illorum  qui  res  alie- 
nas  retinent,  de  sacerdote  inter  sacra  misteria  infirmante,  de 
interfectore  uxoris  proprie,  de  coniugio  et  maritorum  numero, 
de  multimodis  iuramentis  et  de  matricida,  de  nocturnis  visio- 
nibus  et  decimis  et  poenitentibus,  de  presbitero  a  populo  diffa- 
mato et  sententiis  discordantibus,  de  principalibus  patriarchis, 
de  fraudulenta  electione  episcopi  et  de  simoniacis,  de  corpore 
et  sanguine  domini  et  de  diversis  pluribusque  sententiis  sancto- 
rum patrum. 

Sexta  Pars  loquitur  de  invasoribus  rerum  ecclesiasticarum 
et  de  decimis,  de  fornicatione  presbiterorum  et  simonia,  de  mi- 
nisterio  sacerdotum  et  parochiano  alieno,  de  ordinatis  fenera- 
toribus,  de  habitu  et  moribus  clericorum,  de  ecclesia  consecranda 
de  qua  dubitatur,  de  multimodis  ecclesiae  officiis  et  disciplinis 
et  de  dispensatione  rerum  ecclesiasticarum,  de  baptismo  et  ba- 
ptizandis  sive  baptizatis  et  confìrmandis,  de  corpore  et  sanguine 
domini  et  si  casu  aliquid  de  eo  stillaverit,  de  consanguinitate 
et  testibus,  de  velatis  et  velandis  virginibus  sive  viduis,  de  ab- 
batibus  et  monachis  et  de  diversis  sententiis  sanctorum  patrum. 

Septlma  Pars  loquitur  de  religione  sacrarum  virginum,  de 
legitimis  et  iniustis  coniunctionibus,  de  sortilegis  et  auguriis  et 
traditionibus  gentilium,  do  natura  et  divinatione  demonum,  de 
maledicis  et  conspirantibus  clericis  contra  epi§popos,  de  quali- 
tate  excommunicationis  et  reoonciliationis,  de  sacrilegis,  et  pre- 
donibus  ecclesiasticarum  rerum  et  membrorum  truncatione,  de 
excommunicatis  et  furibus  in  patibulo  suspensis,  de  iuramento 

13 


-  194  - 

et  ieiuniis,  de  ebrietà  te  et  illis  qui  predam  in  episcopiis  facinnt, 
de  admonitione  regum  et  principum  et  doctrina  populi,  de  falsis 
testibus  et  pravis  iudicibus  et  oppressoribus  pauperum,  et  de 
diversis  pluribusque  sententiis  sanctonim  patrum. 

E  qui  domando  perdono  all'  illustre  P.  Ebrle,  se  ardisco  no- 
tare un  equivoco,  in  cui  mi  sembra  che  egli  sia  incorso,  nel  ri- 
portare lo  schema  o  sintesi  di  questa  settima  parte.  Giacché  al 
titolo  tt  de  ebrietate  et  illis  qui  predam  in  episcopiis  faciunt  », 
che  egli  trascrive  conservando  la  forma  brachigrafìca  epiis  e 
marcandola  con  un  interogativo,  aggiunge  una  nota  (Archiv 
fùr  Litteratur  -  und  Kirchengeschichte.  L  p.  480),  nella  quale  af- 
ferma, che  a  quello  nel  testo  dell'  opera  corrisponde  un  decreto 
ex  concilio  Meldensi,  Ora  questo  decreto,  se  non  m'inganno,  si 
riferisce  veramente  al  cap.  clyii,  il  qual  numero  è  segnato  nel 
margine  della  colonna  del  testo  che  contiene  le  parole  di  quel 
deòreto,  come  son  segnati  al  luogo  loro  i  numeri  di  tutti  gli 
altri  capitoli.  Riscontrando  questo  numero  nella  tavola  della 
parte  settima,  che,  come  abbiam  detto  in  principio,  rimane 
quasi  per  intero,  si  legge  il  suo  titolo  che  è  di  questo  tenore; 
tt  de  illis,  qui  ex  alia  parrochia  furtum  et  depredationes  fa- 
ciunt j»;  ed  a  questo  infatti  corrisponde  il  contenuto  del  decreto. 
Il  titolo  tt  de  illis  qui  predam  in  episcopiis  faciunt  if  nella  detta 
tavola  porta  il  numero  d'ordine  ccxxxvi  ed  è  espresso  in  tal 
modo;  a  de  illis  qui  in  episcopiis  predam  fecerunt  i»;  ed  è  pre- 
ceduto e  seguito  da  capitoli  che  trattano  a  de  episcopis  n.  Ri- 
cercandone pertanto  nel  testo  lo  svolgimento,  ho  dovuto  avver- 
tire, fra  i  due  fogli  211  e  212,  una  lacuna:  giacché  il  foglio  211 
termina  col  capitolo  clyii,  al  quale  corrisponde  il  decreto,  ex 
concilio  Meldensi;  e  il  foglio  212,  comincia  col  seguito  (manca 
il  principio)  del  cap.  cclxiii  della  stessa  settima  parte.  Questa 
lacuna  è  assai  considerevole;  giacche  mancano  106  capitoli,  fra 
i  quali,  naturalmente,  anche  il  capitolo  che  conteneva  lo  svol- 
gimento del  titolo  in  discorso. 

E  da  osservare,  che  questa  lacuna  doveva  esistere  anche  al 
tempo  della  compilazione  dell'  ant.  inv.;  giacché  il  numero  pro- 
gressivo dei  quaderni,  segnato  entro  la  corona  di  punti  rossi 
e  neri,  è  regoìarissimo;  come  pure  é  regolare  anche  la  segnatura 
speciale  de'  quaderni,  che  si  riferisce  alla  sola  seconda  parte  del 
nostro  codice. 

Octava  Pars  loquitur  de  simoniaca  heresi,  de  confessione  et 
penitentia,  de  spiritibus  angelorum  et  hominum  et  pecudum, 
de  gratia  et  predestinatione  et  ordinatione  dei,  de  angelis  bonis 
et  reprobis,  de  sacra  oblatione  facta  prò  defunctis,  de  igne  pur- 


—  195  — 

gatorio  et  die  iudicii,  de  gloria  sanctorum  et  pena  reproborum, 
et  de  diversis  pluribusque  senteutiis  sanctorum  patrum. 

La  raccolta  contiene  in  complesso  1635  capitoli;  105  nella 
prima  parte,  120  nella  seconda,  108  nella  terza,  174  nella  quarta, 
301  nella  quinta,  368  nella,  sesta,  286  nella  settima,  173  nella 
ottava. 

A  giudizio  del  P.  Ehrle  questa  raccolta  è  diversa  da  tutte 
le  altre  anteriori  a  Graziano,  già  publicate. 

E  strano  poi,  che  di  questa  seconda  parte  del  codice  non 
ci  sia  alcuna  indicazione  nelPant.  inv.  Forse  il  compilatore 
P attribuì  al  Burchard  stesso,  e  l'avrà  cqmpresa  nel  titolo  «  De- 
creta pontifìcum  romanorum  sécundum  Brocardum  v.  Ad  ogni 
modo  della  identità  di  questo  codice  coli'  art.  ccxcv  non  si  può 
dubitare,  giacché  corrispondono,  l'incipit,  l'explicit,  e  il  numero 
de'  quaderni. 

232  Questo  codice  (sec.  XIV),  come  vien  notato  anche  nell'ant. 

inv.,  è  incompleto:  e  siccome  è  ordinato  alfabeticamente  a  modo 
di  dizionario,  si  può  rilevare  dalla  tavola  alfabetica  delle  ma- 
terie, che  l' opera  è  interrotta  alla  parola  patronatus:  talché 
mancano  tutti  gli  altri  articoli  ordinati  sotto  la  lettera  P.  e 
quelli  delle  lettere  successive.  Nelle  parole  finali  si  legge  hahent 
non  già  sunt  in  capellis:  ma  questa  differenza  non  può  render 
dubbia  l' identità  di  questo  codice  coli'  articolo  ccxcvi,  giacché, 
oltre  gli  altri  connotati,  si  legge  ancora  nella  seconda  coperta 
dell'  antica  rilegatura  u  Reponatur  versus  occidentem  in  solario 
primo  ». 

557  Questo  codice  (sec.  XIV)  contiene  la  u  Summa  Baymundi 

de  penitentia  r»  e  la  a  summa  de  matrimonio  ».  Al  foglio  93  (b) 
si  legge  u  explicit  summa  fr.  Raymundi  de  penitentia.  Incipit 
summa  eiusdem  de  matrimonio  n.  Al  f.  109  u  explicit  summa 
magistri  Ray mundi  de  matrimonio  r». 

Per  un  equivoco  il  compilatore  del  cat.  mod.,  separando  le 
parole  de  matrimonio  dalle  parole  a  explicit  summa  magistri 
Raymundi  »,  ha  creduto,  che  u  de  ì matrimonio  v  fosse  il  titolo  d'un 
breve  scritto  contenuto  nel  f.  110.  In  realtà  però  questo  scritto 
non  tratta  del  matrimonio,  ma  a  de  commissionibus  et  negli- 
gentiis  et  casibus  qui  circa  altare  solent  contingere  »,  al  qual 
trattatine  fan  seguito  altre  note,  ed  in  ultimo  l' illustrazione 
'  dei  due  versi  a  Culpa  domus  licitum  discursus  sive  necesse  te 
messem  faciunt  alienam  carpere  falce  »  a  cui  appartengono  le 
parole  finali,  precedute  nel  codice  dalla  parentesi  aperta  «  sive 


-  196  - 

necesse,  in  articulo  necessitatis  »,  non  esattamente  riportate  nel- 
r  inventario,  che,  per  distrazione  del  compilatore,  alle  parole  in 
articulo  necessitatis y  sostituisce,  in  articulo  mortis, 

642  Anche  questo   cod.  (sec.  XIII)  di   bella  e  nitida   scrittura, 

contiene  la  «  summa  de  penitentia  »  e  la  a  summa  de  matri- 
monio ff  che  è  la  4/  pars  della  somma  intera.  Termina  con  una 
ricca  tavola  di  materie. 

In  fine,  cioè  al  f.  81  (b)  v'  è  un  brevissimo  scritto  di  altra 
mano,  il  cui  argomento  è  indicato  in  queste  parole:  «  Nota  quod 
hec  (sic)  sunt  breviature  summe  «  e  segue  la  spiegazione  di  que- 
ste abbreviature;  ultima,  «  quando  1.  sequitur  e.  debet  dici  eadem 
legem  (sic)  n  che  sono  le  pa,^ole  finali  riportate  nell'inventario. 

645  Di   questo   codice  (sec.  XIV)  parla  lo  Sbaralea  (op.  cit.)  a 

pag.  118  ed  a  pag.  141.  A  pag.  141  enumerando  le  opere  di 
Frate  Buoncortese  o  Buonagrazia  di  Bergamo,  diverso  da  Frate 
Buonagrazia  di  Bologna  o  di  S.  Giovanni  da  Persiceto  che  fu 
Ministro  Generale  nel  1279,  fra  le  altre  ricorda  a  Casus  papales 
et  episcopales  extractos  de  diversis  libris  iuris,  incip,  isti  sunt 
casus  de  quibus  non  possunt  absolvere  fratres  minores  etc:  cum 
explicatione  eorumdem,  Exstant  ms.  chartacei  in  4.®  cum  summis 
moral.  diversorum  Assisii  in  tabulario  Conv,  S,  Fran.  n 

Dimentica  però  di  dire,  che  quest'opera  è  notata  anche  nel- 
1'  antico  inventario.  A  pag.  118,  parlando  di  frate  Bartolomeo 
milanese,  dice,  che  a  Edidit  summam  de  casibus  incipientem 
nota  sex  casus  quos  debet  sacerdos  mittere  ad  episcopum  qui  ta- 
men  multos  continet  etc.  et  finientem,  explicit  summa  de  casibus 
secunduni  fratrem  Bartholomeum  Mediolanensem  de  ordifie  fror 
trum  minorum  ti. 

Dopo  questo  explicit,  nel  nostro  codice  seguono  altre  tre 
pagine,  che  non  appartengono  al  trattato  di  fr.  Bartolomeo,  con 
le  parole  finali,  precedute  dalla  parentesi  aperta. 

418  II  418  è  una   miscellanea;  e  fra   le  opere   che   contiene  vi 

sono  i  tt  Casus  Clari  n  che  cominciano  al  f.  84  colle  parole  ini- 
ziali indicate  nell'  ant.  inv.,  e  terminano  mutili  al  f.  114.  Non 
possono  perciò  confrontarsi  le  parole  finali;  e  il  non  esservi 
segnati  i  quaderni  ed  altri  indizi  ne  rendono  assai  dubbia  la 
identità  coli'  art.  310. 

Non  sarà  inutile  notare,  che  tra  i  manoscritti  di  questa 
miscellanea  v'  è  un  commento  sul  cantico  dei  cantici  del  se- 
colo XII;  e  che  la  «  Vita  Minor  n  notata  nel  cat.  mod.  fa  parte 
d'un  tt  Breviarium  »  che  è  il  primo  manoscritto  del  codice. 


—  197  — 

224  Le  parole  iniziali  e  finali  di  questo  bellissimo  codice  miniato 

(sec.  XIV)  corrispondono  all'art,  dell' ant.  inv.  cccxvi,  e  le  pa- 
role finali  sono  precedute  dal  segno  caratteristico  più  volte  ri- 
cordato. Ma  nell'ant.  iny.  è  sbagliato  il  titolo;  giaccbè  questo 
manoscritto  non  contiene  il  liber  institutionum  et  elementorum, 
ma  il  codice  di  Giustiniano,  a  cominciare  dal  libro  X  de  iure 
fisci,  che  ba  appunto  le  parole  iniziali,  a  si  priusquam  fisci  ra- 
tionibus  etc.  » 

210  II  codice  210  (sec.  XIV)   indicato   nel   cat.  mod.  col   titolo 

errato  di  pandette  con  glossa,  contiene  veramente  le  istituzioni, 
il  fine  delle  quali  si  trova  al  £.  76,  dove  si  leggono  le  parole 
finali  indicate  nelP  inv.  ant.  Succede  poi  il  trattato  de  feudis, 
a  cui  appartengono  le  parole  finali  del  cat.  mod.  Ma  V  identità' 
di  questo  codice  coli' art.  cccxvii  è  molto  dubbia.  E  da  notare, 
cbe  fra  le  istituzioni  e  il  trattato  de  feudis  vi  sonò  molti  fogli 
tagliati.  Non  potrebbe  essere  stato  aggiunto  il  libro  de  feudis 
nella  nuova  rilegatura? 

220  II   cod.  220  (sec.  XIV)  corrisponde   nelle   parole   iniziali  e 

finali  al  cccxxx.  E  come  il  numero  dei  quaderni  non  è  indi- 
cato nell'ant.  inv.,  cosi  non  è  segnato  nel  codice  stesso.  Le  pa- 
role finali  poi  sono  precedute  dal  segno,  cbe  marca  le  parole  che 
sono  state  trascritte  nell'  inventario.  E  ricchissimo  di  postille 
scritte  con  vari  caratteri. 

216  Questo  codice  (sec.  XIV)  corrisponde  all'art,  cccxxii.  Nelle 
parole  finali  il  compilatore  ha  omesso  le  ultime  «  Replendamque 
liberis  civitatem  maxime  sii  necessarhim,  come  ne  ha  dato  altri 
esempi.  Il  codice  è  ricchissimo  di  glosse,  scritte  similmente  da 
diverse  mani. 

217  II  codice  217  (sec.  XIV),  con  tutta  probabilità  e  quasi  cer- 
tezza, corrisponde  all'art,  cccxxiv.  Sono  conformi  le  parole  iniziali; 
non  è  segnato  il  numero  dei  quaderni,  come  non  è  indicato  nel- 
l'ant. inv.  Ma  in  fine  manca  qualche  foglio;  giacché  resta  in- 
terrotto il  libro  de  verborum  significatione  all'art,  qui  venenum 
dicit,  colle  parole  notate  nel  cat.  mod.  «  tam  medicamenia  quam 
quae  nocent,  n  Dovrel:^e  poi  continuare  il  libro  de  verb.  signific. 
e  seguire  il  libro  de  regulis  iuris,  come  si  rileva  dall'  indice 
contenuto  nell'ultimo  foglio.  E  il  libro  de  regulis  iuris  ha  per 
parole  finali  quelle  appunto  che  sono  notate  nell'  inv.  antico 
tt  Servus  reipublicae  causa  abesse  non  potcst  r>.  Cosicché,  sebbene 
non  si  possano    identificare  le  parole   finali,  perchè  il  codice  é 


—   les- 
inatilo, t  atta  via   si  può  ritenere  con  sìcarezza.  che  fossero  ap- 
punto quelle  seprnate  nell'ant.  iny.  Deve  notarsi  nna  bella  let- 
tera miniata  al  £.  1^ 

208  Questo  codice    sec.  XIV u  corrisponde  all'art,  cccxxiii,  e  le 

parole  finali  sono  Un  cont raserò  tanto  più  sicuro,  quanto  che 
non  appartengono  all'opera.  Anche  questo  è  ricchissimo  di  glosse. 
Questi  quattro  codici  legali  220.  216.  217,  208  costituiscono 
una  raccolta  omogenea  per  la  bella  scrittura,  per  le  glosse  e 
per  il  festo  in  loglio  grande. 

102  Questo   codice  «sec.  XIIIi  bellissimo   i)er   la   scrittura,  per 

alcune  lettere  miniate  e  per  le  iniziali  rosse  ed  azzurre,  oltre 
i  soliti  contrasegni  d' identità  coll'art.  cccxxvi.  ha  pure  la  pa- 
rentesi aperta,  che  precede  le  parole  trascritte  nell'  inv.  antico 
come  finali. 

101  Questo  codice  fsec.  XIII »,  presenta  un'altro  bell'esemplare 

del  testo  delle  sentenze.  Di  tratto  in  tratto  nel  margine  si  leg- 
gono alcune  glosse.  Le  parole  finali,  precedute  dal  segno  più 
volte  ricordato,  non  sono  desunte  nell'ant.  inv.  dal  fine  del  testo, 
ma  da  una  nota  scritta  da  altra  mano,  dopo  il  termine  dell'o- 
pera; e  perciò  lo  parole  finali  notate  nell'ant.  inv.  sono  diverse 
da  quelle  notate  nel  cat.  mod. 

129  Questo  codice  (sec.  XIY)  di  una  grafìa  non  troppo  elegante, 

con  qualche  glossa  nei  m.argini,  ancora  conserva  parte  d'  una 
membranetta,  in  cui  era  notato  il  titolo;  e  si  legge  ancora  l'in- 
dicazione del  suo  collocam.ento  a  Repoìiatur  in  solario  secundo 
versus  occide^Uem. 

148  Di  questo    codice  (sec.  XIV)  fa  menzione  lo  Sbaralea  (Op. 

cit.  pag.  634)  in  questi  termini:  u  In  </."*■  ìihros  sententiarinn 
extat  ms.  perg,  in  tahuìario  Conv,  S,  Frane;  ubi  etiam  sub  Ric- 
cardi nomine  asservatur  primus  liber  abbreviatus  super  senten- 
tias  incipiens,  cupientes  aliquid  etc,  memoraturque  in  saepe  citato 
illius  loci  inventario  veteri,  anno  138 i  confecto^  qui  tamen  est 
L/cobi  de  Trisancto,  ut  de  eo  agens  ostendi,  ex  Riccardo  aliisque 
tractus.  E  nell'art.  lacobus  Trisancto,  dopo  aver  descritto  un 
codice  della  biblioteca  di  S.  Croce,  che  ccfntiene  un  compendio 
dei  quattro  libri  delle  sentenze,  estratto  dai  trattati  di  S.  Bo- 
naventura, Riccardo,  Tigone,  ecc.,  soggiunge  (pag.  379)  u.  In 
pluries  memorato  inventario  assisiensi  refertur  primus  liber  ab- 
brematus  super  sententias,  incipiens,  Cupientes  aliquid  etc;  hic 
liber  primaria  sua  divisione  etc,  in  2,°  Solario  occidentali  sacrarli 


—  199  — 

conv:  qui  modo  asservatur  ms,  perg,  in  fol,  in  tabulario  eiusdeni 
loci;  sed  falso  in  ilio  inventario  adscribitur  Riccardo  n.  La  mano 
recente,  ohe  nel  titolo  di  scrittura  antica  ha  cancellato  il  nome 
di  Biccardo  per  sostituirvi  quello  di  Giacomo  de  Trisancto,  pro- 
babilmente è  stata  quella  dello  stesso  Sbaralea. 

152  In   principio   di  questo   codice  (sec.  XIV)  vi  sono   quattro 

fogli  di  guardia  che  contengono  il  trattatine  intero  u  Liber  de 
quinque  subiectis  rt  (per  equivoco  nel  cat.  mod.  è  scritto  de  quin- 
que  sensibus)  e  un  liber  (incompleto)  de  ortu  vita  et  morte  Ari- 
stotelis.  Le  parole  trascritte  nelP  inventario  come  finali,  nel  co- 
dice sono  precedute  dal  più  volte  ricordato  segno. 

162  Questo   codice   (sec.  XIII)   corrisponde  all'art,  cccxlii  e  le 

parole  finali  sono  precedute  dal  solito  segno.  Deve  notarsi  però, 
che  l'opera  è  incompleta  o  mutila;  e  le  parole  ultime  debeat 
voluntas  vestra,  che  mancano  nel  cat.  mod.  sono  sctitte  nel  mar- 
gine inferiore  dell'  ultimo  foglio,  come  richiamo;  e  perciò  dove- 
vano far  seguito  altri  fogli.  Infatti  negli  ultimi  periodi,  dopo  avere 
osservato,  che  circa  alla  conformità  della  nostra  volontà  colla 
divina  si  possono  proporre  tre  questioni,  l'autore  continua  di- 
cendo tf  1.°  An  possit  voluntas  nostra  divinae  voluntati  conformis 
esse,  2.°  Supposito  quod  sit  utrum  secundum  hanc  conformitatem 
debeat  voluntas  vestra  (nostra)  ?»;  e  qui  il  senso  è  sospeso  e  l'opera 
interrotta.  Il  codice  pertanto  era  incompleto  e  mutilo,  anche  nel- 
l' epoca,  in  cui  fu  redatto  l' inventario. 

122  A  provare   l' identità   di  questo  codice  (sec.  XIV)  coli'  art. 

cccxlix,  oltre  i  soliti  contrasegni,  concorre  la  parentesi  aperta, 
che  marca  le  parole  trascritte  nell'inventario  come  finali. 

146  Questo  codice  (sec.  XIV)  probabilmente  corrisponde  all'art, 

cccl:  ma,  non  essendo  notate  nell'ant.  inv.  le  parole  finali,  né 
il  numero  dei  quaderni,  l'identità  resta  incerta. 

108  II  codice  108  (sec.  XIII)  corrisponde  certamente  all'art,  cedi, 

come  si  rileva  dalle  parole  iniziali  e  finali,  dal  numero,  dei  qua- 
derni ed  inoltre  dal  segno  che  marca  le  parole  trascritte  nel- 
l' inv.  come  finali.  E  da  notare,  che  nel  cat.  mod.  sono  state 
omesse  le  ultime  parole,  nostrum  excedit  intellectum,  perchè,  es- 
sendo scritte  presso  il  margine  superiore,  dove  sarebbe  comin- 
ciata la  seconda  colonna,  forse  sono  sfuggite  all'  occhio  del 
compilatore  a  cagione  del  minutissimo  carattere. 

132  Questo  codice  (sec.  XIII)  è  autografo.  Del  libro  4."  contiene 

soltanto  le  prime  tredici  distinzioni.  Nell'ant.  inv.  non  è  indi- 


—  200  — 

caio  il  numero  dei  quaderni:  ma  la  sua  identità  coli' art  ccclii 
è  confermata  dal  segno,  che  marca  le  xwrole  final L  Ne  fa  men- 
zione lo  Hbaralea  <^0p.  cit.  pag.  525 1  all'art.  Mathaeos  de  Aqna- 
iiparta  «  In  necurulum  Uh.  xent,  cum  parte  comntent.  in  4y^  lib. 
»/mt.  ibidem  [Ahhìkìì  in  tabalario]  m$.  perg.  in  fot.  incip,  Intravi 
in  doinnrn  fif/uli  et  ipse  faciehat  opus  super  rotam;  ut  et  in  inv. 
cit.  2.**  Holario  occid.  i»  In  questo  art.  lo  Sbaralea  fa  menzione 
dì  tutti  gli  autografi  del  celebre  cardinale,  che  sono  stati  indi- 
cati nel  nostro  inv.  antico.* 

VM)  Lo  parole   finali  di  questo   codice  (sec.  XIV)  «  et  sicut  Ut- 

tera  exprimit  quod  sive  non  sit  n  sono  marcate  col  più  volte  no- 
tato segno,  0  con  queste  parole  l' opera  è  interrotta.  Lo  Sbaralea, 
il  quale  nota  tutti  i  codici  nostri  contenenti  P  opere  dello  Scoto, 
ha  dimenticato  questo  codice  190. 

12B  Questo   codice  (sec.  XIV)  oltre  i  contrasegni   generali,  che 

stabiliscono  la  sua  identità  coll'art.  ccclvii,  ha  pure  la  parentesi 
aporta  che  precede  le  parole  finali;  e  nella  seconda  coperta  con- 
serva la  niombranctta  colP  indicazione  del  titolo  e  del  colloca- 
mento in  solario  2.®  versus  occidentem. 

1H2  Jn  (juosto  codice  (sec.  XIV)  vi  è  il  segno  che  marcale  pa- 

role finali  trascritto  nelP inventario.  Ne  fa  menzione  lo  Sbaralea 
che  lo  (loscrìve  in  questi  termini  ,u.  Magistri  Ray mundi  Rigaldi 
trrtÌNs'  et  quartus  sup  setit.  incip,  Quaeritur  pritìio  utrum  sint 
plurvs  rcritatrs  ah  netcvtw:  et  finiens^  dicendum  quod  signa  sacra- 
mentalin  sigm'firattt:  Ita  notation  legitur  extasse  in  2.^  sol,  occid, 
dirti  sttrraì'ìi  Assìsintis,  Seroatur  mine  codex  ms,  perg.  in  quarto 
in  (trc/iirio  sen  tabnìavio  dictì  ronv.  continens  i,^  Quolibeta,  incip, 
quarvitnv  primo  utrum  sint  plur(*s  reritates  ab  aetcrno  etc:  Postea 
sequitur  voììkìììentuuì  in  tertium  librum  sentent,  incip:  ubi  venit 
pieni  tutto  temporis  etc,  ad  inteUigentiam  huius  partis  antequam 
desrendamus  ad  quaestiotws  fìlìi  etc,  Afox  sequitur  comment,  in 
/.'"  Uh,  svntent,  incip.  quaestio  est  de  sacrametitis  et  quaeritur 
utrum  sacramentum  post  lapsuuì  homitiis  etc. 

Con  questo  parole  lo  Sbaralea  indica  ottimamente  le  diverse 
partì  di  questo  codice.  La  prima  parte  «  Quoìibeta  »  (inesatta- 
mente indicata  nel  oat.  mod,  col  titolo  «  Questiones  morales  ») 
sì  estende  dal  foglio  1  alTS.  —  La  seconda  parte  u  Comm.  in  ^.™ 
Sent,  *  dal  foglio  1  al  74  ^^ versoi  dove  si  legge  explicit  JJI,^  — 
La  terjRa  parto  *  Comiu.  in  •/."'  ìib.  S<*nt,  »  dal  foglio  76  al  135, 
ove  sì  leggono  le  parole  tinalì  trascritte  nelPantico  inventario. 
La  scrittura  ^  elesT^nte,  ma  minutissima. 


—  201  — 

119  NelPant.  inv.  al  presente  bellissimo  codice  (sec.  XIV)  si  at- 

tribuisce il  N.  di  XVn  quaderni:  ed  anche  il  catalogo  moderno 
nota,  che  in  fine  è  segnato  questo  numero.  Ma  in  verità  il  codice 
conta  XXVII  quaderni:  e  il  N.  XVII  in  fine  è  un  errore  di  se- 
gnatura. Bisogna  poi  notare,  che  nella  rilegatura  vi  è  stata  una 
lieve  trasposizione  di  quaderni.  Giacché  la  loro  successione  è 
regolare  fino  al  quad.  XI;  dopo  questo  però  si  passa  al  XIV; 
in  modo  che,  interrotta  la  distinzione  19.*,  il  commento  passa  a 
trattare  le  distinzioni  24,  26  e  26:  si  riprende  poi  coi  quaderni 
XII  e  Xni  V  ordine  naturale  delle  distinzioni;  e  siccome,  dojK) 
il  quad.  XIII  è  stato  rilegato  V  ultimo  foglio  del  XIV,  si  ri- 
prende la  distinzione  26;  e  quindi  il  trattato  continua  ordinata- 
mente: ma  il  quad.  XXVI  che  nel  primo  foglio  porta  un  tal 
numero,  nell'ultimo  foglio  è  segnato  per  errore  col  N.  XVT,  e 
quindi  V  ultimo  quaderno  porta  il  N.  XVII.  Del  resto  V  iden- 
tità di  questo  codice  coli' art.  ccclxvii  è  comprovata  dai  soliti 
contrasegni  e  dalla  parentesi  aperta,  onde  son  marcate  le  parole 
finali  trascritte  nelP  inventario. 

165  II  numero  segnato  dei  quaderni  e  le  parole  finali,  precedute 

dalla  parentesi  aperta,  ci  rendono  certi  delP  identità  del  codice 
165  (sec.  XIV)  coir  art.  ccclxxi.  Non  possono  però  confrontarsi 
le  parole  iniziali,  perchè  da  questo  codice  sono  stati  staccati  i 
primi  due  quaderni,  e  manca  perciò  quasi  tutto  il  libro  1.® 

285  Questo   codice  (sec.  XIV)  è   composto   di   due   manoscritti 

rilegati  insieme  dopo  il  1381.  Il  primo  comincia  con  questa  ru- 
brica tf  Incipit  scriptum  magistri  G  (Gerardi)  super  lihr,  Ethi- 
corum  Arist,  Qui  liher  est  domini  nostri  lesu  Christi  concessus 
ad  usum  fratris  Nicholai  de  Busco  fratrum,  suorum  Sanctae 
Mariae  et  amicorum  suorum  fidelium,  n  Corrisponde,  con  tutta 
probabilità,  air  art.  ci^  indicato  in  questo  inventario  tra  i  libri 
di  frate  leronimo.  Lo  Sbaralea  fa  menzione  di  altri  manoscritti 
di  quest'opera;  dimentica  però  quello  di  Assisi.  Vedi  l'art.  Ge- 
rardus  Oddonis. 

Il  secondo  manoscritto  è  indicato  in  questo  articolo  ccclxxii 
che  corrisponde  nelle  parole  iniziali  e  finali  e  nel  numero  dei 
quaderni.  E  da  notare,  che  le  parole  finali  di  questo  manoscritto 
sono  veramente  quelle  indicate  nell'  ant.  inv.:  quelle  poi  del  cat. 
mod.  appartengono  ad  un  frammento  composto  di  4  fogli  di 
un  altro  trattato  sopra  le  sentenze,  aggiunto  nella  rilegatura 
posteriore  al  1381. 

161  Le  parole  finali  di  questo  codice  (sec.  XIV)  sono  precedute 


—  202  — 

dal  segno  più  volte  accennato,  che  conferma  la  sua  identità  col- 
l'art,  ccclxxviii,  e  sono  prese  dalla  tavola.  In  fine,  con  carattere 
antico,  si  nota  a  Primus  alifas  super  sententias  flnitur  in  VL"" 
quaterno.  Secundus  eiusdem  incipit  infra  octavum  quatemum  ». 
Infatti  in  fine  del  quaderno  YI.^  si  legge  «  Et  in  hoc  terminatur 
tota  summa  primi  libri  Elifas.  Quere  fabulam  questionutn  in  ul- 
timo folio,  n  E  dopo  la  metà  dell*  VIII  quaderno  in  principio 
del  foglio  94  si  legge  a  Secundus  alifas  «;  fra  il  1.**  e  il  2.®  libro 
si  tratta  di  un'altra  questione  teologica.  Lo  Sbaralea  all'art. 
Alifas  de  Anglìa  scrive:  «  Letjendum  Robertus  Elifat  Anglus  »: 
e  all'art.  Robertus  Elifat  ricorda  il  nostro  codice. 

184  Questo  codice  (sec.  XIII)  è  un'altro  dei   preziosi  .autografi 

del  Cardinale  d' Acquasparta  che  sono  tutti  inediti,  e  merite- 
rebbero di  esser  pubblicati.  Si  deve  pertanto  dar  lode  ai  dotti 
padri  di  Quaracchi  che  si  sono  accinti  a  questa  impresa.  Il  ca- 
rattere meglio  formato  e  più  intelligibile,  con  cui  sono  scritte 
le  presenti  Quaestiones  disputatae,  indica,  che  quest'opera  è  stata 
da  lui  composta  prima  delle  altre.  Lo  Sbaralea  nota  questo 
codice  (pag.  525)  e  l'intitola  u.  Quodlibeta  sex  plures  singula  que- 
stiones  complectentia;  eorumque  exstat  recensio  in  citato  inven- 
tario n  (1381). 

158  Questo  codice  (sec.  XIV)  scritto  da  varie  mani  contiene  199 

questioni,  le  quali  procedono  con  ordine  non  interrotto,  secondo 
la  tavola  scritta  negli  ultimi  due  fogli,  alla  quale  appartengono 
le  parole  finali,  precedute  dal  solito  segno  caratteristico.  Nel- 
l' inventario  è  indicato  il  numero  dei  quaderni;  ma  nel  codice 
questo  numero  non  è  segnato;  tuttavia  le  parole  iniziali  corri- 
spondenti, sebbene  manchi  il  principio  dell'opera,  e  le  finali  con 
quel  segno,  con  cui  il  compilatore  dell'  inv.  marcava  la  prima 
delle  parole  che  intendeva  trascrivere,  rendono  indubitata  la 
identità  del  codice  158  coli' art.  ccclxxxvi.  Non  credo  perciò  che 
possa  afiermarsi,  come  nel  cat.  mod.,  che  il  codice  sia  composto 
di  vari  frammenti  di  questioni  teologiche:  tanto  più  che  l'antico 
inventario  le  attribuisce  tutte  al  medesimo  autore  inglese. 

157  Concorrono  tutti  i  soliti  contrasegni  a  dimostrare  l'identità 

del  codice  157  (sec.  XIV "i  con  l'art,  ccclxxxvii.  Le  parole  finali 
dell'  inv.  ant.  sono  diverse  da  quelle  indicate  nel  cat.  mod.  La 
causa  di  questa  diversità  conferma  sempre  meglio,  che  il  codice 
descritto  nell'art,  ccclxxxvii  è  appunto  il  cod.  157.  Infatti  le  parole 
finali  del  cat.  mod.  si  trovano  nel  quad.  X,  dove  termina  vera- 
monte  r opera.  Xel  quaderno  XI  si  ti-ova  la  tavola,  e,  terminata 


—  203  — 

la  tavola,  segue  un  tratto  delP  opera  stessa  al  foglio  122  (verso), 
nel  margine  del  quale  si  legge  questa  annotazione  a  Rie  est 
continuano  illius  quaestionis  qua  queritur  utrum  in  quidditate 
etc.  et  est  in  folio  85  (num.  ant.)  et  ideo  invenies  signum  scili" 
cet  >5<  ^^  ^^*  deficit  totum  quod  hic  positura  est.  n  Difatti  al  fog. 
86  (retto)  in  cui  continua  la  detta  questione  de  quidditate  etc. 
si  trova  il  segno  >5<,  ed  in  margine  v'  è  la  nota  seguente:  Hic 
deficit  in  librum  ideo  vadas  ad  finém  ad  signum  >J<  et  invenies 
continuationem.  Le  parole  prese  come  finali  si  trovano  verso  il 
fine  di  questo  supplemento  e  sono  precedute  dal  più  volte  ricor- 
dato segno.  Dico  verso  il  fine,  perchè  lo  scritto  continua  ancora 
in  un  altro  foglio  aggiunto  al  quad.  XI.  Nel  cat.  mod.  l'opera 
si  attribuisce  a  Francesco  da  Mairone,  mentre  nelPant.  inv.  è 
anonima,  e  nel  codice  stesso  non  v'è  indizio  dell'autore.  Soltanto 
nel  dorso  della  rilegatura  recente  si  trova  notato  in  lettere  dorate 
tt  Mayron  in  prologo  «.  Ma  altre  volte  è  accaduto,  che  il  compi- 
latore del  cat.  mod.,  fidandosi  del  titolo  posto  nella  rilegatura,  è 
stato  tratto  in  errore;  e  cosi  temo,  che  sia  avvenuto  anche  questa 
volta;  giacche  lo  Sbaralea,  che  nelP  art.  sopra  Francesco  da  May- 
rone,  enumera  tutte  le  opere  di  questo  dotto  frate  minore,  fa 
pur  menzione  dei  quodlibet  (pag.  268)  e  li  descrive  cosi:  «  Ms, 
perg.  in  4.^  exstat  Assisii  in  Archivio  S,  Conv,  S.  Frane,  Incipit 
videmus  nunc  per  speculum  etc,  et  xvi."  questio  ac  ultima  est  utrum 
in  eadem,  potentia  operativa  possint  esse  plures  operationes  ?»,  la 
qual  descrizione  corrisponde  al  codice  179,  che  non  è  indicato 
nelPant.  inv.,  perchè  fu  donato  al  convento  di  Assisi  nel  1488: 
ma  del  presente  art.  ccclxxxvii  non  fa  punto  menzione.  La  no- 
stra biblioteca  possiede  le  opere  filosofiche  di  Francesco  di  Mai- 
rone; ma  fra  queste  non  vi  sono  altri  quodlibeta,  che  quelli 
notati  dallo  Sbaralea.  Del  resto  il  titolo  u,  Mayron  in  prologo  », 
notato  nel  dorso  del  codice,  non  corrisponde  certo  al  contenuto 
del  codice  stesso. 

L87  Questo  codice  (sec.  XIV)  è  composto  di  due  parti.  La  prima 

nel  numero  dei  quaderni,  nelle  parole  iniziali  e  nelle  finali,  che 
sono  precedute  dalla  parentesi  aperta,  corrisponde  all'art,  cccxci. 
La  seconda  contiene  diversi  trattati  di  logica. 

138  Le   parole   iniziali  e  finali  di    questo   codice  (sec.  XIII)  di 

bella  ma  minutissima  scrittura,  nel  cat.  mod.  sono  diverse  da 
quelle  dell' ant.  inv.  In  questo  le  parole  iniziali  sono  desunte 
dalla  tavola  che  precede  tutta  l'opera:  nel  cat.  mod.  dal  prin- 
cipio dell'opera,  che  non  è  u.  post  hoc  quomodo  de  paciencia^  « 
come   per   equivoco  o  per  errore  di   stampa  si  trova  scritto  in 


—  304  — 

quel  eat^  ma  &  jm«#  A^or  «i#  quettio  de  pafiemim  9.  Le  pATole  fi- 
nali poi  nell'antico  inrentario  sono  desunte  dal  fine  defl'i^ieTa. 
Ma  dopo  il  qnad.  XXVLehe  è  rnltimo.  «glie  un  altro  fo^iio^ 
ore  fti  lega^  nn'altra  questione.  la  quale  termina  eolie  pan^ 
ehe  il  eat.  mod.  traacriTe  come  finalL 

552  Questo  ^codiee  •  aec  XIT   manca  di   un  £0^0  in  principio 

e  in  fine:  non  è  perciò  poeoibile  di  confrontare  le  soe  pan^ 
iniziali  e  finali  con  quelle  indicate  nell'antico  inTentarioc  tut- 
taria  nella  tarola  posta  in  fine,  fra  le  prime  parole  ai  ha  la 
parola  Abraliam.  La  prima  poi  è  Aaron,  quindi  Aborsoa.  e»- 
lendo  disposte  secondo  l'ordine  alfabetico  anche  delle  lettere 
successive  alla  lettera  iniziale.  Ora  il  nome  Abraham  si  rife- 
risce senza  dubbio  al  principio  «  AhraAam  castàaiem  eonnÈffo- 
lem  eie.  9  Anche  la  tarola  in  fine  è  mutila,  ma  senza  dubbio 
l'ultima  parola  dorerà  essere  «  zelus  v.  Lo  Sbaralea  fa  men- 
zione di  questo  codice  nell'art.  Xicolaus  Succi  Assisias  (iwg. 
564/,  e  dice,  che  questi  scrisse  &  Tabulam  super  secundam  se- 
cundae  et  super  que^ucr  sentent.  Diri  Thomae  Aquinaiis  alpha- 
hetice  incipientem  Abraluim^  ut  est  in  frontispicia.  Serratur  haec 
adhuc  ms.  chart  in  quarto  sine  principio  et  lacera  Assisii  in  tabuh 
Conr.  S,  Frane,  cuius  in  fine  legitur,  explicit  tabula  super  4j 
sentent,  &  Thomae  edita  de  mandato  in  Christo  Patris  Dni  Do- 
mini Fr.  Mnthaei  de  Ursis  miseratione  divina  SS.  Johannis  et 
Pauli  preshyteri  card,  a  Fratre  Xicolao  Sudi  de  Assisio  ordinis 
minorum  Capellano  dicti  dni  anno  dni  mcccxxxv  die  itrn  mensis 
Marta.  Recensetur  hoc  opus  etiam  in  reteri  Assisiensis  S.  Fran. 
hibliothecae  sacrariique  inrent.  anno  1381  confectOj  in  tertio  sol. 
occid.  sine  nomine  autoris  hoc  modo  9.  E  qui  riporta  l'articolo 
cccxcix  dell'antico  inventario. 

Una  mano  recente,  forse  il  Lipsin,  nel  margine  superiore 
del  primo  foglio  «  nota,  F.  Nicolai  Succii  Ord.  Min.  postmodum 
Assisiensis  episcopi  opus  ineditum  ».  Fu  vescovo  di  Assisi  dal 
1339  al  1348.  L'Ughelli  e  l'Abate  di  Costanzo  lo  chiamano 
Fr.  Nicolaus  Fucci  e  non  Succi:  il  "VVadding  poi  Zucci. 

195  In  questo  codice  di  carattere  minutissimo,  ma  assai  nitido 

l'sec.  XIII;  corrispondente  all'art,  ccccii,  la  seconda  metà  della 
prima  pagina  è  abrasa.  Le  parole  iniziali  del  cat.  mod.  a  Uttmm 
fidrs  possit  j>  si  trovano  nella  rubrica  in  principio  del  foglio  1* 
'^ verso  ),  dopo  la  quale  il  testo  comincia  con  le  parole  notate  dal- 
J'ant.  inv.  u>  Fides  est  stfbstantia  rerum  sperandai-um.  »  Le  parole 
finali  sono  precedute  dalla  solita  parentesi  aperta. 


-  205  - 

»9  Questo  codice  (sec.  XTV ?),  corrispondente  all'art  cccciii,  ha 

una  bella  scrittura  ed  una  finissima  pergamena  e  i  fogli  segnati 
con  P  antica  numerazione.  Il  trattato  de  Septem  Sacramentis 
termina  al  foglio  Ixxvi,  dove  incomincia  il  trattato  «  de  virtù- 
tibus  n:  al  foglio  xcviii  si  legge:  a  Et  haec  de  virtutibus  donis 
et  fnictibus  et  beatitudinibus  breviter  dixisse  sufficiat  Explicit  n. 
Nello  stesso  foglio  poi  incomincia  un  trattato  de  fide  con  una 
illustrazione  degli  articoli  del  credo,  di  cui,  nelPant.  iny.  e  nel 
mod.  non  si  fa  parola;  e  questo  trattato  termina  al  f.  cxxxiii 
(verso)  con  le  parole  «  Et  haec  breviter  de  fide  dieta  sufficiunt.  » 
Nello  stesso  comincia  il  trattato  «  de  deceni  preceptis  n  colPexpli- 
cit  al  fog.  CLv  (retto).  Quindi  segue  il  trattato  de  novissimo  die 
oolPexplicit  al  fog.  clvii  (verso);  indi  Vexpositio  dominicae  ora- 
tionis  sino  alle  parole  finali  indicate  nell'ant.  inv. 

Ho  creduto  opportuno  notare  i  vari  trattati  di  questo  co- 
dice, perchè,  nel  cat.  mod.  se  ne  indicano  due  soli,  e  nelPant. 
inv.  è  omesso  il  trattato  de  fide. 

ÌO  Le  parole  indicate  come  finali   nel  cat.  mod.  sono  desunte 

dalla  fine  del  trattato  de  vitiis  o  cantra  vitia;  e  perciò  sono  di- 
verse da  quelle  indicate  nelPant.  inv.,  desunte  dalla  fine  del 
f.  59,  in  cui,  con  diversa  scrittura,  vi  è  un  frammento  d'altro 
trattato.  Le  parole  finali,  precedute  dal  solito  segno,  il  numero 
dei  quaderni  e  le  parole  iniziali  confermano  P  identità  di  questo 
cod.  (sec.  XTTT)  colPart.  ccccv.  In  principio  dell'opera  si  legge 
una  rubrica  in  questi  termini  «  Incipit  prologus  cantra  mani'' 
cheos  qui  paterini  dicuntur  ». 

LI  Questo  codice  (sec.  XIY)  contiene  con  lo  stesso  ordine  tutti 

i  diversi  trattati  dell'art,  ccccxiv.  I  quaderni,  benché  non  sia 
segnato  il  loro  numero,  sono  dodici.  Le  parole  iniziali  corri- 
spondono. Non  vi  si  leggono  però  le  parole  finali  u,  Charitas 
comparatur  igni  n  le 'quali  forse  si  leggevano  in  fine  del  f.  129 
(verso)  dove  si  vede  un'abrasione;  altrimenti  si  dovrebbe  esclu- 
dere l'identità  di  questo  codice  con  quello  descritto  nell'ant.  inv. 

88  Le  parole  trascritte   nell'inventario   come  finali  di   questo 

cod.  488  (sec.  XIV)  e  precedute  dal  solito  segno  si  trovano  nel- 
P ottava  ultima  riga,  mentre  il  cat.  mod.  le  ha  desunte  dall'ul- 
tima che  è  appena  leggibile.  Tutti  i  contrasegni  concorrono  ad 
accertarne  l'identità  coli' art.  ccccxvii. 

Nel  foglio  di  guardia  si  vede  scritto  di  carattere  recente 
tt  Fr.  Marchesini  Ordinis  Minorum  de  Poenis  Purgatorii  (pecca- 
torum)  etc.  opus   ineditum.  n  Lo  Sbaralea  all'art.  Marchesinus 


—  206  — 

j>ag.  509  fa  menzione  di  questo  codice  *  Eius  opuscula  servantur 
ms8.  pery.  in  4!*  Assisii  in  tahulario  Conv,  S,  Frane,  suntque  ». 
E  qui  trascrive  il  titolo,  il  principio  e  il  fine  dei  tre  opuscoli 
indicati  nelPart.  ccccxvii,  concludendo:  n  Haec  tria  opuscula 
censentur  in  vet,  inv,  bib.  sacrariique  Conv.  ubi  dicuntur  extasse 
in  4,^  sol,  occid,  sub  nomine  fr,  Marchesini  Ord,  Min.  unde  patet 
huius  autoris  antiquitas,  » 

Nel  foglio  di  guardia  v'è  la  tavola  d'un' opera,  in  cui  si 
narrano  vari  fatti  ed  esempi  edificanti,  la  quale  per  equivoco, 
nel  cat.  fuod.,  viene  indicata  come  la  tavola  degli  opuscoli  del 
Marchesini.  Per  dare  un  saggio  del  contenuto  di  questa  tavola 
ne  trascrivo  due  articoli:  a  De  fratre  Ostatio  bicalario  Parisiensi, 
qui  vidit  Christum  Puerum  in  inedia  fratruni  in  refectoì'io  etc. 
—  De  rege  qui  fecit  dimi'ti  versum,  deposuit  potentes  de  sede; 
quomodo  per  Angelum  depositus  est  ».  E  di  questa  natura  sono 
tutti  gli  altri  articoli,  che  non  hanno  alcuna  relazione  coli' opera 
del  Marchesini. 

256  Questo  codice  (sec.  XIV),  di  bellissima  scrittura,  nel  foglio 

di  guardia  (verso)  porta  scritto  il  titolo  u  Postilla  dni  Bertrandi 
super  epistolas  feriales  et  festivas  a  prima  dominica  de  Adventu 
usque  ad  dorninicam  palmartim  n.  Nello  stesso  foglio  di  guardia 
(retto)  a  Postilla  dni  Bertrandi  Cardinalis  super  Epistolas  totius 
anni  que  leguntur  in  ecclesia  n.  Il  manoscritto  continua  vera- 
mente anche  dopo  l'Epistola  della  domenica  delle  palme;  e  v'è 
il  principio  della  postilla  sopra  l'Epistola  della  feria  seconda 
della  Settimana  Maggiore.  «  In  diebus  illis  diocit  Isaias,  dominus 
dcMs  aperuit  mihi  aurem;  n  o  termiua  proponendo  di  postillare 
il  verso  tt  Corpus  meuni  dedi  percutientibus  et  genas  meas  vel- 
lentibus  n  intorno  al  quale  a  Tria  [egli  dice]  iugiter  considerare 
debemus;  videlicet  passionis  magnitudinem,  patientis  prontitudi- 
nem,  intelligentis .  ingratitudinem;  n  i  quali  tre  punti  sono  di- 
sposti uno  sotto  l'altro  uniti  da  una  graffa:  ed  a  fianco  di  essi 
le  parole  a  Primo  dico  considerare  debemus  dominicae  passionis 
rnagnitudinem  quani  exprimit  cum  n  e  qui  l' opera  è  interrotta 
e  sospeso  il  senso  con  le  parole  u,  passionis  magnitudinem  quatn 
exprimit  cum  n  le  quali  precedute  dal  solito  segno,  sono  state 
trascritte  come  finali  nell'  ant.  inv.  Nel  cat.  mod.  invece  si  danno 
come  finali  le  parole  intelligentis  ingratitudinem.  Del  resto  tutti 
i  contrasegni  concorrono  a  confermare  l' identità  di  questo  co- 
dice coli' art.  ccccxjciv. 

431  Questo  codice  (sec.  XIV),  che  corrisponde  all'art,  ccccxxviii 

neir  ultimo  foglio  porta  segnato  il  numero   dei   quaderni  ed  è 


-  à07  -^ 

quello  indicato  nelPant.  inv.  Ma  ne  è  stato  staccato  il  quaderno 
Xn,  e  la  numerazione  dei  fogli  (che  è  la  numerazione  antica) 
salta  dal  f.  133  al  146.  I  sermoni  quadragesimali  e  festivi  di 
Landulfo  terminano  al  f.  107,  in  fine  del  quaderno  IX,  con 
queste  parole  «  usque  huc  sermones  magistri  landulfi  de  Neapoli 
archiep,  malfensis  de  ordine  fr.  min,  excellentissimi  doctoris  theo- 
logiae  qui  parisiis  tenuit  cathedram  tempore  dni  loh,  XXII  n. 
Seguono  poi  altri  sermoni,  non  notati  nelP  ant.  inv.  e  scritti  da 
altra  mano.  Il  quad.  XII  mancante  dovea  contenere  i  miracoli 
indicati  nelP  inv.  stesso.  In  fine  «  Sermo  de  Synodo  n  al  quale 
appartengono  le  parole  finali  precedute  dalla  solita  parentesi 
aperta.  Di  questo  cod.  fa  menzione  lo  Sbaralea  a  pag.  483. 

»4  Questo  codice  (sec.  XIV)  contiene  la  postilla  abbreviata  di 

Fr.  Filippo  di  Monte  Calerio.  Le  parole  iniziali  corrispondono 
air  articolo  occcxxix.  Neil*  antico  inventario  s*  indicano  le  po- 
stille sugli  evangeli  di  tutte  le  domeniche  e  si  nota  il  numero 
XXVI  dei  quaderni.  Questo  codice  però  ha  soltanto  XX  qua- 
derni: ma  evidentemente  è  mutilo,  come  si  scorge  dalla  rilegatura, 
e  termina  dopo  pochi  periodi  della  seconda  parte  del  vangelo 
della  seconda  domenica  di  pentecoste.  Delle  postille  di  Frate 
Filippo  esiste  nella  nostra  biblioteca  un'  edizione  del  1500;  ora, 
la  domenica  seconda,  che  nel  codice  è  interrotta,  corrisponde 
alla  detta  edizione  je  il  relativo  vangelo  è  pure  il  43.**  Proba- 
tilissimamente  adunque  il  codice  mutilato  può  aver  perduto 
tutti  gli  altri  VE  quaderni,  nei  quali  dovevano  esser  contenute 
le  postille  dei  vangeli  delle  altre  domeniche.  Cosi  con  tutta  pro- 
babilità e  quasi  certezza  il  cod.  454  corrisponde  all'art,  ocecxxix. 

S3  Questo  codice  (sec.  XIV)  corrisponde  all'art,  ccccxxxiii,  come 

si  rileva  anche  dal  segno,  che  precede  le  parole  trascritte  nel- 

V  inventario  come  finali.  Ma  mentre  nelP  ant.  inv.  non  è  segnato 
il  numero  dei  quaderni,  nel  nostro  codice  è  notato,  entro  la  so- 
lita corona  di  punti  rossi  e  neri. 

•29  Nel   cat.  mod.  le  parole   finali  di  questo  codice  (sec.  XIV) 

sono  state  desunte  dal  fine  del  testo;  mentre  quelle  notate  nel- 

V  ant.  inv.  sono  state  prese  dalla  fine  di  un  sermone,  aggiuùto 
con  altra  scrittura,  dopo  la  tavola.  Lo  Sbaralea  (pag.  489)  dopo 
aver  descritto  un  codice  fiorentino  di  questi  sermoni,  accenna 
a  due  manoscritti  notati  nel  nostro  ant.  inv.;  cioè  V  art.  CXXIX 
che  termina  con  le  parole  «  Sic  iste  effulsit  in  tempio  Dom,ini  jj; 
e  Part.  ccccxxxvi  della  libreria  segreta,  che  termina  con  le  pa- 
role «  Ipso  prestante  qui   est   benedictus  in  saecula   saeculorum, 


-  à06  - 

amen  n  e  aggiunge  u,  qui  codices  videntur  incompleti,  eo  quod  in 
bihl,  eiusdem,  conv.  ex  cit.  inv,  in  quarto  sol.  dicuntur  desiisse 
Christo  prestante  qui  est  benedictus  in  saecula  saeculorum  amen  d: 
In  quo  solario  4,°  alius  codex  incipiebat  a  Narraverunt  mihi 
iniqui  fabulationes  et  finiebat,  Christus  Dominus  [Deus"]  noster  et 
iste  codex  completus  nunc  superest  et  servatur  in  tabulario  eius- 
dem  conv,  n.  Se  lo  Sbaralea  avesse  osservato  con  più  diligenza, 
si  sarebbe  accorto  ohe  le  parole  a  Christus  Deus  noster  n  non 
appartengono  all'opera  a  Sermones  Lucae  n  e  che,  anche  in 
questo  codice  completo,  le  vere  parole  finali  sono  u.  Ipso  pre- 
stante etc,  ytj  come  in  quello  che  egli  giudica  incompleto. 

In  principio  di  questo  codice  sono  stati  rilegati  quattro  fogli 
di  scrittura  antica  (forse  del  sec.  XII  fine,  o  XIII  princ),  che 
contengono  delle  regole  canoniche. 

456  II   cod.  456  (sec.  XIV)  è  composto   di  due  parti;   la  prima, 

acefala,  è  composta  di  18  fogli,  15  dei  quali  contengono  alcuni 
sermoni  (i  primi  due  sopra  S.  Francesco,  con  le  parole  iniziali 
segnate  nel  cat.  mod.);  e  gli  altri  tre  sono  in  bianco.  La  seconda 
corrisponde  esattamente  all'art,  ccccxxxx;  e  conserva  l'antica 
legatura  con  la  membranetta,  ove  è  scritto  il  titolo  e  il  collo- 
camento in  sol,"  quarto  versus  occid, 

447  II  codice  447  (sec.  XIV)  è  composto   di   due  diversi  codici, 

in  ciascuno  dei  quali  è  segnato  il  numero  dei  quaderni,  cioè 
tredici  nel  primo,  dieci  nel  secondo,  entro  la  solita  corona  di 
punti  rossi  e  neri;  e  corrispondono  V  uno  e  l' altro  esattamente 
a  due  diversi  articoli  dell' ant.  inv.:  il  primo  all'art,  ccccxxxxi, 
il  secondo  all'art,  cccclxxix.  . 

Nel  primo,  i  u,  Sermones  Gilberti  n  terminano  alla  fine  del 
quaderno  XI,  colle  parole  finali  notate  nell'ant.  inv.  precedute 
dal  solito  segno.  Manca  poi  tutto  il  quaderno  XII;  e  il  primo 
foglio  (retto)  del  XIII  è  in  bianco;  e  nel  verso  cominciano  i 
tf  Casus  iuris  «  con  carattere  diverso  da  quello  dei  Sermones, 
In  fine  si  legge  a  Expliciunt  casus  abstratti  a  iure  per  fratrem 
Hermannum,  de  Prov.  Sassonie  per  Cap.  Gen,  apud  Caturcum 
examinati  sub  anno  Domini  Mcccxxxvii  tempore  Geraldi  Generalis 
Ministri  d. 

Lo  Sbaralea  fa  menzione  di  questi  Casus,  e  del  codice  che 
li  contiene,  all'art.  Hermannus  Brucher  (pag.  341). 

L'altro  codice,  rilegato  insieme  coli' altro,  corrisponde  come, 
ho  detto,  all'art,  cccclxxix,  che  contiene  u,  Sermones  super  epi- 
stolas  Dominicales  totius  anni,  aliqua  miracula,  collationes  breves 
dominicales  et  auctoritates  de  manipulo  florum  ».  Infatti  il  primo 


—  209  — 

scritto  si  estende  dal  foglio  129  (numeraz.  mod.  1.")  di  questo  ma- 
noscritto, fino  al  foglio  186.  Al  foglio  187  u.  Incipiunt  miracuìa 
abstracta  de  uno  quadragesimale  adaptabilia  prò  tota  quadrage- 
sima singulis  diebus  super  evangelia:  i>  il  primo  u,  de  ieiunio 
cum  teiunatis  etc.  n  Al  f.  193  u>  Quaedani  collactiones  domini- 
cales  de  adventu  n.  Al  f.  203  a  Incipiunt  quaedam  auctoritates 
extracte  de  manipulo  florum  n.  Al  f.  231  a  Incipiunt  quaedam 
dieta  solempnia  S,  Bernardi  scilicet  de  laude  beatae  virginis  Ma- 
riae  n.  Al  f.  233  u,  Incipit  liber  Bernardi  de  virtutibus  primus 
et  secundus  de  vitiis  it.  Quest'ultimo  trattato  non  è  indicato 
nell'ant.  inv.;  ma  le  parole  finali,  in  esso  trascritte  e  precedute 
dal  solito  segno,  appartengono  appunto  a  questo  trattato.  I  qua- 
derni veramente  sarebbero  X;  giacché,  colla  fine  del  decimo, 
termina  la  tavola:  segue  poi  un  foglio  in  bianco,  nel  quale  si 
legge  tt  In  isto  libro  omnes  quaterni  sunt  XI  per  integrum,  in 
quo  sunt  odo  folia  sine  aliqua  scriptura  v.  Nel  cat.  mod.  uno  di 
questi  manoscritti  si  attribuisce  al  sec.  XV,  ma,  come  è  chiaro, 
appartengono  ambedue  al  sec.  XIY. 

>5  Questo  codice  è  una  miscellanea  di  diversi  manoscritti;  e  si 

può  dividere  in  due  parti.  La  prima  contiene  vari  manoscritti 
del  sec.  XV,  notati  nel  cat.  mod.,  cioè:  «  Comment.  in  Boetium: 
Quaestiones  philosophicae:  Formulae  confessionum:  Summa  mo- 
ralis  1».  La  seconda  corrisponde  ali*  art.  delPant.  inv.  ccccxlv;  e 
incomincia  al  f.  190  con  un'altra  numerazione  speciale  antica, 
col  titolo  che  si  legge  nelP inventario  e  con  l'indicazione  del 
suo  collocamento  n  Reponatur  versus  occid,  in  Sol,  IV,°  ad  talem 
litteram  G  v.  Nello  stesso  foglio  (b)  con  la  medesima  scrittura 
si  legge  la  tavola,  nella  quale  i  sermoni  di  Francesco  di  May- 
rone  sono  segnati  con  la  lettera  f.:  ed  è  da  notare,  che,  siccpme 
i  sermoni  sono  disposti  confusamente,  la  tavola,  notandoli,  li 
riordina  secondo  la  cronologia  del  calendario  ecclesiastico.  In 
margine  del  fine  della  tavola,  collo  stesso  carattere,  si  leggono 
queste  parole  «  De  nomine  beati  Francisci  tractatus  »,  che  sono 
anche  riportate  nel  cat.  mod.;  ma  è  un  equivoco  del  compilatore 
della  tavola;  giacché,  intorno  a  S.  Francesco,  vi  sono  prima  due 
sermoni,  a  de  translatione  beati  Francisci  n  al  f.  79  e  80;  due 
a  de  beato  Francisco  n  al  f.  98  e  100:  e  in  ultimo  al  f.  113  si 
legge  u>  Sermo  de  beato  Francisco  tractatus  de  huius  hum^ilitate 
secundum  fr, ,  Franciscum,  de  Mayroné  n.  La  parola  hum^ilitate, 
brachigrafìcamente  scritta  e  molto  sbiadita,  forse  ha  indotto  in 
errore  il  compilatore  della  tavola.  A  questo  sermone  apparten- 
gono le  parole  finali  precedute  dal  solito  segno  e  trascritte  nel- 

14 


—  210  — 

Paot,  inv,  u  Qoam  humilitatem  etc  «  Del  resto  la  materia  di 
questo  codice  è  disposta  nel  modo  più  coufnso.  Il  a  tractatus  de 
poenitentia  n  è  inframezzato  ai  sermoni;  se  pnre  non  si  voglia 
dire,  che  anche  questo  trattato  formi  materia  di  sermoni.  Dopo 
il  foglio  82  comincia  una  lunga  tavola  alfabetica  di  materie, 
nella  quale  i  fogli  non  sono  numerati,  sebbene  il  loro  numero 
compia  appunto  il  vuoto  fra  il  f.  82.%  dopo  il  quale  l'antica 
numerazione  è  interrotta,  e  il  96.",  in  cui  ricomincia:  ed  anche 
questa  tavola  è  inframezzata  ai  sermoni;  e  mi  sembra  che  non 
abbia  alcuna  relazione  con  la  materia  del  codice.  Infatti  comincia 
col  quad.  Vili;  ma  la  prima  parola  non  corrisponde  affatto  al 
richiamo  dell'  ultimo  foglio  del  quad.  VII.  Terminato  questo 
manoscritto  colle  parole  a  In  isto  libro  omnes  quatemi  sunt 
decem  et  tabula  ipsius  in  principio  ir  vi  sono  altri  tredici  fogli 
con  altra  scrittura  dal  f.  S08  al  820  (num.  mod.);  ed  al  f.  819 
(a)  si  legge  «  Explicit  opus  de  mansionibus  editum  a  fr.  lohanne 
Michaelis  de  Ord,  Min,  n.  Comincia  poi  un  trattato  delle  virtù, 
ohe  resta  interrotto. 

Lo  Sbaralea,  che  parla  di  questo  Ioannes  Michaelis,  da 
lui  identificato  con  un  Ioannes  Gallus  o  G-allicus,  ricorda  un 
suo  Sermonarium  solemne,  ma  non  fa  parola  di  questa  opera 
de  Mansionibus.  (Vedi  Supplementum  etc.  pag.  428.) 

684  Questo  codice  (sec.  XIY)  corrispondente  all'art,  cccclii,  co- 
mincia Qon  due  fogli  di  guardia,  che  contengono  un  frammento 
di  sermoni  o  postille  sopra  gli  Evangeli.  Il  manoscritto  notato 
all'art,  odlii  comincia  al  f.  8,  e  la  prima  pagina  è  in  gran  parte 
illegibile:  ma  l'opera  ha  principio  veramente  alla  metà  della 
seconda  colonna  del  foglio  stesso,  dove  si  leggono  le  parole  ini- 
ziali notate  nell'inventario  a  Ecce  rex  tuus  jh  Infatti  anche  nel 
codice  683,  corrispondente  all'art.  XXXVI  della  biblioteca  pu- 
bi ica,  si  hanno  le  stesse  parole  iniziali  nei  u.  Sermones  Jacobi 
do  \oviUjine  super  evang,  dominical,  v.  Al  f.  62  a  ExpUciunt  ser- 
mones dominicales^  Beo  gratias  amen  »:  e  al  f.  68  a  IncipiurU 
quidaèìi  ìtUroitus  quadragesimales  »  con  V  expliciunt  al  f.  76:  e 
dopo  quattro  fogli  in  bianco,  segue  il  sermone  isolato,  in  festo 
Si  lìenedìctù  al  quale  appartengono  le  parole  finali  a  Ad  quam 
benedìctionetn  etc.  n  pi^cedute  dal  solito  segno,  e  si  trovano  nel 
primo  foglio  del  quaderno  IX.  Il  resto  del  quaderno  IX  e  tutto 
il  X  sono  in  bianco;  e  in  fine  si  nota  u,  In  isto  lib}^o  omnes  qua- 
temi sinit  decem  per  integruèn  ».  Nel  cat.  mod.  questo  codice  è 
indicato  col  titolo  «^  sermones  adespoti  9,  ma  l'autore  dei  ser- 
moni, come  si  è  detto,  è  fr.  Iacopo  de  Voragine. 


—  211  — 

•1  Questo   codice  (sec.  XIV)  corrisponde   ali*  art.  cccclxii.  Nel 

cat.  mod.  è  descritto  in  modo  alquanto  diverso  da  quello  del- 
l'ant.  inv.  Sono  due  diverse  opere  di  sermoni.  La  prima  comincia; 
Assumpsit  etc.  e  finisce  al  foglio  106  (num.  ant.  133)  colle  pa- 
role tf  Sicut  anima  in  ipso  corpore  n.  Succede  poi  la  tavola  in 
due  fogli  privi  della  numerazione  antica.  L' altra  opera  comincia 
al  foglio  109  (134  num.  ant.)  colle  parole  indicate  nelP  inv.  ant. 
tt  Convertimini  ad  Dominuni  in  toto  corde  vestro  n  e  termina 
colle  parole  «  Triumphans  etc,  »»,  notate  nel  cat.  mod.;  quindi 
una  tavola;  e  dopo  la  tavola  un  sermone  o  un  trattato  sulla 
passione  di  Cristo,  che  resta  interrotto  con  le  parole  a  Fecit 
igitur  portavi  aquam  et  coram  n  precedute  dal  solito  segno  e 
trascritte  nelPant.  inv.;  il  qual  sermone  o  trattato,  per  equivoco, 
nel  cat.  mod.  è  stato  indicato,  come  frammento  di  evangelo.  La 
differenza  fra  la  numerazione  antica  e  la  numerazione  moderna 
deriva  dalla  mancanza  di  alcuni  fogli.  Nel  foglio  di  guardia  si 
trova  scritto  con  carattere  antico,  Fratris  Cari.  Lo  Sbaralea  nel 
suo  Supplementum  parla  di  un  Carus  Aretinus,  di  cui  nota  un 
commento  ai  libri  delle  sentenze.  Forse  è  costui  l'autore  di 
questi  sermoni? 

LO  II   codice  610  (sec.  XIV)  corrisponde   all'art,  dell' ant.  inv. 

ccoclxiv.  Le  parole  finali,  notate  nel  cat.  mod.,  sono  *il  compi- 
mento di  quelle  notate  nell'ant.  inv.  u.  Vel  etiam  quando  ex  pre^ 
cedenti  inedia  debilitati  ieiunium  sujficere  comode  non  possit  ». 
I  quaderni  sono  XI  e  non  XII;  ma  l'identità  del  codice 
con  il  detto  art.  cccclxiv  è  accertata  dalla  parentesi  aperta 
avanti  alle  parole  trascritte  come  finali  nell'ant.  inv. 

39  Questo  codice  (sec.  XIV)  è  composto  di  due  manoscritti:  il 

primo  in  pergamena  con  bella  scrittura,  contiene  dei  sermoni 
che  cominciano  Anima  que  Beum  diligiti  fra  i  quali  è  notevole 
il  quarto  che  è  intitolato  a  Sermo  per  interrogationem  et  respon- 
sionem  jj:  Dopo  il  quale  il  manoscritto  prende  forma  piuttosto 
di  trattato  ed  è  mutilo  in  fine.  Il  secondo  di  diverso  carattere 
e  cartaceo  corrisponde  all'  art.  cccclxv  e  conserva  la  numera- 
zione antica  di  109  fogli.  Le  parole  finali  precedute  dal  solito 
segno  si  trovano  nel  penultimo  foglio  del  Xn.®  quaderno;  i 
quaderni  Xm  e  XIV  mancano,  e  dovean  mancare  anche  al 
tempo  in  cui  fu  redatto  V  inventario.  Il  XV.°  quaderno  è  in 
bianco,  se  non  in  quanto  in  alcune  pagine  sono  notate  alcune 
parole,  come  per  una  compilazione  di  tavola.  In  fine  si  legge: 
tt  In  isto  libro  omnes  quaterni  sunt  XV  «,  come  nell'art,  del- 
l'ant.  inv.  Ma  in  sostanza  i  quaderni  dell'opera  sono  dodici. 


-  212  - 

450  Questo  codice  450  corrisponderebbe  all'art,  cccclxviii   nelle 

parole  iniziali;  ma  non  corrisponde  nel  numero  dei  quaderni. 
Del  resto,  essendo  in  esso  notato  il  numero  di  ciascun  quaderno 
entro  la  solita  corona  di  punti  rossi  e  neri,  dovrebbe  con  tutta 
probabilità  avere  un  articolo  corrispondente  nelPant.  inv.  Ma 
del  quaresimale  del  Boncagni  non  v'  è  altra  indicazione,  che 
quella  dell*  art.  cccclxviii. 

Non  potrebbe  essere  equivocato  nell'antico  inventario.il 
numero  dei  quaderni  ? 

494  Questo  codice  è  composto  di  due  diversi  codici  rilegati  in- 

sieme. Il  primo  (sec.  XIV)  corrisponde  all'art,  cccclxxxii.  Non 
deve  recar  meraviglia  la  diversità  delle  parole  iniziali  notate 
nel  cat.  mod.  e  di  quelle  notate  nelPant.  inv.;  giacche  nel  co- 
dice mancano  i  due  primi  quaderni,  in  modo  che  la  numerazione 
antica  comincia  col  N.  82.  Nel  margine  superiore  del  primo 
foglio  del  quaderno  ni.°  col  quale  il  codice  ha  principio,  v'  è 
questa  nota  u  Duo  quaterni  desunt,  calabri  rapuere  n.  Le  parole 
finali  trascritte  poi  nelPant.  inv.  sono  precedute  dal  più  volte 
rammentato  segno.  Al  foglio  110  (b)  (num.  ant.  144)  comincia 
tf  Expositio  super  cantica  canticorum  n  che  termina  al  f.  188 
(num.  ant.  172).  Al  f.  189  (num.  ant.  173)  n  Opusculum  super 
missam,  n  al  qual  titolo,  con  carattere  posteriore,  si  aggiunge 
tf  Fr,  Gulielmi  de  Melitona  Ord.  Min,  »:  ed  al  f.  149  (num.  ant. 
183)  si  legge  «  Eocplicit  opusculum  super  missam  Fr,  G,  de  Mi" 
litone  V.  Di  questo  fa  menzione  lo  Sbaralea  (supl.  p.  824)  e,  dopo 
averne  riportate  le  prime  parole  e  l' explicit,  aggiunge:  «  exstat 
ms.  chart.  in  4.°  cum  diversorum  opusculis  Asisii  in  tab.  Conv. 
S.  Francisci  n:  e  non  ricorda  di  questo  opuscolo  nessun  altro 
manoscritto.  Al  f.  150  (b)  «  opus  sermocinandi  et  predicandi  », 
che  nel  cat.  mod.  è  stato  notato  col  titolo  u  Sermones  adespoti  ?», 
al  quale  appartengono  le  parole  finali,  trascritte  nell'  inv.  e  pre- 
cedute nel  codice  dal  solito  segno. 

Il  secondo  manoscritto  (sec.  XV)  è  un  trattato  di  logica 
fratris  Sanctis  de  Salvis  de  Assisio.  Lo  ricorda  la  Sbaralea  a 
pag.  652  tt  Sanctes  de  Salvis  Assisias  concionator  et  sacrae  theol. 
magister  saec.  XV  vixit,  scripsitque  compendium  totius  logicae 
etc:  exstat  ms.  chart.  in  4.°  Asisii  in  bib.  S.  Conv.  » 

381  Questo  cod.  (sec.  XIV)  corrisponde   all'art,  cccclxxxv.  Che 

l'autore  dell'opera  in  esso  contenuta  sia  leronimus  Aretinus 
dictus  Episcopus,  non  si  rileva  tanto  dal  nome  di  lui,  scritto  di 
mano  del  sec.  XVII,  come  si  accenna  nel  cat.  mod.,  quanto  dal 
principio   dell'  opera    che  è  in  questi    termini  a  A  (sic)  Pio  ac 


—  213  — 

Venerabili  patri  dei  gratia  liostiensi  episcopo  leronimus  divina 
permissione  Aretinus  diotus  Episcopus  devotam  in  Christo  cum 
oratione  salutem.  Placuit  paternitati  vestre  iniungere  mihi  ut 
de  sententiis  veteris  et  novi  testamenti  aliquos  ederem  sermo- 
nes  ....  susoipe  carissime  pater  exiguum  filii  tui  munus  .... 
et  licet  sermo  ineptus  stilus  incultus,  tibi  displioeat  verborum 
tamen  brevitatem  et  sententiarum  novitatem  credo  tibi  piacere, 
perlege  ergo  etc.  ».  Le  parole  finali,  precedute  dal  solito  segno 
e  trascritte  nelPant.  inv.,  sono  desunte  da  un  periodo  aggiunto 
con  altra  scrittura,  come  un'appendice  al  verso,  notato  nel  cat. 
mod.  come  fine,  a  Finito  libro  referamus  (referatur)  gratia  Chri- 
sto. TI  L*Ughelli  (Ital.  Sacra  Tom.  I.  Col.  418)  parla  di  questo 
Girolamo  Vescovo  u.  Hieronimus  canonicus  regularis  Priorque  S. 
Fridiani  Lucensis  Episcopus  fuit  anno  1144 ....  scripsit  sermo- 
nes  dominicales  totius  anni  ad  Hubaldum  Episcopum  hostiensem 
qui  fuit  inde  Lucius  Papa  III.  «  Extat  in  vaticana  bibliotheca  jj. 
L' Ughelli  probabilmente  non  conosceva  il  manoscritto  di  Assisi. 

>37  Questo  codice  contiene  due  parti.  La  prima  dal  f.  1  al  100 

corrisponde  all'art,  cccclxxxix.  Sono  conformi  le  parole  iniziali; 
ma  le  finali  non  si  possono  raffrontare,  perchè  il  quad.  IX,  che 
è  r  ultimo,  è  mutilo  d' un  foglio,  del  quale  nella  rilegatura  si 
vede  la  traccia.  Deve  notarsi  però,  che  al  f;  5.°  del  quad.  Vili, 
si  legge  tf  Expliciunt  sermones  dominicales  a  nativitate  usque 
ad  finem  anni  »;  e  dopo  due  fogli  in  bianco,  comincia  il  quad. 
IX  con  altra  scrittura  più  nitida  e  più  minuta,  e  con  altra  opera, 
in  principio  della  quale  sta  scritto  «  In  ramis  palmaruni  n  e 
sembra  siano  altri  sermoni:  e  non  fa  meraviglia,  che  non  siano 
notati  dal  compilatore  dell' invent.;  giacche  abbiamo  veduto  altri 
esempi  di  parole  finali  desunte  da  opere,  che  egli  non  ha  indicate. 
La  seconda  parte  del  codice  contiene  una  «  Summa  magistri 
lohannis  Belecte  de  ecclesiasticis  officiis  ?». 

336  II    codice  536  (sec.  XIV)  che   corrisponde  all'art,  ccccxcvi, 

oltre  la  numerazione  moderna,  ha  la  numerazione  antica;  e  co- 
mincia con  le  parole  indicate  nell'ant.  inv.  «  Si  offers  munus 
tuum  ?».  Ma  il  primo  foglio  porta  il  N.  45  della  num.  ant.;  il 
codice  dunque  era  acefalo,  anche  al  tempo  della  compilazione 
dell'  inventario.  Dopo  le  parole  finali,  precedute  dal  solito  segno 
trascritte  nell'ant.  inv.  a  Et  in  aquas  plurimas  redundavit,  die 
de  Hester  »,  vengono  le  parole  riportate  nel  cat.  mod.  a  com- 
plementum  istius  sermonis  est  f.  388  ».  Il  qual  foglio  manca; 
giacché  l' ultimo  porta  il  numero  359  (num.  ant.).  Il  codice  per- 
tanto   era  ed  è  mutilo   anche  in  fine.  Manca  poi  l' intero  qua- 


—  214  — 

derno  XVTI:  e  nel  quaderno  XVUi  incomincia  una  tavola  di 
materie,  in  formazione,  in  cni  si  dispongono  Tana  sotto  l'altra 
le  pure  sillabe  iniziali  nel  loro  ordine  alfabetico,  ripetate  più 
volte:  e  in  qaelle,  cbe  iniziano  qualche  parola  da  notarsi,  si  ag- 
giungono le  sillabe  complementari.  Siccome  in  questo  quaderno 
manca  qualche  foglio,  la  tavola  non  è  completa  e  gli  altri  ser- 
moni, compresi  nel P  espressione  delPant.  inv.  a  £t  multi  alii  « 
sono  acefali.  Finalmente  è  da  notare,  che  nella  numerazione 
antica  il  357  è  ripetuto  due  volte,  e  che  il  codice  è  scritto  da 
mani  diverse. 

642  Questo  codice  (sec.  XIV)  corrisponde  all'articolo  ccccxcvii. 

Le  parole  finali  sono  veramente  quelle  notate  nelP antico  inven- 
tario tf  Iste  enirn  [e  non  già  est]  quinque  rationibus  »,  dopo  le 
quali  parole  segue  una  colonna  ed  un  foglio  intero  in  bianco. 
Il  senso,  come  si  scorge,  è  sospeso;  non  perchè  il  codice  sia  mu- 
tilo; ma  perchè  è  interrotta  la  scrittura.  Mantiene  la  numera- 
zione antica:  dopo  il  clxxxi  mancano  due  fogli,  e  al  CLxxxrv 
seguono  anche  altri  sermoni  con  carattere  diverso  e  più  regolare. 
Qua  e  là  mancano  altri  fogli. 

474  Questo  piccolo  codice  (sec.  XIV)  è  mutilo  in  principio:  in- 

fatti il  foglio  che,  secondo  il  suo  stato  attuale  è  il  primo,  con- 
tiene il  sermone  «  Infra  octavam  nativitatis  Domini  rt.  Non  si  può 
pertanto  raffrontarne  1*  incipit  con  quello  indicato  nell'ani,  inv., 
all'art,  corrispondente  cccccviii;  ma  l'identità  di  esso  con  questo 
articolo  è  fondata  Hulle  parole  finali.  Infatti  non  può  dubitarsi, 
che  il  compilatore  dell'inventario,  nel  descrivere  questo  articolo, 
non  avesse  sott' occhio  il  cod.  474;  giacché  le  parole  da  lui  tra- 
scritte come  finali,  sono  segnate  nel  codice  con  l'apertura  di 
parentesi,  con  cui  egli  era  solito  marcarle. 

665  E  una  miscellanea  confusa  di  vari  sermoni  e  frammenti  di 

sermoni,  quasi  tutti  del  secolo  XV.  Fra  questi  però  v'  è  un 
frammento  dell'art,  cccccx  dell' ant.  inv.,  al  f.  14,  dove  si  legge 
tf  Isti  sunt  casus  septimi  jj  (sic)  Clementis  Papae  V  etc:  e  fi- 
nisce colle  parole  u  Incestus  veneficia  jj  le  quali  sono  precedute 
dal  consueto  segno.  E  da  notare,  che  questo  frammento  nella 
rilegatura  è  intramezzato  da  due  sermoni  (secolo  XV)  di  Fr. 
Francesco  di  Mayrone. 

Al  f.  16  poi  si  legge  la  rubrica  u.  Iste  sunt  induìgentie  or- 
dini concesse  ?»;  ed  al  f.  18  a  Iste  sunt  induìgentie  quae  sunt 
in  loco  S.  Frnncisci  per  mini  circuìuni  concesse  per  diversos 
stftiihìos  Poìitifces  r». 


—  215  — 

Certamente  però  anche  la  materia  di  questo  frammento  è 
disposta  in  modo  assai  confuso:  imperciocché  in  fine,  dopo  la 
numerazione  delle  indulgenze,  il  manoscritto  torna  a  trattare 
dei  casi  riservati  e  termina  colla  esposizione  della  rubrica  u.  Ca- 
sus infrascriptos  dominus  Episcopus  concedit  ?»  a  cui  apparten- 
gono le  parole  finali  »  Incestus  vene  fida  n, 

)30  II  530  sembra  corrispondere  all'art,  cocccxv.  Sono  identiche 

le  parole  iniziali,  ma  le  finali  non  si  possono  raffrontare,  perchè 
il  530  è  mutilo,  forse  d*  un  foglio  solo,  staccato  dopo  il  1381. 
Dico  di  un  foglio  solo,  perchè  nella  tavola,  che  si  trova  in  prin- 
cipio, 1*  ultimo  sermone  indicato  è  quello  in  lode  di  S.  Benedetto, 
che  infatti  si  trova  in  fine  del  codice,  ma  non  è  completo:  e  le 
parole  finali  notate  nelPant.  inv.  u.  De  quibus  preceperas  ne 
intrarent  in  ecclesiàm  Dei  »  corrispondono  ai  concetti  svolti 
nella  parte,  che  rimane  di  questo  sermone.  Si  deve  notare,  che 
il  sermone  de  Sancto  Francisco,  che  si  trova  al  f.  12  (num.  ant.) 
ha  il  suo  seguito  in  principio  del  codice:  dove  appunto,  con  ca- 
rattere recente,  nel  margine  superiore  si  trova  scritto  a  seguito 
del  sermone  di  S,  Francesco  f,  i2,  segno  >5<  tj;  come  altresì  nel 
margine  inferiore  del  f.  12  si  legge  u.  Il  seguito  di  questo  ser- 
mone di  S,  Francesco  è  in  principio  al  ^  v, 

H4  II   cod.  414   (sec.  XIV)  corrisponde   all'art,  cccccxvii.   Nel 

cat.  mod.  è  stato  descritto  con  poca  esattezza:  giacché  il  titolo 
tt  Breviloquium  de  vitiis  et  virtutibus  ?»,  scritto  in  principio  da 
mano  recente,  è  stato  causa,  che  il  compilatore  abbia  assegnato 
a  questo  trattato  i  primi  fogli  dall'  1."  al  75,  e  ad  una  u,  sum- 
ma  sermonum  ?»  gli  altri  dal  77  al  256  (num.  mod.)  colle  parole 
finali  tf  Gaudium  plenum  ad  quod  etc.  ?».  Ma  in  realtà  la  ma- 
teria di  questo  codice  è  disposta,  nel  modo  seguente,  più  con- 
forme (ma  non  in  tutto)  alla  descrizione  dell' ant.  inv.;  e  cor- 
risponde all'ordine  che  si  propone  l'autore,  Egidio  o  Giovanni 
Egidio  Zamorense  o  Ispano,  nel  proemio,  al  quale  appartengono 
le  parole  iniziali  a  Philosophia  etc.  ?». 

tt  Primo  secundum  proposi tum  meum  huic  preponam  operi 
?»  sermones  temporales,  secundo  sermones  virginales  respicientes 
?»  Virginem  gloriosam.  Tertio  sermones  sancturales  (sic)  o  de 
?»  Sanctis.  Quarto  sermones  curiales  prò  curiis  magnatorum. 
?»  Quinto  sermones  conventuales  prò  conventibus  scilicet  reli- 
?»  giosorum.  Sexto  sermones  sinodales  prò  sinodis  dictorum.  Se- 
?»  ptimo  sermones  prò  dedicationibus  templorum.  Octavo  prò 
?»  sepulturis  nobilium  defunctorum  ?». 


—  216  — 

Sermones  temporales  dal  f.  3  al  75  (1-77  num.  ant.).  Ser- 
mones  virginales  dal  75  al  96  (num.  ant.  77-98);  mancano  poi 
i  due  quaderni  IX  e  X,  nei  quali  dovoan  continuare  i  Sermones 
virginales,  con  i  sermoni  nella  solennità  degli  Angeli  e  della 
Croce:  e  la  numerazione  antica  salta  dal  98  al  121.  Sermones 
de  Sanctis  dal  f.  101  al  166  (121-184  num.  ant.).  La  quarta, 
quinta,  sesta,  settima  ed  ottava  parte  dal  f.  166  al  216  (184-234 
num.  ant.)  nel  qual  foglio  216  sta  scritto  a  Explicit  opus  Ser- 
monum  copiosum  editum  a  fr.  lohanne  Egidii  Hispano  de  or- 
dine fratrum  minorum  militantium  sub  habitu  beati  Francisci 
signiferi  stigmatum  lesu  Chris  ti  ».  Mancano  poi  due  fogli,  e  la 
numerazione  antica  dal  234  salta  al  237  (num.  mod.  217),  nel 
quale  incomincia  un'altro  proemio  di  dedica:  u,  Reverendo  et  in 
optimo  lesu  amantissimo  jìatri  suo  domino  et  amico  M,  divina 
providentia  legionensi  antistiti  Johannes  Egidii  sue  magnificentiae 
humilis  apocrisarius.  Nel  quale  dice,  che,  avendogli  esso  richiesto 
aliquorum  sermonum  breviloquium,  hoc  ordine  aggrediar  impe- 
rata ?»:  e  divisa  V  ordine  dei  suoi  sermoni  sopra  le  virtù  ed  i 
vizi.  E  questo  è  appunto  il  breviloquium  de  vitiis  et  virtutibus, 
che  nel  codice  si  estende  dal  f.  217  al  255  (237-275  num.  ant.). 
Succede  quindi  con  diverso  carattere  una  specie  di  schema  di 
sermone,  sopra  le  parole  a  Ave  Maria  gratia  piena  »  al  quale 
appartengono  le  parole  finali  riportate  nel  cat.  mod.  Gaudium 
plenum  ad  quod  etc. 

In  ultimo  la  tavola,  alla  quale  appartengono  lo  parole  finali 
tt  de  avaritia  272  ?»,  precedute  dal  consueto  segno. 

Vista  V  identità  delle  parole  iniziali  e  delle  finali,  visto  il 
segno  che  dimostra,  come  il  compilatore  nel  notare  queste  pa- 
role finali  dovesse  aver  tra  mano  appunto  il  codice  414;  osser- 
vando, che  il  codice  descritto  da  Frate  Giovanni  di  Jole,  conte- 
neva al  foglio  272  il  sermone  de  avaritia,  e  che  il  nostro  codice 
414  al  f.  272  appunto  contiene  quel  sermone,  non  mi  sembra 
che  si  possa  dubitare  dell'identità  di  esso,  colP art.  cccccxvii.  E 
siccome  non  corrisponde  il  numero  dei  quaderni,  che  secondo 
Pant.  inv.  dovrebbe  essere  di  XII,  e  nel  nostro  codice  invece  è 
di  XXV,  bisogna  assolutamente  credere,  che  nella  indicazione 
fatta  dall' ant.  inv.  sia  incorso  un  equivoco.  Di  questo  codice 
fa  menzione  lo  Sbaralea  (op.  cit.)  pag.  384,  che  fra  le  opere  di 
Ioannes  egidii  Zamorensis  Hispanus,  ricordando  i  sermoni 
scrive:  u  Sermones  Sanctorum,  quos  Wadingus  attribuit  Egidio 
Hispano  tanquam  ab  hoc  diverso,  spectant  ad  istum  de  quo  lo- 
quimur.  Assisii  enim  in  bib.  Sacr.  Conv.  S.  Frane,  iuxta  inven- 
tarium  illius  loci  Anno  1381  confectum,  V."  Sol.  occid.  exstabant 


—  217  — 

olim  mss.  fratrie  lohannis  ^gidii  Hispani  sermones  .  .  .  inoip. 
philosophia  eto.  et  fìnien.  de  avaritia  272  »». 

I  manoscritti  di  quest'opera  debbono  esser  molto  rari;  giac- 
che nei  diversi  cataloghi  della  bibl.  Vat.  riportati  dal  P.  Ehrle 
ed  in  altri  cataloghi,  p.  es.  della  bibl.  ant.  di  Padova,  di  quella 
dei  Conv.  di  Todi,  non  se  ne  indica  alcun  esemplare. 

528  Questo  codice  (sec.  XIV)  è  composto  di  due  parti:  la  prima 

corrisponde  all'art,  cccccix  del  nostro  ant.  inv.  dal  f.  1  al  222 
(num.  mod.),  dall'  1  al  272  (num.  ant.).  La  numerazione  moderna 
e  l' antica  per  un  buon  tratto  sono  conformi;  ma,  come  si  rileva 
dall' accennata  numerazione  dell'ultimo  foglio  di  questa  parte, 
v'  è  in  fine  una  differenza  di  cinquanta  fogli,  che  ne  rappre- 
senta altrettanti,  mancanti  nell*  opera.  Infatti  dal  20  la  num. 
ant.  salta  al  33,  dal  179  al  190,  dal  233  al  263.  Un  foglio  o  due 
portano  lo  stesso  numero.  Nelle  parole  finali  precedute  dal  so- 
lito contrasegno,  il  compilatore  dell'  inv.  ha  letto  «  reductio- 
nem  »»,  ma  sembra  vi  sia  scritto  u,  perductionem  ». 

La  seconda  parte  contiene  altri  sermoni  ed  è  mutila. 

486  Nel  catalogo  moderno  le  parole  finali  di  questo  codice  486 

(sec.  XIV),  corrispondente  all'  art.  cccccxxi  sono  desunte  dal  fine 
del  testo;  quelle  trascritte  nell'  inv.  ant.  e  contrasegnate  nel 
codice  secondo  il  consueto,  sono  state  prese  dalla  tavola.  Anche 
in  questo  codice  è  conservata  la  numer.  ant.,  la  quale  dal  foglio 
89  salta  al  100,  e  in  qualche  foglio  ripete  lo  stesso  numero. 

446  Questo  codice  (sec.  XIV)  è  mutilo  in  principio;  e,  secondo 

la  tavola  scritta  in  fine.  In  isto  volumine  cohtinentur  infrascripta, 
mancano  i  seguenti  articoli:  1.  Quaedam  exempla  per  alphabe- 
tum.  2.  Quaedam  miracula  secundum  diversas  materias.  3.  De 
inveutione  ligni  S.  Crucis.  4.  De  purificatione  domine.  5.  De 
S.  Agatha.  6.  De  Elisabeth.  7.  De  translatione  (sic)  (forse  Cor- 
poris  S.  Francisci):  e  comincia  coli' art.  8  u,  Sermo  de  beato  An- 
tonio ».  Manca  pertanto  il  primo  quaderno;  e  non  si  possono  perciò 
raffrontare  le  parole  iniziali.  Nondimeno  la  materia  dell'  art. 
quaedam  exempla  per  alphabetum,  e  il  fatto  che  al  di  fuori 
dell'antica  coperta,  ove  si  mantiene  ancora  la  membranetta  col 
titolo  e  la  collocazione  del  codice  in  solario  quinto  versus  occi- 
dentem,  si  trova  scritta  a  grandi  caratteri  la  parola  accidiosus, 
ci  rendon  certi,  che  le  parole  iniziali  dovevano  corrispondere, 
come  corrispondono  le  parole  finali,  che  nel  codice  son  marcate 
col  solito  contrasegno. 

II  segno  ì^k  per  le  quattro   collationes,  che  mancavano  nel 


—  218  — 

numero  antecedente,  si  trova  appunto,  come  accenna  Pan t.  iny., 
nel  quarto  quaderno,  (oggi  terzo);  e  queste  collazioni  o  confe- 
renze si  leggono  nei  f.  31-34  e  sono  per  le  domeniche  21,  22,  23, 
24,  post  Pentecostem.  Vi  sono  due  sermoni  de  Feste  S.  Fran- 
cisci,  uno  al  f.  12  (verso),  l'altro  al  f.  14  (verso);  e  di  questo  si 
legge  una  nota,  di  mano  recentissima,  nella  quale  si  afferma, 
che  fu  pubblicato  a  Modena  dall'abate  Uccelli  nel  1869,  da  un 
codice  parigino,  che  l'attribuisce  a  S.  Bonaventura. 

150  Quanto  ai  libri  provenienti  dai  religiosi  non  è  facile  accer- 

tare, se  esistano  tuttora;  perchè  pocHi  contrasegni  se  ne  porgono 
nell'appendice  all'ant.  inv.  Il  cod.  150  però  corrisponde  sicura- 
mente all'art.  xxx.f;  giacche  son  conformi  le  parole  iniziali  e  fi- 
nali, la  tavola  è  scritta  in  principio,  e  finalmente  dopo  l'explicit 
vi  si  legge  tt  Iste  liber  pertinet  fratri  Lucae  y>. 

120  Questo  cod.  (sec.  XIV)  forse  corrisponde  all'art,  xxxi.f;  ma 

oltre  il  tt  Breviloquium  Bonaventure  y>  contiene  diversi  trattati 
di  Egidio  Romano,  cioè  u  de  predestinatione,  de  peccato  origi- 
nali, et  expositio  super  decretali  de  fide  catholica  ».  Unico  con- 
trasegno d'identità  coli' art.  suddetto  sarebbe  il  nome  di  a  Ma- 
gistri  Lucae  »  scritto  nel  verso  dell'  ultima  coperta. 

662  La  conformità  del  principio  e  del  fine   di   questo  cod.  col- 

l'art,  xxxii.f  potrebbe  far  credere  alla  loro  identità:  ma  l'autore 
indicato  nell'inv.  ant.,  non  corrisponde.  E  da  osservare  però, 
che,  dove  in  fine  è  scritto  il  nome  di  lohannes  Wyohf  (?)  v'  è 
un'  abrasione,  e  che  il  nome  Wychf  è  stato  ritoccato  con  in- 
chiostro nero.  Ad  ogni  modo  l' identità  è  assai  dubbia. 

599  Questo   cod.  599  potrebbe  corrispondere  all'art.  lx.f.  E  del 

sec.  Xin,  probabilmente  scritto  fra  il  1230  e  il  1255,  giacche 
nel  suo  calendario  è  notata  la  festa  di  S.  Francesco  e  manca 
quella  di  S.  Chiara.  Per  Breviario,  è  piuttosto  parvum,  e  relati- 
vamente vetustum.  In  principio  sunt  aliquae  figure.  Vi  sono 
infatti  nel  salterio,  con  cui  principia  il  breviario,  parecchie  let- 
tere miniate,  e  sembrano,  di  scuola  francese.  Il  Breviario  stesso 
però  deve  essere  d' origine  inglese:  giacché  nel  calendario  sono 
notate  le  feste  di  molti  santi  della  chiesa  inglese:  Cuthbertus 
episcopus  Lindisfarnensis  (Holy  Iland);  Wilfridus  epus  ebora- 
censis  (York);  Dunstanus  epus,  Cathmundus  epus,  ambedue  can- 
tuarienses;  Oswaldus  rex  (Angliae);  Oswinus  rex  Northumbriae 
(Northumberland);  Switunus  epus  Wintoniensis.  (Winchester); 
Kentegernus  epus  Scotiae;  Gedda  episcopus  Saxonum  Northum- 


—  219  — 

briae;  Etheldrida:  la  festa  poi  di  S.  Tommaso  Becketh  è  notata; 
passio  S.  Thomae  martyris,  E  siccome  della  chiesa  di  Canter- 
buiy  (Cantuaria,  o  Dorovernum)  vi  sono  ben  cinque  santi  Ve- 
scovi, di  cui  si  nota  la  festa,  si  può  supporre,  che  quel  breviario 
potesse  una  volta  appartenere  a  quella  Chiesa.  Le  feste  poi  di 
questi  santi  inglesi  son  notate  con  carattere  rosso,  che  sembra 
riservato  alla  più  considerevoli. 

344  II   cod.  344  può  forse   corrispondere   all'art,  xxviii.p   della 

libreria  della  Porziuncula;.non  essendo  però  notato  in  questo 
articolo  ne  l' incipit,  né  V  explicit,  né  il  numero  de'  quaderni, 
non  si  può  accertare  una  tale  identità.  Ma,  poiché  gli  articoli 
cxciii  e  cxciv  che  trattano  dello  stesso  soggetto  non  gli  corri- 
spondono, e  siccome  d'altra  parte,  essendovi  in  esso  segnati  i 
quaderni  nel  modo  caratteristico  dei  codici  registrati  nell'ant. 
inv.,  si  deve  presumere,  che  non  ne  mancasse  in  questo  l'indi- 
cazione, si  può  concludere,  che  corrisponda  al  detto  art.  xxviii.p, 
ovvero  come  opina  il  Sabatier,  all'art.  LIX  della  libreria  pu- 
blica,  la  cui  indicazione  sembra  posteriore  alla  compilazione 
dell'  inventario. 

Il  Sabatier  ne  ha  fatto  una  diligentissima  descrizione  nel- 
l'opera u,  Fr.  Bartholi  tractatus  de  indulgentia  »:  (vedi  introdu- 
ction  pag.  cxi  e  seg.,  e  pag.  clviii),  indicando  tutte  le  sue  anomalie 
ed  irregolarità  della  numerazione,  dello  slogamento  de'  fogli,  delle 
segnature  de'  quaderni  ecc.,  e  ne  ha  esposto  il  contenuto.  Egli 
giudica,  che  il  copista  che  ha  eseguito  la  scrittura  sia  lo  stesso 
frate  Giovanni  Ioli  o  di  lolo,  il  quale  ha  compilato  e  scritto  il 
nostro  inventario.  A  me  sembra  strana  soltanto  una  cosa;  che  cioè, 
mentre  frate  Giovanni,  in  principio  dell'  inventario,  dichiara,  che, 
qualunque  sia  il  numero  de'  fogli  uniti  insieme  nei  libri,  egli,  se- 
gnandoli, adoprerà  sempre  il  nome  di  quaderni,  in  fine  dei  primi 
quattro  fogli  di  questo  codice  abbia  segnato  «  I.^s  Quinternus  »», 
per  incominciar  poi  al  f.  4.°  (1.°  della  numerazione  antica)  un 
nuovo  ordine  con  un  I."s  quadernus.  Il  Sabatier  è  d' opinione, 
che  questo  manoscritto  fosse  stato  terminato  da  frate  Giovan- 
ni, dopo  la  compilazione  dell'  inventario:  bisogna  però  ad  ogni 
modo  credere,  eh'  egli  l' avesse  cominciato  prima  d' intraprendere 
questa  compilazione,  quando  cioè  non  s' era  ancora  proposto  di 
adoperare  in  ogni  caso  la  parola  quaderno,  qualunque  fosse  il 
numero  de'  fogli  uniti.  Di  più  dopo  i  primi  fogli  potrebbe  aver 
cambiato  indrizzo  al  suo  manoscritto  e  ricominciata  l' opera; 
altrimenti  non  mi  parrebbe  spiegabile,  come,  dopo  il  I.^s  quin- 
ternus, ricominci    1'  ordine  con  i  quaderni,  e  cominci  la  nume- 


—  2»  — 

razione  dcri  fofdL  Infatti  i  primi  quattro  fo^i  non  hanno  ap- 
parer» t«  relazione  cr>I  Mgi^to  dell' indolrenza  di  Ponioncala. 

Rimandando  il  lettore,  che  aTesae  deaiderio  di  prender  del 
codice  nna  esatta  conoacensa.  a  quanto  ne  scrive  il  Sabatier.  io 
mi  limiterò  ad  accennarne  breri calmamente  il  contenntot 

Nei  primi  tre  foglL  priri  di  numerazione  antica.  ■  L»  qnin- 
temna^  ai  le^rge  la  Bolla  di  Gregorio  IX  »  Confessor  Domini 
%\ontfMi%  ^  riportata  da  Niccolò  IIL  e  la  Bolla  di  Alessandro  IV 
ft  BeriJ^^na  divinae  operatio  Tolnntatia  v.  Comincia  poi  al  £.  4, 
che  é  il  primo  dell'antica  numerazione.  T  opera  di  frate  Fran- 
ceaco  di  Bartolo  aopra  l'indulgenza  della  Porziuncula.  Quindi 
il  calendario  dei  mesi  di  maggio,  giugno,  luglio,  agosto. 

Hegne  poi  il  catalogo  delle  indulgenze  concesse  ai  frati  minori 

Quindi  la  registrazione  delle  reliquie,  che  si  mostrano  al  po- 
polo in  8.  Francesco,  e  che  si  venerano  nel  luogo  di  S.  Chiara, 
fra  le  quali  «nota  il  P.  Ehrle, che  ha  pur  descritto  il  codice  ^A^ 
nelle  comunicazioni  più  volte  citate)  alcune  incredibili 

Finalmente  «  Infraacrìpte  indulgentie  summorum  pontificum 
date  in  ecclesiia  rome  aicut  hic  ìnferiua  annotate  sunt  9.  Nel 
quale  ultimo  scritto  v'  è  lo  slogamento  dei  fogli  notato  dal  Sa- 
batier,  e  fra  questi  alcuni  in  bianco;  ne'  quali,  essendo  palim- 
.  Meati,  trasparisce  più  chiaramente,  l'antica  scrittura.  Il  P.  Ehrle, 
nel  più  volte  citato  scritto,  nota,  che  questo  registro  d'indul- 
genze non  e  senza  importanza  per  la  topografia  della  città  di 
Roma  e  per  la  storia  delle  indulgenze. 

Da  ultimo  mi  sia  lecito  proporre  un'  ipotesi  per  spiegare 
V  irregolarità  della  numerazione  dei  fogli.  La  numerazione  an- 
tica procede  regolarmente  fino  al  f.  72;  ma  all'  improvviso  resta 
interrotta  nei  tre  fogli  successivi,  sebbene  non  sia  interrotto  il 
contesto  dell'  opera;  riapparisce  poi  col  num.  73  al  foglio,  in  cui 
principia  il  registro  dell'  indulgenze  concedute  alle  chiese  di 
Koma,  che  una  volta  doveva  succedere  al  f.  72;  ed  oggi,  oltreché 
ò  intramezzato  dai  sopra  notati  tre  fogli  privi  della  numera- 
zione antica,  per  uno  spostamento  è  pur  preceduto  dai  fogli  76 
e  77,  che  contengono  la  continuazione  e  il  fine  del  detto  registro 
d' indulgenze,  e  dagli  altri  fogli  in  bianco,  con  cui  una  volta 
terminava  il  codice. 

Ora,  questa  irregolarità  suppone,  se  non  erro,  due  diversi 
momenti  nella  vita  del  codice;  il  primitivo,  in  cui  i  fogli  dove- 
vano esser  disposti  secondo  l' ordine  della  numerazione  antica: 
il  «ocondo,  in  cui  sarebbero  stati  aggiunti  i  tre  fogli  privi  della 
nnnicniziono  antica,  i  quali  forse  erano  stati  perduti,  o  per 
(jualche  equivoco  omessi  nella  prima  composizione  e  rilegatura 


—  221  — 

del  codice,  e  posteriormente  rinvenuti,  furono  nella  nuova  rile- 
gatura riuniti  al  codice,  con  uno  spostamento  di  fogli  in  fine, 
dando  motivo  alla  numerazione  meno  antica,  che  incomincia  sol- 
tanto dopo  il  f.  72  e  procede  regolarmente  per  ordine  progres- 
sivo, senza  tenere  alcun  conto  della  spostatura  degli  ultimi  fogli. 
Questa  mia  supposizione  è  ravvalorata  da  due  fatti:  1.  I 
tre  fogli  che,  suppongo  aggiunti,  sono  incollati  isolatamente  in 
una  striscia  di  pergamena.  2.  Mentre  nel  foglio,  dove  incomincia 
il  notato  registro  dell'  indulgenze  (cioè  il  73  della  numerazione 
antica  che,  se  non  ci  fosse  stato  di  mezzo  lo  spostamento,  avrebbe 
dovuto  succedere  ai  tre  aggiunti),  è  segnato,  entro  la  solita  co- 
rona di  punti,  il  principio  del  quaderno  Vili;  la  fine  del  VII 
quaderno,  che  avrebbe  dovuto  trovarsi  o  nelP  ultimo  dei  tre  fogli 
suddetti,  o  nel  f.  72  che  li  precede,  non  è  punto  segnata,  seb- 
bene il  numero  VII,  colla  solita  maniera,  sia  notato  nel  primo 
foglio  di  quel  quaderno,  che  è  il  63  dell'  antica  numerazione. 
Della  numerazione  moderna  non  è  mestieri  parlare,  perchè  es- 
sendo stata  eseguita  a  scopo  amministrativo,  ha  mantenuto  nei 
fogli  V  ordine  successivo,  che  hanno  di  fatto. 


—  223 


APPENDICE 


Per  dare  una  notizia  meno  imperfetta  dei  codici,  il  cui  con^ 
tenuto  è  indicato  sommariamente  nel  nostro  ant,  inv,,per  notare 
i  frammenti  che  corrispondono  a  qualche  articolo  dell'inventario 
stesso;  e  per  supplire  a  qualche  omissione,  ho  creduto  cosa  neces- 
saria aggiungere  le  note  seguenti, 

249  II  catalogo  attuale  non  descrive  troppo  esattamente  il  con- 

tenuto di  questo  codice.  Al.  primo  trattato,  cioè  alle  a  Distin- 
ctiones  ?T,  attribuisce  un'  estensione  assai  maggiore  di  quella  che 
ha,  e  lo  prolunga  dal  f.  1.°  al  44.  Ma  in  verità,  incomplete  come 
sono  e  come  le  qualifica  Pant.  inv.,  e  disposte  per  ordine  alfabe- 
tico, quelle  Distinzioni  restano  interrotte  al  f.  7.°  colla  parola 
Botrus,  Seguono  poi  fino  al  f.  43  altri  trattati,  di  cui,  per  questo 
equivoco,  il  cat.  mód.  non  ha  tenuto  alcun  conto,  e  che  non  sono 
indicati  neppure  nelPant.  inv.,  e  sono  i  seguenti:  a  Expositio 
super  librum  lob  »»  dal  f.  8  al  f.  31  (verso):  quindi  it  Tractatus 
quidam  de  antichristo  n  dal  f.  32  al  37:  segue  poi  a  Ars  ad  ser- 
mocinandum  »  dal  f.  37  (verso)  al  f.  43  »:  ed  a  questo  trattato 
appartengono  le  parole  finali,  significat  perfidiam,  che  nel  cat. 
mod.,  dove  si  legge  signo  perfidiam,  sono  indicate  come  parole 
finali  delle  u  Distinctiones  »». 

Segue  poi  il  u  Similitudinarium  ?»  che  col  prologo  inco- 
mincia al  f.  44:  ed  anche  a  questo  trattato  il  cat.  mod.  attri- 
buisce un'estensione  maggiore  del  vero;  giacché  mentre  esso 
termina   al  f.  72  (recto)  colle   parole  diaboli  est  non  christi,  se 


—  224  — 

ne  indica  il  fine  al  f.  104  colle  parole  si  plurima  clauseris:  in 
modo  che  si  trascurano  i  trattati  contenuti  negli  altri  trentadue 
fogli;  cioè  tt  Prologus  Nicolai  ad  Papam  Clementem  in  arte  fìdei 
catholicae  »  dal  f.  72  (verso)  al  f.  75  (recto):  ed  è  da  osservare 
che  nel  f.  75  il  trattato  è  intramezzato  da  un  frammento  d'uno 
scritto  (forse  ordinato  alfabeticamente),  in  cui  si  descrivono  le 
proprietà  di  oggetti  che  hanno  la  lettera  iniziale  e;  al  qual 
frammento  fan  seguito  V  ultime  linee  del  trattato  «  in  arte 
fidei  catholicae  ?»  con  carattere  diverso  dal  resto;  ed  è  strano,  che 
Pexplicit  sia  in  questi  termini:  u  explicit  tractatus  de  septem 
viciis  »». 

Seguon  poi  u  Expositiones  vocabulorum  multorum  per  to- 
tum  alphabetum  ?».  L' ordine  alfabetico  delle  parole  è  duplice 
il  primo  dal  f.  76  al  f.  95;  dove  si  legge  expliciunt  interpre- 
tiones:  il  secondo,  che  incomincia  colla  parola  abstinentia,  ter- 
mina al  f.  104  (recto),  colle  parole,  si  plurima  clauseris,  che  il 
cat.  mod.  indica  come  finali  delle  u  Distinctiones  j».  Queste 
tt  Expositiones  vocabulorum  «  sono  forse  indicate  nell'ant.  inv. 
colla  parola  descriptionum. 

Seguono  poi  i  «  Canones  evangeliorum  »,  che  nella  tavola 
in  principio  del  codice,  sono  indicati  cosi:  a  Versus  nobiles  super 
capitulationem  ini.*""  evangeliorum  »;  e  terminano  al  f.  107. 

Quindi,  dal  f.  108  a  tutto  il  f.  127  a  Interpretationes  he- 
braicorum  nominum  »  precedute  da  una  a  premonitio  non  inu- 
tilis  et  brevis  prenotatio  de  sequentibus  interpretationibus  ». 

Segue  un  foglio  con  un  indice,  scritto  da  mano  diversa  e 
posteriore,  il  quale  si  riferisce  ad  un  trattato,  che  non  esiste  in 
questo  codice:  e  mancano  poi  due  fogli. 

Al  foglio  131  incomincia  una  serie  di  proposizioni  teolo- 
gico-morali,  comprovata  ciascuna  da  autorità  bibliche;  che  si 
estendono  fino  al  f.  136  (num.  ant.).  Sono  poi  stati  staccati  dal 
codice  (come  è  stato  detto  nella  nota  in  fine  della  libreria  pu- 
blica)  i  quaderni  IX,  X,  XI,  e  perciò  mancano  i  relativi  trattati, 
la  cui  lunga  nota  si  può  leggere  nella  tavola  del  codice  stesso. 

Al  f.  178,  dove  cessa  l'interruzione,  si  legge  il  seguito  di 
un  trattato  che  cominciava  al  f.  176  intitolato  a  Proprietates 
vocabulorum  »  che  termina  nella  prima  colonna  del  f.  182  (recto). 

Quindi;  a  Tractatus  magistri  V.  de  vita  etema  ?»  fino  al  f. 
183  (verso):  e  «  Tractatus  Eiccardi  de  ceboid  (?)  predicatoria 
de  arte  dilatandi  in  sermone  predicatoris  »  sino  al  f.  187  (verso). 

Finalmente  al  f.  188  a  Concordantiae  Biblico  »  che  erro- 
neamente il  cat.  mod.  fa  incominciare  al  f.  129,  non  tenendo 
fJciui  conto  dei  trattati  da  noi  indicati,  che  le  precedono. 


-  225  - 

In  queste  a  CJoncordantie  »  è  da  notare  qualche  irregola- 
rità: giacché  al  f .  229  (recto)  si  legge,  scritto  con  mano  diversa 
e  meno  antica,  hic  desunt  quinque  partes  5.'  libri  et  quatuor  pri" 
ma  capita  6,"  partis;  sed  quaere  in  fine  ubi  extant.  Infatti  la  nu- 
merazione antica  salta  dal  229  al  240:  e  al  f.  247  sarebbe  il 
vero  termine  del  codice  e  delle  a  Ooncordantie  »:  ed  ivi  si  leg- 
gono le  parole  «  expliciunt  concordantie  minorum  ».  Ma  se- 
guono invece  i  fogli  spostati,  ai  quali  accenna  la  nota  sopra 
riportata;  e  cosi  il  codice  termina  col  f.  239,  dove  si  leggono  le 
parole  riportate  come  finali  nelPant.  inv.  Il  che  dimostra,  che 
questo  spostamento  di  fogli  è  anteriore  al  1381. 

Lo  Sbaralea  nell'articolo  «  Bartholomaeus  Aromatarius  de 
provincia  TJmbriae  «,  espone  la  congettura,  che  questi  sia  l'autore 
d'uno  dei  trattati  del  presente  codice,  cioè  delle  «  Distinctiones 
aliquarum  dictionum  veteris  et  novi  testamenti  n.  Egli  dopo 
aver  ricordato,  che  il  Waddingo,  nei  suoi  annali,  all'anno  1344 
n.  IX,  scrive,  che  questo  Bartolomeo  compose  un  a  Distinctionum 
librum  n,  soggiunge:  «  Habentur  quidem  Assisii  in  bibliotheca 
nunc  vel  tabulario  S.  Conv.  S.  Francisci  distinctiones  quaedam 
incompletae  alphabetico  ordine  disposi tae  incipientes.  Angelus 
Ohristus  vel  Spiritus  Sanctus:  sed  sine  nomine  auctoris:  incertum 
tamen  an  ad  hunc  spectent.  » 

La  famiglia  Aromatari  era  una  delle  più  ragguardevoli  di 
Assisi  e  figura  anche  nelle  più  antiche  riformanze  della  Città. 
Si  spense  col  celebre  medico  naturalista  e  letterato  Giuseppe 
degli  Aromatari  nel  1660.  Vedi  atti  dell'Accademia  Properziana 
del  Subasio  in  Assisi.  Voi.  II,  N.  8,  9,  10. 

U  contenuto  di  questo  codice  (sec.  XIII)  corrispondente  al- 
l'art. LXI  della  libreria  publica  è  indicato  nell'ant.  inv.  som- 
mariamente, tt  Augustinus  de  libero  arbitrio  cum  xxxvi  libris  ». 
Nel  foglio  di  guardia  si  legge  una  tavola  di  scrittura  antica, 
nella  quale  s'indicano  questi  trentasei  trattati,  ed  è  riportata 
anche  nel  cat.  mod.  che  omette  però  due  di  questi  trattati,  cioè 
tt  Liber  centra  epistolam  manichei  quam  vocat  fundamentum  » 
che  nella  tavola  è  indicato  colle  parole  a  centra  epistolam  fun- 
damenti  »,  e  a  De  penitentia  ». 

Nella  stessa  tavola  poi  1'  ordine  dei  trattati  è  diverso  da 
quello  del  testo  ed  in  egual  modo  vien  riprodotto  anche  nel 
cat.  mod.  Non  sarà  inutile  indicare  qui  tutti  i  trattati  nell'or- 
dine del  testo. 

Do  libero  arbitrio  —  De  vera  religione  —  De  agone  Chri- 
stiane —  De  perfectione  iustitiae  —  De  natura  et  gratia  —  De 

15 


—  22^  — 

gratìa  et  libero  arbitrio  —  De  correptione  et  gratia  —  De  prsB- 
destinatione  sanotorum  —  De  bono  perseverantiae  —  Epistola 
ad  Fulgentium  —  Encheridion;  in  fine,  explicit  enchiridion 
augustini  quem  scripsit  laurentius.  —  Soliloquia  —  Gontra  ma- 
nichaeos  super  genesim  —  Gontra  epistolam  fundamenti  —  De 
beata  vita  —  De  poenitentia  —  De  patientia  —  De  divinitate 
(divinatione)  daemonum  —  Epistola  ad  Valerium  —  De  fide 
rerum  invisibilium  —  De  disciplina  Christiana  —  Gontra  perfi- 
diam  arrianorum  —  De  magistro  —  De  musica  lib.  VI.  I.  et 
II.  —  De  fide  ad  Petrum  —  Gontra  lulianum  libri  sex  —  Centra 
donatistas  —  De  peccatorum  meritis  et  remissione  et  de  baptismo 
parvulorum  —  Epistola  ad  Marcellianum  —  De  mendacio  —  De 
agone  Christiane  —  De  spiritu  et  lictera  —  De  vera  innocentia 
—  Adversus  Maximinum  arrianorum  episcopum  —  Gollatio  cum 
Pascentio  arriano  —  De  duabus  animabus  centra  manichaeos. 

89  Anche  il  contenuto  di  queste  codice  (sec.  XIII),  corrispon- 

dente all'art.  LXVIII  della  libreria  publica,  è  indicato  nelPant. 
inv.  in  mode  sommario  «  Epistole  beati  ieronimi,  cum  multis 
aliis  libris  n. 

Dopo  l'Epistola  ad  Gtesiphontem  al  f.  196  (recto),  si  legge 
tt  finito  christus  rex  libro  sit  benedictus  i>:  segue  poi  «  Epistola 
ad  Eustochium  de  virginitate  servanda  n,  la  quale  però,  seb- 
bene nel  codice  non  vi  sia  alcuna  interruzione,  manca  dei  primi 
periodi  e  comincia  dalle  parole  u,  non  solvatur  fascia  pectoralis  j». 

Quindi  dal  f.  203  (recto)  al  233  a  libri  adversus  lovinia- 
num  Hj  che  terminano  colle  parole  «  luxuriam  susceperint  n. 
Segue  pei  il  trattato  a  de  viris  illustribus  »,  e  al  f.  242  u>  ex- 
plicit virorum  illustrium  Sancti  Ieronimi  presbiteri  tractatus  ». 

Da  ultime  a  De  duodecim  scriptoribus  ». 

Nei  fogli  di  guardia  della  seconda  coperta  è  scritto  con 
carattere  antico  un  indice  di  questioni  teologico-morali,  proba- 
bilmente, relativo  a  qualche  n  Summa  »,  che  nel  catalogo  mo- 
derno è  stato  erroneamente  indicato,  come  una  tavola  di  materie, 
relativa  al  codice  89. 

96  Nel  descrivere  questo  codice  (sec.  XIII)  il  nostro  ant.  inv., 

dopo  avere  indicato  alcuni  trattati,  soggiunge  sommariamente 
tt  praedicti  libri  sunt  xxxviii  ».  Nel  foglio  di  guardia  se  ne 
legge  la  tavola,  riprodotta  nel  cat.  mod.,  il  quale  però  ne  indica 
soltanto  24. 

Eccone  Ta  nota  presa  dal  testo  stesso: 

Boetius  de  Tri  ni  tate  —  Explicit  liber  Boetii  de  trini  ta- 
te. Incipit  eiusdem   ad  Ioannem   dyaconum  romanae   ecclesiae, 


—  227  — 

utrum  pater  et  fìlius  et  spiritus  sanctus  de  trinitate  substan- 
tialiter  praedicentur  —  Liber  Boetii  de  hebdomadibus  —  Liber 
eiusdem  de  duabus  iiaturis  et  una  persona  Christi  —  Kegula 
S.  Augustini  —  Bernardus  super  missus  est  —  Hugo  de  sacra- 
mentis  —  Idem  didascalicon  —  Hugo  de  instructione  novitio- 
rum  —  Hugo  de  tribus  diebus  —  Hugo  de  arra  sponsae  — 
Anselmus  cur  deus  homo  —  Anselmus  monologion  —  Idem 
de  ventate  —  Id.  de  libero  arbitrio  —  Id.  de  casu  diaboli  — 
Id.  de  concordia  praedestinationis  et  praescientiae  et  gratiae 
cum  libero  arbitrio  —  Id.  Epistola  de  sacrifìcio  agni  (sic)  et 
fermentati:  {agni  è  un  errore  di  chi  ha  scritto  nel  codice  le  ru- 
briche, ed  è  stato  riprodotto  nell'indice  del  codice  stesso  e  nel 
cat.  mod.:  doveva  scriversi,  e  nel  testo  è  scritto,  azimi)  —  Id. 
de  corpore  et  sanguine  Domini  —  Id.  de  conceptu  virginali  et 
originali  peccato  —  Id.  de  incarnatione  verbi  —  Id.  de  dispu- 
tatione  cuiusdam  prò  insipiente  qui  dixit  in  corde  suo  non  est 
Deus  —  Id.  centra  respondentem  prò  insipiente  —  Id.  de  Spi- 
ri tu  Sancto  et  de  tota  atque  individua  Trinitate  centra  graeoos 

—  Id.  de .  similitudinibus  —  u  Ioannis  Damasceni,  qui  massur 
(mansur),  incipit  liber  in  quo  est  traditio  certa  orthodoxae  fidei 
in  e.  capita  divisa,  a  Burgundione  indico  cive  pisano  de  graeco 
in  latinum  domino  III  eugenie  papse  bone  memorie  translatus  »». 

—  Liber  episcopi  Ysidori,  de  sancta  trinitate  et  ecclesiastica  in- 
stitutione  —  Riccardus  de  Sancto  Victore,  de  Trinitate. 

Se  si  vuole  che  torni  il  numero  di  libri  28,  è  necessario 
computare  come  un  opuscolo  da  sé  il  secondo,  che  potrebbe  con- 
siderarsi quasi  un'appendice  del  primo. 

E  strano  poi,  che  nelPant.  inv.  non  si  nomini  punto  Hugone 
di  S.  Vittore,  il  quale  colle  sue  opere  si  estende  per  94  fogli  interi 
del  codice,  che  ne  contiene  232.  Dico  232,  benché  la  numerazione 
moderna  non  superi  230,  perchè  due  fogli,  che  dovevan  segnarsi 
coi  numeri  72  e  73  sono  stati  omessi  nella  numerazione.  Il  co- 
dice è  assai  bello;  bella  scrittura;  eleganti  iniziali  in  oro  e  colori. 

Il  principio,  il*  fine  e  il  numero  de'  quaderni  dimostrano 
la  sua  identità  colPart.  LXXI  della  libreria  publica. 

663  Anche  di  questo  codice  663  (sec.  XIII)  nel  nostro  antico  in- 

ventario è  descritto  il  contenuto  sommariamente,  coli' espressione 
tf  cum  pluribus  aliis  libris  t.  Nel  codice  stesso  v'  è  un  indice 
dei  trattati,  ma  incompleto:  ed  anche  il  cat.  mod.,  che  ne  indica 
qualcuno  di  più,  omettendone  alcuni,  attribuisce  agli  altri  una 
estensione  maggiore  di  quella  che  realmente  non  hanno.  Credo 
perciò  necessario  dare  la  nota  esatta  dell'  opere  e  degli  opuscoli, 


—  228  — 

che  sì  contengono  in  questo  codice,  corrispondente  all'articolo 
CLXn  della  librerìa  publica: 

Problemata  Aristotilis  —  Commentnm  Averrois  de  sompno 
et  vigilia  —  Commentum  Averrois  de  memoria  et  reminiscentia 
—  Comm.  Averrois  de  morte  et  vita  —  Tractatns  Alexandrì 
Afrodisii  de  tempore,  traditus  magistro  Greraldo  Cremonensi  in 
toleto  —  Tractatns  Alexandrì  de  substantia  et  quomodo  est  se- 
cundum  intentionem  Aristotilis  —  Tractatns  Alexandrì  quod 
augmentum  et  incrementu  in  formis  est  et  non  in  yle  — 
Distinctio  sermonis  Abimazar  alpharabi  super  librum  auditus 
naturalis  in  quo  rememoratur  intentionis  Aristotilis  —  Liber 
Alexandrì  de  intellectu  et  intellecto  —  Liber  de  causis  —  Liber 
de  differentia  spiritus  et  animae  —  Liber  de  elementis  Ysaac 
ex  dictis  Aristotilis  Ypocratis  et  Galieni  collectus  —  De  defini- 
tionibus  Ysaac  —  Problemata  Arìstotilis  (altro  asemplare  quasi 
completo,  interrotto  col  7.°  problema,  della  sezione  di  quelli  che 
si  riferiscono  alle  narici)  —  Finalmente,  Incipit  liber  Algazel  de 
summa  theoricsB  philosophiee  translatus  a  magistro  lohanne  et 
dominico  archidiacono  in  Toleto  de  arabico  in  latinum. 

Il  codice  è  scritto  da  più  mani. 

84  Neil'  antico  inventario  è  indicato  sommariamente,  coli'  espres- 

sione ft  cum  pluribus  aliis  libris  ?»,  anche  il  contenuto  dell'arti- 
colo cxxxvii  corrispondente  al  cod.  84  (sec.  XIII).  Ecco  però  la 
nota  di  questi  libri. 

De  gratia  novi  testamenti  —  Centra  haereses  diversas  ma- 
nichaeorum  —  De  consensu  evangelistarum  —  De  incarnatione 
Verbi  —  De  essentia  divinitatis.  (Nella  tavola  scritta  nel  primo 
foglio  del  codice  si  legge  absentia;  il  quale  errore  è  riprodotto 
nel  catalogo  moderno)  —  Contra  quinque  genera  hostium  — 
De  bone  coniugali  —  Dialogus  ad  horosium  —  De  ecclesiasticis 
dogmatibus  —  De  spiritu  et  littera  —  Sermo  de  igne  purga- 
torio —  Contra  adversarium  legis  et  prophetarum  —  Contra 
perfidiam  arrianorum  —  Contra  Adamantium  (non  Damantinum 
come  nella  tavola  del  codice  e  nel  cat.  mod.)  discipulum  ma- 
nichaei  —  De  oratione  —  De  fide  sanctae  Trinitatis. 

243  Questo  codice   (sec.  XIV),  che   corrisponde  all'art.  CLXVI 

della  libreria  publica,  presenta  nel  primo  foglio,  ove  incomincia 
la  tavola,  una  nota  scritta  di  mano  recente  (se  non  erro  quella 
del  Papini)  di  questo  tenore:  a  Anonymus.  De  naturali  et  my- 
stica  rerum  omnium  proprietate  et  significatione.  Historia  simul 
naturalis  tempori  suo  apta  et  erudita.  Cedex  integer  ».  Ne  parla 
lo  Sbaralea  all'  art,  u  Bartholomaeus  anglicus  ».  In  questo  ar- 


—  229  — 

ticolo  egli,  dopo  aver  parlato  a  lungo  del  a  Liber  proprie tatum 
rerum  i»  di  questo  dotto  frate  inglese,  soggiunge,  ohe  u  extat 
ms.  perg.  in  tabulario  S.  Conv.  S.  Francisci,  ubi  prope  finem 
dicitur  opus  Bartholomaei  de  Burgundia,  sed  charactere  diverso 
ab  ilio  operis;  nam  in  inv.  bibliotecae  eiusdem  conv.  et  tabu- 
larii  anno  1381  confecto,  in  banc.  VII.*»  occid.  vocatur  fr.  Bar- 
tholomaeus  Anglious  ord.  min.  ».  Questo  «  liber  proprietatum  ?» 
adunque,  che  è  indicato  nelP  articolo  antecedente  CLXV  del  no- 
stro inv.  ant.,  esisteva  ancora,  nella  biblioteca,  ai  tempi  dello 
Sbaralea:  ma  oggi  non  vi  si  trova  più.  Lo  Sbaralea,  dopo  aver 
ragionato  di  detta  opera,  aggiunge:  u,  moralizatio  proprietatum 
rerum  facta  est  a  fr.  Thoma  Vallensi  angle  ord.  praedicatorum... 
Extabat  olim  Asisii  in  bib.  S.  Conv.  liber  de  moralitatibus  cor- 
porum  coelestium  etc.  incip.  adiuvante  deo  in  hoc  opere  tractatur 
[questo  è  il  principio  della  tavola],  et  fìniens,  sine  praetudicio 
haec  scripsi  ad  sanioruni  virorum  emendationem  et  correptio- 
nerti  notitiam  [sic  per  votivarrì]^  ex  inv.  anno  1381  confecto,  in 
banco  VII  occid.  ?» 

Anche  il  P.  Ehrle  nel  catalogo  gregoriano  della  biblioteca 
pontifìcia  avignonese  ali*  art.  1149  aggiunge  questa  nota  a  Opus 
ipsum  de  proprietatibus  rerum  est  Bartholomaei  de  Glanvilla 
ord.  min.;  eius  moralizatio  Thomae  Gualensis  ord.  praed.  ?» 

È  da  osservare  però,  che  l'autore  del  presente  «  liber  de 
moralitatibus  corporum  ?»  nel  prologo  non  fa  nessuna  allusione 
air  opera  a  proprietatum  ?»  di  frate  Bartolomeo:  ma,  dopo  poche 
linee,  si  esprime  cosi:  a  ideo  scripturus  per  ordinem  de  corpo- 
ribus  celestibus,  elementis,  avibus,  piscibus,  animalibus,  arbori- 
bus  sive  herbis  et  lapidibus  pretiosis  qui  et  que  in  veneranda 
pagina  vel  alia  auctoritate  misteriali  describuntur  iuxta  quod 
inductus  directus  informatus  sum  multipliciter  et  frequenter  a 
venerabili  patre  domino  meo  singulare  domino  benedicto  sancti 
nichelai  in  carcere  tulliano  dyacono  Cardinali  prius  substituam 
singulis  de  premissis  lictere  veritatem  deinde  moralitatem  su- 
binducens  semper  probationes  per  veras  sacre  scripture  auctori- 
tates  et  per  scolios  sive  glossas  vel  etiam  magistrorum  parisien- 
sium  expositiones,  iuxta  quod  dominus  melius  ministrabit  ?». 

In  fine  poi  conclude:  u  Si  cui  autem  sano  viro  astrologo 
physico  philosopho  theologo  vel  quacumque  f acuì  tate  perito  in 
opere  prefato  aliquid  fuerit  visum  addendum  minuendum  ant 
etiam  corrigendum  vel  declarandum  obsecro  ego  pauperculus 
composi tor  operis  ut  addat  minuat  corrigat  declaret  sine  preiu- 
dicio  enim  hec  scripsi  ad  saniorum  virorum  emendationem  et 
correctionem  votivam  ?». 


—  230  — 

Se  l'aatore  di  questo  «  liber  de  monditatìbiis  corpoTxun  « 
M  fo0«e  proposto  di  comporre  an'  opera  in  relanone  a  quella  di 
frate  Bartolomeo,  è  da  presumere,  che  non  ai  sarebbe  limitato 
a  ricordare  il  Cardinal  Benedetto  del  titolo  di  S.  Niccolò  in  car- 
cere che  lo  indusse  diresse  ed  informò,  ma  avrebbe  por  fatto 
parola  dell'autore,  da  cui  avrebbe  preso,  dirò  co^  il  tema  delle 
sue  moralìzazioni. 

ccclxxxv  Di  questo  articolo  ccclxxxv  dell'ant.  inv.  fa  menzione  lo 
Sbaralea,  il  quale  a  pag.  10  col.  2.*  t'Supplementum  etc.)  parlando 
di  fr,  Alessandro  da  Alessandria  scrive:  «  Quodlibet  eius  inci- 
-pien»,  quaeritur  primo  ut  rum  in  eadem  re  simplici  etc,  et  finiens 
indice,  utrum  necessaria  sii  res  alia  a  fundamento,  memoratur  in 
inv.  asisiensi  &n.  1381  in  3.*  sol.  occid.  v. 

Di  questo  codice  presentemente  rimane  soltanto  il  primo 
quaderno,  il  quale  è  segnato  nel  primo  e  nell'  ultimo  foglio  col 
suo  numero,  entro  la  solita  corona  di  punti  rossi  e  neri  ed  ha 
le  parole  iniziali  indicate  nell'  inventario  antico. 

Certamente  ai  tempi  dello  Sbaralea  era  già  ridotto  a  questo 
stato  frammentario;  giacché  di  questo  non  dice,  come  di  altri, 
extat  nunc.  Nondimeno  non  saprei  spiegarmi,  come  egli  attri- 
buisca le  parole  finali  all'  indice:  la  qual  cosa  non  è  notata  nel- 
l'ant.  inv.  Ha  forse  avuto  fra  mano  qualche  altro  esemplare,  o 
è  stata  una  sua  induzione  tratta  dalla  natura  delle  parole  fi- 
nali stesse? 

682-cdxcv  tt  Sermones  dominicales  et  festivi  ».  Il  cod.  682  (sec.  XTV) 
corrisponde  a  questo  art.  cdxcv  dell'  antico  inventario,  come  è 
dimostrato  dalle  parole  iniziali  e  finali,  dal  numero  de'  quaderni 
e  dal  segno  che  precede  le  parole  finali.  Nell'ant.  inv.  non  è 
indicato  l'autore  di  questi  sermoni;  ma  nell'ultimo  foglio  (verso) 
si  legge  scritto  da  mano  antica  u  Sermones  domini  Matthaei 
de  aquasparta  n. 

Il  primo  quaderno,  dove  incomincia  la  numerazione  antica 
e  l'opera  dei  sermones  colle  parole  a  non  auferetur  sceptrum 
de  inda  »,  è  preceduto  da  undici  fogli  non  numerati;  nel  primo 
dei  quali  è  scritto  in  principio  il  titolo  u.  sermones  dominicales 
et  festivi;  Et  cronica  summorum  pontificum  et  imperato  rum  ». 
Dopo  il  qual  titolo,  la  cui  seconda  parte,  se  non  erro,  è  di  ca- 
rattere diverso  dalla  prima,  incomincia  la  tavola  dei  sermoni, 
che,  erroneamente,  nel  cat.  mod.  è  stata  indicata  come  un  a  ca- 
lendari um  »;  e  quindi  un'altra  tavola  di  materie  ordinate  alfa- 
beticamente; dopo  la  quale  v'ha  un  indice  sommario  dei  sermoni, 
divisi  come  in  sezioni  u,  Sermones    dominicales  et  maiorum  fé- 


—  231  — 

8tivitatum  seu  notabilium  sanotonim  ab  adventu  usque  ad  diem 
cinerum  a  primo  folio  usque  ad  folium  lxxxiv  et  ex  tuuo  usque 
ad  festum  resurreotionis  folio  cxxii  et  ex  tunc  usque  ad  festum 
pentecostem  folio  clviii  et  de  ascensione  folio  clxxiii,  folio  vero 
CLxxYiii  ut  in  pluribus  sunt  sermones  festivitatum  a  festo  beati 
antonii  ord.  min.  usque  ad  festum  beati  Nicholai  ». 

Seguono  poi  alcuni  passi  di  S.  Agostino,  di  S.  Giov.  Criso- 
stomo, di  Origene  ecc. 

Dopo  i  quali  si  ha  la  «  Cronica  Pontifìcum  et  Imperato- 
rum  j»  coi  soli  nomi.  E  da  notare,  che  V  ultimo  nome  de'  Pon- 
tefici è  Pius  n,  come  è  anche  accennato  nel  cat.  mod.:  ma  non 
se  ne  può  argomentare,  come  si  potrebbe  credere,  che  il  codice 
sia  del  secolo  XV  giacché  la  lista  primitiva  dei  papi  terminava 
con  Clemens  V,  il  qual  nome  si  vede  marcato  da  due  lineette; 
e  i  nomi  infatti  che  seguono  sono  di  carattere  ed  inchiostro  di- 
verso. Le  due  liste  poi  dei  papi  e  degli  imperatori  sono  scorrette 
con  omissioni  e  spostamenti  nella  successione.  La  lista  degP  im- 
peratori termina  con  un  Henricus,  che  scorrettamente  è  detto 
quartus,  ma  che  dovrebbe  essere  septimus.  Dopo  Fredericus  pri- 
mus  è  segnato  un  primus  Henprigius  (!)  che  invece  dovrebbe 
essere  Henricus  sextus. 

Si  può  far  la  domanda,  se  una  tal  lista  sia  da  considerarsi, 
come  una  tavola,  che  dovesse  avere  il  suo  svolgimento  dopo  i 
sermoni,  ovvero  costituisca  la  cronica  annunziata  in  principio. 
La  ragione  di  dubitare  si  trova  nelle  parole  scritte  da  mano 
recente  nell'ultimo  foglio  del  codice,  «  Chronica  pontificum  et 
impera torum  ablata  est;  calabri  rapuere  »».  La  mano  mi  pare 
del  P.  Lipsin,  il  quale  certamente  doveva  credere  che  la  cro- 
nica succedesse  ai  sermoni.  Ma  la  scorrezione  delle  due  liste 
da  un  lato  dimostra,  che  queste  non  potevano  esser  tratte  da 
una  cronica  particolareggiata,  la  quale  si  dovrebbe  presumere 
immune  da  certi  errori  capitalissimi,  che  non  si  possono  conci- 
liare neppure  colla  più  elementare  conoscenza  della  storia,  dal- 
l' altro,  che  non  erano  suscettibili  di  essere  svolte  in  una  cronica 
particolareggiata.  Secondo  poi  la  descrizione  dell' ant.  inv.  il  co- 
dice terminava  colle  parole  finali  dei  «  Sermones  ».  Bisogna 
credere  perciò,  che  la  cronica  si  limitasse  alle  due  liste  scritte 
nei  fogli  non  numerati,  sia  che  questi  siano  stati  aggiunti  dopo 
la  compilazione  dell'inventario,  sia  che  vi  si  trovassero,  e  il 
compilatore  dell'  inventario  non  ne  abbia  tenuto  conto.  E  ben 
vero  che  a  lato  ai  nomi  dei  Papi  fino  a  Leone  III  sono  segnati 
dei  numeri  in  ordine  progressivo  dal  xiii  al  xxxvi;  ma  non 
sembra  che  in  essi  sia  indicato  il  numero  de'  fogli. 


—  232  — 

In  fine  del  terzo  quaderno  si  legge  a  duodecim  paginse  de- 
snnt,  oalabri  rapuere  »,  colla  curiosa  formola  più  volte  da  me 
riportata  tratta  dall'  epitaffio  di  Virgilio  «^  Mantua  me  genuit, 
calabri  rapuere,  tenet  nunc  Parthenope  etc.  ».  Manca  infatti 
tutto  il  quarto  quaderno.  Al  foglio  clxxiii  comincia  il  sermone 
tt  in  translatione  S.  Francisci  »;  al  foglio  cclxxi  un  primo  ser- 
mone tt  de  Sancto  Francisco  »;  al  foglio  cclxxvi  altro  sermone 
tt  de  eodem  ». 

Lo  Sbaralea  all'art.  Matthaeus  de  Aquasparta  scrive;  it  Bar- 
tholomaeus  Pisanus,  qui  paulo  post  eius  obitum  scripsit,  con- 
form.  vili  parte  2."  De  magistris  et  scriptorihus  ordinis,  ait  eum 
multa  tam  super  sententias,  quam  scripturam  edidisse  et  lucu- 
lentos  sermones  composuisse:  conform.  vero  xi,  parte  2."  in  prov. 
S.  Francisci,  et  Custodia  Tudertina,  opus  puloherrimum  ad  prae- 
dicandum  fecisse  tradit  »:  e  nota  poi,  a  sermones  dominicales 
et  feriales  [festivi]  incip.  non  auferetur  sceptrum  de  inda  etc. 
a  dominica  I."  adv.  extant  ms.  Asisii  ». 

Questi  sermoni  sono  inediti,  come  le  altre  opere  del  dotto 
Cardinale. 

552  (bis)  Nella  nota  al  cod.  552  è  stato  osservato,  che  il  cognome 
del  Vescovo  di  Assisi,  autore  della  a  Tabula  »  nel  medesimo  con- 
tenuta, si  trova  scritto  variamente.  Ora,  a  chiarir  meglio,  quale 
sia  la  sua  vera  forma,  non  sarà  inutile  aggiungere,  ohe  il  Pa- 
pini,  fra  gli  altri  scritti  inediti,  ha  lasciato  uno  studio  sulla 
serie  de'  Vescovi  di  Assisi,  che  egli  intraprese,  perchè,  a  suo 
giudizio,  quella  compilata  dall'Abate  benedettino  Giuseppe  da 
Costanzo  aveva  bisogno  W  un'  altra  mano;  e  vi  si  applicò,  come 
egli  scrive,  non  in  aria  di  censura  e  di  critico  citando  gli  er- 
rori, le  sviste,  le  mancanze  ecc,  m,a  da  vero  amico  epilogando,  la 
serie  del  eh.  autore  e  a  tempo  e  luogo  correggendola,  riordinan- 
dola, accrescendola.  Esiste  nella  nostra  bibl.  N.  84  ms.  del  fondo 
moderno. 

Ora  egli  del  nostro  Vescovo  Niccolò,  che  è  il  XXXXI."  della 
serie  cosi  scrive:  a  Non  Pucci,  ma  Suzi  o  Succi  era  il  cognome  di 
questo  Niccolò;  esso  pure  delV  ordine  de'  Minori,  maestro  in  Sacra 
Teologia  e  Cappellano  del  Card.  Matteo  Orsini  ».  L' XJghelli  per- 
tanto e  il  Da  Costanzo  l'avrebbero  erroneamente  chiamato  Fucci. 

Il  Papini  poi,  adducendo  l' autorità  di  Giov.  Villani,  afferma, 
che  egli  era  fratello  di  quel  Guglielmo  d'Ascesi,  che  col  titolo 
di  Conservadore  fu  principal  ministro  del  Duca  d'Atene,  tiranno 
di  Firenze,  e  che  il  Vescovo  stesso  appartenne,  in  qualità  di 
consigliere,  o,  come  dice  il  Villani,  di  cancelliere  a  quella  corte. 


—  233  — 

Il  Villani  però  veramente  scrive:  Suo  cancelliere  [dèi  duca] 
era  Francesco,  il  Vescovo  di  Asciesi  fratello  del  Conservadore. 
Dobbiamo  però  credere,  che  il  Villani  abbia  equivocato  il  nome 
del  Vescovo;  giacche  negli  anni,  in  cui  Gualtieri  tenne  il  do- 
minio di  Firenze,  era  Vescovo  di  Assisi  Niccolò  Succi. 

408  (bis)  In  fine  del  codice  403  che,  come  già  si  è  notato,  corri- 
sponde all'art.  XXXII  della  libreria  publica,  dopo  Pexplicit  si 
leggono  queste  parole,  quem  scripsit  Johannes  Ioli  jpecf.  La- scrit- 
tura infatti  è  uguale  a  quella  del  nostro  inventario.  La  parola 
tronca  pect.  non  potrebbe  indicare  pectsini  o  peczini  ?  In  questo 
caso  il  nostro  frate  Giovanni  Ioli  sarebbe  della  stessa  famiglia 
di  quel  frate  Francesco  Gioii  Peczini  che  nelP  invent.  è  indicato, 
come  scrittore  di  lettera  bona  e  solenne  di  vari  manoscritti. 

543  II  codice  543  (sec.  XIV)  corrisponde  all'art.  XXXIX  della 

libreria  publica.  Non  é  in  esso  indicato  V  autore  dell'  opera;  ma 
non  è  maraviglia:  giacché  manca  in  fine,  un  foglio  o  due,  e 
perciò  non  vi  si  legge  l' explicit,  nel  quale  forse  si  aveva  questa 
indicazione. 

Nel  primo  foglio  (numerazione  moderna)  si  legge  scritto 
da  mano  recente  (panni  quella  del  Papini),  auctor  est  minorità 
et  videtur  Landulfus  Caracciolus:  il  qual  nome  però  si  vede  can- 
cellato. Ma  pare  strano,  che  il  Papini  abbia  equivocato  il  nome 
dell'autore;  se  non  che  forse  la  cosa  si  spiega,  perchè  egli  spesso 
prendeva  norma  dalle  indicazioni  dello  Sbaralea.  Ora,  questi,  seb- 
bene accenni  nell'articolo  Bertrandus  de  Turre,  ai  sermoni  del 
dotto  Cardinale  incomincianti  tt  Benedictio  domini  super  caput 
insti  »  nondimeno  non  fa  punto  menzione  di  questo  nostro  co- 
dice 543,  ma  soltanto  di  un  codice  fiorentino  e  di  uno  cartaceo 
in  foglio,  che  esiste  nella  nostra  biblioteca  insieme  con  altri  due, 
parimente  cartacei  e  in  foglio,  contenenti  i  sermoni  del  Card. 
Bertrando,  e  che  sono  del  secolo  XV.  Quello  che  oggi  porta  il 
numero  543  è  sfuggito  allo  Sbaralea.  Del  resto  non  è  da  met- 
tersi in  dubbio  la  sua  identità  coli' art.  XXXIX  della  libreria 
publica:  identiche  le  parole  iniziali  e  le  finali  precedute  nel  co- 
dice dal  solito  segno,  corrispondente  il  numero  de'  quaderni, 
notato  ciascuno,  in  principio  ed  in  fine,  nel  modo  usato  dal 
compilatore  dell'  inventario. 

Anche  nel  cat.  mod.  manca  il  nome  dell'autore. 

484  A  questo  codice  (sec.  XIV)  corrisponde  l'articolo  CXXXIII 

della  libreria  publica.  Nel  cat.  mod.  le  parole  iniziali  sono,  tunc 
videhitis  (videhinit)  filium  hominis,  che  si  leggono  veramente  in 


—  234  — 

principio  del  codice;  ma  l' opera  incomincia  al  foglio  3  (nnmer. 
mod.)  colle  parole  del  prologo  a  hunianae  labilis  vìtae  n  come 
aono  segnate  nell'antico  inventario. 

6  Questo  codice,  che  è  uno  dei  volumi   della  più  volte  men- 

zionata Bibbia  solenne,  corrisponde  all'art,  xii  della  libreria 
secreta,  come  è  dimostrato  dai  vari  contrasegni.  In  esso  non  è 
segnato  il  numero  de'  quaderni,  come  ne  manca  pur  l' indica- 
zione nell'inventario  antico. 

426  Anche  il  codice  426  era  sfuggito  alla  identificazione  coli'  in- 

ventario antico:  corrisponde  però  all'art,  coxii,  come  è  dimo- 
strato dalla  identità  del  principio,  del  fine  e  del  numero  de' 
quaderni,  che  è  segnato  colla  solita  maniera.  Neil'  Arbor  crucis 
manca  la  numerazione  antica,  la  quale  comincia  al  primo  foglio 
dell'opera  del  Monaco  di  Siria. 

163  II  codice  163  (sec.  XIV)  corrisponde  all'art,  cccxlvii.  Seb- 

bene la  prima  pagina,  come  è  indicato  nel  cat.  mod.,  sia  alquanto 
abrasa,  si  distinguono  assai  bene  le  parole  iniziali,  identiche  a 
quelle  notate  nel!' inventario  antico.  Nell'estremità  del  margine 
superiore,  dove  suol  segnarsi  la  numerazione  dei  fogli,  è  segnato 
invece  il  numero  delle  distinzioni. 

241  (bis)  Sebbene  nell'  articolo  cdli  l' ant.  inv.  noti  xvi  quaderni, 
mentre  il  cod.  241  ne  contiene  soltanto  xv,  segnati  colla  solita 
caratteristica  maniera,  nondimeno  la  loro  identità  mi  sembra 
potersi  affermare  con  sicurezza,  per  il  concorso  di  tutti  gli  altri 
contrasegni;  cioè  le  parole  iniziali,  le  finali  precedute  dalla  pa- 
rentesi aperta  e  in  fine  la  qualità  di  cartaceo.  Non  può  perciò 
appartenere  al  secolo  XV. 

672  Come  abbiamo  già  osservato,  nell'inventario  dei  libri  pro- 

venienti dai  frati  non  vi  sono  indicazioni,  che  possano  servirci 
di  guida  e  di  norma  per  identificarli.  Nondimeno  mi  sembra 
probabile  l'identità  di  questo  codice  672  coli' art.  xvi.f  dei  libri 
di  frate  Filippuccio,  in  cui  sono  le  stesse  parole  iniziali. 

140-142  La  nostra  biblioteca  possiede  le  opere  di  Riccardo  da  Me- 
diaviila  (Midleville)  in  otto  volumi  manoscritti,  che  son  segnati 
coi  numeri  140,  141,  142,  143,  144,  145,  146,  147.  Il  143,primus 
sup.  sent.,  corrisponde  all'art.  C  libr.  pub.;  il  141,  secundus,  al 
CI;  il  145,  tertius,  al  CU;  il  146,  altro  esemplare  del  secundus, 
al  cccl  della  libr.  secr.,  il  147,  altro  esemplare  del  tertius,  al 
ccclix.  Il  144,  quaestiones  et  quodlibeta,  è  identico   all'  articolo 


—  235  — 

occlxxxiii.  Il  140,  altro' esemplare  del  primo  libro,  e  il  142,  altro 
esemplare  del  quarto,  non  corrispondono  ad  alcuno  articolo  del- 
l' inventario  primitivo,  ma  probabilmente  V  uno  corrisponde  al 
lxix.f;  l'altro  al  ìdviii.f. 

323-230  II  323  (sec.  XIV)  corrisponde  certamente  all'art,  cviii.f 
giacché  in  fine  vi  si  legge  «  fuit  fratris  leronymi  ».  Similmente 
il  230  tf  Summa  Decretalium  »  corrisponde  forse  all'  articolo 
lxxxix.f  a  Quidam  liber  super  decretalia  ».  Cosi  molti  altri  co- 
dici probabilmente  corrispondono  a  quelli  notati  fra  i  libri 
provenienti  dai  Religiosi  del  Convento,  ma  sarebbe  inutile  ten- 
tare d'identificarli,  mancando  la  base  dei  contrasegni. 


^^^ 


2^  — 


COMPENDIO  DELLA  LffiRERL\  PUBLICA 


Indice  de^  autori  e  ddle  opere 


Adam  Groddam.  g;yaest,  nrpu  ■l.'*  lib.  pgntfnt,  XCTLL 

Albertus,  ccmpendhtm  tkmlo^iose  rerkaiit,  XXXII. 

Alexander  AphrodìsiiUL  eomm*^nium  tuf^nr  aìifkta  Aristfd,  CLXEL 
(vedi  nota  al  cod.  GfiST  —  ée  tiKÌwkaJi&m*.  CLXIT. 

Alexander  de  Alprandria.  pwttUlae  tutp.  ec^hs^nastirum,  CXIY. 

Alexander  de  HalesL  priwmi  fmygr  yrim.  pntVmt.  XCVJIL  — 
sec.  et  ieri.  XCEX. 

AlgazeL  de  summui  thenfrvxuf  pkiU^itséf.  CLXXL  'redi  nota  al 
cod.  663>.  —  aìgmismi  tirKtfst^Ji^  XXfX, 

Ambrosìns.  examemm^  LXTIL 

Anselmns.  LXXT.  cvr  4fHr  K&mj^  rum  d^trerm  lihrit  sui».  LXXL 
(Tedi  nota  al  cod.  Si*  —  dtK^trti  ì^jnn.  T.XXn,  —  d^  pa$$, 
ChristL  LTL 

Arifitoteles.  Ugien  CXTIL  —  /AyrKvrviK.  4r  iniffn,  de  gewrrai, 
et  ccmtpi.  CLVULL  —  ds  oieU,  et  mnàwAo  CLIX-  —  metaph, 
meteonu  etkicm  d-X.  —  yÀUica  et  rhjst,  CLXL  —  prtMe- 
moia  CLXn.    TCiii  B^3ca  al  vA.  ^fR  ^ 

Astroìabii  tnurtaha.  xxi^, 

Averroea.  oomjm^kIwm.  CLXIL    t^I  z^^a  al  ^^  ^i® . 

AngnstiniUw  de  eie.  hex,  UL  —  de  liher^,  ^rhifrif*  rtrm  xxxvi 
/f&ru.  Tcdi  nota  al  fiwL  *fl  LXL  —  de  wkirof/Ut^fiAH  mrraa 
scripL  T,X1T.  —  ew^hendiifm  -fv»  i::  Ithru  ahù,  LXIII.  — 
de  Triniti  LJLiV,  —  de  IVr^  homtM  et  Ay^idoU:  H  turni r a 
aeademiouiz  et  de  rtX/z  et    -^''.'^y;   ff/if^frhor.  LX  V, 

Aaou  «tratJHa  «v/^r  k  /«lr«#  «^««rt  <v^  /visrm,  LXXXViii. 


hdkfxY^AtftMtiUtiM  hnAniUkMiJA,  ouv:t  d^t^TreUjTum.  CXXXIX. 
Ì/Ì9kt^,\%ff\f^xri3^  rf/mji^rfkdkuwk  Mifi^/,  reni,  CXXX- 

ìitftuikt^rìh  ^ftd  Ey^^nmm  Vayim  III»  et  «ie  rUnuiro  animkoe 

/rv/A    muUu    UhrU,  LXXIIL  —   ej/UUÀa   ad   OzMhtarierugs. 

IMÌL  —  Muper  mignu»  esA.  LXXL  —  de  («frma  hemettae  ri- 

u,e,  XXXIL 
ÌU^rstt$/ìnM  (likT*\\fMì%  de  Turre;  pfjttilkte  et  $erm€me%  super  epi~ 

nioUtJi  ff.KliKfx*,  XXXIX.  —  collat.  sup,  episUAa»  dom,  et  fer. 

XXX  VI  IL  —  turf/uiliae,  XXXL  —  pe/stilla  sup,  epUt.  dom. 

UÀ,  anni,  CXXXV.  —  post,   sup,  ep.   dom,  et  fer,  quadrag. 

r'XXXV'L  —  Merm,  Mup,  ep,  fesstir,  totius  annù  CXXXVLL 
ÌUf^inn,  tle  irinitaie   cura    duohu$  lihris  suis,  (vedi   nota   al  co- 

(\\ti4i  ifHj  LXXL 
Hfftmvt'Jiiurfi  (n,)  arhor   crucis   et   breviloqutum.  LUL  —    multi 

trfwloiuH  devoti.  LJV.  —  arbf/r   crucis.  LVI.  —  itinerarium, 

eie.  \éS\\.  —  jjffimun  lib.  $up.  i.  sentent.  XCL  —  2.  sup.  sent, 

XCIL     -  /y.  irl  XCIIL  —  d.  id.  CXIV.  —  post.  sup.  evang. 

Imc  CXVIII. 
l^iriifa/jiuM  Papa  VJII.  nextu»  decret.  CLXXVIL 
Wvu'Aaì.  de  exponitione  vocabulorum.  CLIL 

dffrUum  niiroculn  IS.   Viryinis.  CXXXIV. 

(JhjrrMJfiH  Papa  V.  Uh.  vn.»  decretalium,  CLXXVJU. 

VMrynfmUymwn,  tle  Inudibus  Pauli.  LVIL 

('olldiionrN  Sanctorurn  pntrum.  LVI.  —  breves.  XLH. 

Concordnnlhir.    inhlirnc.  XXJII,    XXIV,    XXV,  XXVI,  XXVH, 

XXVIIJ. 
Camjutti  IrarlntuH.  XXJX. 
CorrrrfHrn  liiltliac.  XXI. 
Com'ctio  rrrorunì  ronde ttmatorutu  in  Anglia.  LIV. 

Ih'rrrtfdhnn  coìh  pi  latto.  OLXXVI. 

Ih'crrtuni  siniinioVìnH   Ponfifirum,  CLXXV. 

lh*Nrrif)ft'onuìn   libri'.  XX VJII. 

ÌUslìnrlionvs  siij).  jisalffriutH.  CXIII. 

|)iotiyMÌUH.  (Ir  rorlrsti  Irravchi^i.  XLVIII,  XLIX. 

ììortrinnir  optitmnn.  ('XLIX. 

!*!>i'nrf(ttìtnirs  Ss.   Pnfnnn.   LV. 

!')mtìs    Vdnr  lìhrr,    XXIX. 

KriuifimMiM  (U*  Mitvnmo,  srvmoncs.  CXLI.  —  Semi,  diversi.  XLIV, 


—  239  — 

Geraldus  Oddo,  scriptum  ethicorum,  CLXIIL 

Geometriae  tractatus.  XXIX. 

Gilibertu8  de  Tornaco.  sermones  ad-  omnes  status.  XLV.  —  ser- 

mones   dom,  et  fest,  XL.  —  serm,  dom,  et  fest,  totius   anni. 

GXXXVIII. 
Goffredus  de  Trano.  summa.  CLXX. 
Grammaticalia  quaedam  valde  bona.  CXLV. 
Graecismus  (Ebrardus  de  Bethune).  OL. 
Gregorius  Papa,  homeliae  quadrag,,  expositio  super  Ezecli,,  dia- 

logù  L.  —  prima  pars  moralium,.  LI.  —  secunda  pars.  LII. 

—  dialogus.  XXXH-LIII. 

Guilelmus  de  Lugduno.  sermones.  XXXIV.  —  serm.  sup.  evang. 
dom.  GXXXI. 

Guilelmus  Miginatensis  Episcopus.  rationale  divinorum  officio- 
rum.  XXX. 

Guilelmus  de  Mara,  correctorium.  XXIX. 

Guilelmus  de  Militone.  postillae  sup.  gen.  ex.  lev.  et  num.  CIX. 

Henricus  de  Candago  (Gandavo).  quolibeta.  XCVI. 
Henricus  Magister.  quadragesimale.  XXXVII.  . 
Henricus  de  Monte  lardino,  quadragesimale.  CXXX. 
Henricus   de   Segusia  (Hostiensis).  summa  de  tit.  decret.  prima 

pars.  CLXVIII.  —  sec.  pars.  CLXIX. 
Hieronymus*  quidam  libri.  LXVII.  —  epistolae  cum  multis  altis 

libris.  LXVIII.  (vedi  nota  al  cod.  89). 
Hilarionis  vita.  LVIl. 
Historiae  scholasticae.  XVII. 
Hugo,  de  sacramentis.  LXXV,  LXXVII.  —  in   expositione  hie- 

rarchiae,  et  chronica,  et  tractatus  diversi  eiusdem,.  LXXVIIL 

—  dialogus.  LXXIX.  —  didascalus  cum  pluribus  aliis  tra- 
ctatibus.  LXXX. 

Hugolinus  de  Donorio.  serm.  sup.  ep.  dom.  XLIII. 
Huguitio.   summa   sup,   Decretum.    CLXXX.  —  de   expositione 
vocab.  OLL 

lacobus  de  Voragine,  sermones.  XXXVI.  —  serm.  sup.  evang, 
dominic.  OXXXIII.  —  serm.  quadrag.  CXXXIV.  —  legen- 
dae  sanct.  compi.  CXLIII. 

Innocentius  IV.  sup.  quinque  libris  de  tit.  decret.  CLXVll. 

Ioannes  (de  Friburgo?)  summa  Confessorum.  GLXXm. 

(Ioannes  de  Elphordia?)  summ^  confessor,  novissima.  CLXXIV. 

Ioannes  de  Elphordia.  tabula  originalium.  LXX.  —  tabula  iuris 
canonici  et  civilis.  CLXXXI. 


Lmiuium  VoAj^fUfl*   GaUesuA* .  jvm^^o.  CLUL 

lootbiue*  Dan*  SectiUL  iv^  -#.*'  /»&.  sewJUfvd.  XCV.  —  fiiaeftimrs. 

XC\X  —  <2if  «fusMi  et  ée  prim^  ^imcipJA.  XCTL  —  quad- 

léheuu  XGVL 
Lmdjmi*  DaxDaAiceniu.  /t^Sri.  T.XXT.   Tcdi  doia  al  eod.  96-  —  /•- 

bfT  qui  in  ojufur,    d/t  fd/t  ortalctz» ..  LX  X 1 1, 
Isaac  abbas  de  Srria.  LT. 
InóoruM.  de  triniUOe  et  eccletiasiioa  iiuiinaiome,  T«X  X I-  —  «CA*- 

r/ioUjfftae.  CXLVJJ. 
Imttiitiaaiu.  instUut telnet,  T.XXTTT.  —  caiex.  T.XXXILL  —  di- 

gextum    retut.    LXXXTV.  —  it^rwM.  LXXXV,  —  in  fonia' 

tum,  LXXXVL 

Larjda]fa§  de  NeapolL  term.  dirersi  fer.  et  fesL  XUT. 
l/ictura  tup,   y,  lib.  decret.  (7LXXL 
Legendae  Sarurtcnrum,  XLVLL  CXLUL 

Lacan  de  Bitonto.  sermone*,  XXXTTT.  —  j«n».  su^  erang,  et 
ejtvst.  d/nninic.  CXXIX. 

MarfWtrectuM,  XXIL 

ManipuluM  florum,  'Tliomas  ELibemìcasV  LXTX. 

Martini  ($,)  episcopi  vita,  LVLL 

Matthaeos   de  Aqoasparta.    quodlibeta,  CIV.  —   quaesti    disputa 

CIV.  —  postula  sup,  lib.  lob.  CX. 
KaarìtioB  frater,  distinctiones,  XLYL 
lionaldoB.  sumrna  casuum.  CLXXIL 
Moralitatibus  (de)  corporum.  (Thomas  Yallensis).  GLXTL 

Kicolaas  de  Gorham.  distinctiones  vocales,  CXUL 
Nicolaus   de   lira,  postil.  sup.  proph.  CXV.  —  post,   ad  psalter, 
CXVL  —  ad  evang.  Matth.,  Marc,  et  I,  et  IL  lib,  Meu^hab, 
CXVII.  —  sup.  evang.  Io.  CXIX.  —  sup.  epist,  Paulij  actus 
apost.  et  apocal.  CXX. 

Papias.  de  expositione  vocabulorum.  CXLVIIf. 

Petrus  Aureolos.  quolibeta.  XCVI. 

Petrus  Falcus.  quaest.  disput.  CIV.  —  quolibeta.  CIV. 

Petrus  Lombardus.  libri  sentent.  XIX,  XC. 

Petrus  Decauus.  liber  viginti  distinctionum.  LXXXL 

Petrus  de  Tarantasia.  postil.  sup.  ecclesiasten.  et  Io.  CXXTT,  — 
postilla  sup.  ep.  Pauli.  CXX  ITI. 

Philìppus  de  Monte  Calerlo,  postil.  sup.  evang.  XXXV.  —  i.* 
pars  postillae.  CXXV.  —  2.*  pars.  CXXVI.  —  quadragesi- 
male, CXXVn.  —  postil.  sup.  evang.  dominio.  CXXXZL 


-  241  - 

Postillae  super  historias  scholast.  XVIII.  —  sup.  i."  partem  psalt 
CXI.  —  sup.  2.""*  partem,  CXII.  —  sup.  epist.  canon,  ad 
Rom.  et  Corinth.  CXXIV.  —  sup.  evang.  Matth.,  et  postillae 
exceptuatae  sup.  evang.  Marcii  Lucae  et  Ioannis.  CXXVIII. 

Praeceptis  decem  {de)  virtutib.  et  beatitudinib.  tractatus.  XLII. 

Priscianus  maior.  OXLIV,  —  Id.  minor.  CXLV. 

Quaestiones  veteris  et  novi  test.  LXVI. 

Rabanus.  de  natura  rerum.  LXVII. 
Raimundus  Rigaldus.  serm.  fest,  et  aìiqui  fer.  CXL. 
Rationale  dimnorum  officioruni.  XXX.  (Guilelmus  Durantis). 
Richardus  de  Mediavilla.  primus  sup.  prirtxum  sentent.  C.  —  sec. 

sup.  sent.  CI.  —  tert.  sup.  sent.  CU.  —  quartus   super  seni. 

CHI.  —  quaest.  disput.  CIY.  —  quolibeta.  CIV. 
Richardus   de   Sancto  Victore.   tractatus.  LXXIV.  —  de   arclia 

con*emplationis.  LXXV.  —  de   trinitate.  LXXI.  —  de   my- 

stico  somno.  LXXVL 
Rolandinus  de  Bononia.  de  arte  notarie.  LXXXIX. 

Sermones  festivi.  XXXYI.  —  dom.  quadrag.  et  fest.  CXXXIX. 

—  sup.  proph.  XXXVI.  —  quadrag.  super  Proph.  CXXX. 

—  dom.  et  fest.  XLI.  —  serm,.  quadrag,  XXXVII. 
Sphaera  (de)  XXIX. 

Similitudinum  liber,  XXVIII. 
Speculum  iuris,  LXXXVIII. 

Thomas  de  Aquino,  i.*  pars  summae.  CV.  —  i.'  secundae,  CVI. 

—  secunda   secundae.   CVII.  —   quest.   et   quolibeta   omnia, 
CVIII.  —  scripta  sup.  evang.  Matth.  CXXI. 

Thomas  de  Capua.  summa  dictaminis.  CXL  VI. 

Virtutibus  {de)  Summa.  CLV. 
Vitiis  {de)  Summa,  CLIV. 


16 


—  Hi  — 


LIBRI  DELLA  SACRA  SCRUTTRA 


Bìblia  (tmniuin  mawr,  L  — 
c&mpleUL.  XX-  —  cum 
interpretataribus,  CI*VL 

GenenB  glas.  IL 

Exodns  gloi.  UL 

Lerit  gìoi.  TV. 

XmiL  glùs.  rV. 

Deater.  ^2of.  Y. 

locne  VL 

ladicam  V  L 

Buth  VL 

FaraliponL  ^/a#.  VIL 

Begnm  glo$.  VIL 

Efldras  VL 

Nehemias  VL 

Tobia*  ^fcf.  VHL 

ludith  glos.  VHL 


Esther  ^20<f.  VKL 
Varhalwfti  gU».  XIL 
lob-^los.  VKL 
Paalt.  giù».  IX. 
Libri  aapìentiales  gìos,  X. 
Isaii»  ^loi.  XL 
leremiaB  gìas,  XL 
FjEftchiel  ^loi.  XL 
Prophetae  Min.  glos,  XL 
Et.  Matth.  ^2of.  XHL 
Et.  Marci  gìas.  XUL 
Et.  Lucae  glos,  XLV. 
Et.  Ioan.  XIV. 
Ep.  Paoli  glos.  XV. 
ActuB  Ap.  glos.  XVL 
Epist.  Can.  glos.  XVL 
ApocaL  ^2oi.  XVL 


—  243  — 


COMPENDIO  DELLA  LIBRERIA  SECRETA 


Indice  degli  autori  e  delle  opere 


Abbatis  Vercellensis  sup.  quatuor  libros  Dionysii  Areop.  cliii. 

Adam  Befeld  summa  sup,  lib.  metheoron.  ccxlix. 

Adam  Goddam  lectura,  ccolxxvii. 

-^gidius  de  B>oma  scriptum  elenchorum,  oclii.  —  quaestiones  et 

quatuor  quodliheta.  cccxc. 
-^gidius  Hispanus  sermones.  dxvii. 

Albertus  ord.  praed.  compendium  theologicae  veritatis,  ex. 
Alexander   generalis   min.  postillae  sup,  Ecclesiasticum   et  lob, 

lix.  —  postillae  sup.  Isaù  Ixviii.  —  quodlihet,  ccclxxxv. 
Alexander  de  Hales  2,  lib,  summae.  cocli. 
Algorismi  tractatus  cxxvii,  cclxiv,  cclxvi,  cclxvii,  cclxix. 
Alipbas  de  Anglia  lectura  sup.  /."  et  11,"^  sentent,  occlxxviii. 
Ambrosius  (a.)  sup,  Lucam,  cxlii.  —  lib,  epistolarum,  cxliii. 
Ambrosius  (frater)  summa  de  virtutibus,  cdxiii. 
Ambrosius  Senensis  serm,  dominic.  et  quadrag,  cdlxix. 
Anselmus  (s.)  sermo  de  assumptione  Yirginis,  ci. 
Antonius  (s.)  serm,  dominic,  et  fest.  diii.  —  S.  Antonii  legenda, 

ccviii. 
Archiepiscopi    Cantuariensis.    expositiones   super   ecclesiasticum, 

(V.  Ioannes  Peckham). 
Aristotiles  ethica,  ccxli,  ccxlv.  —  philosophia,  ccxliv,  ccxlviii.  — 

de  generatione   de  anim^  et  metaph,  ccxlvi.  —  elenchorum, 

cclii.  —  de  secretis  secretorum,  cclxxviii.  —  metaph,  et  lib. 

ethic.   ccxxxviii.  —  quinque   libri   metaph.  ccxl.  —  metaph. 

ccxlii,  ccxliii.  —  topic.  ccxxxi.  —  refh.  ccxxxii.  —  elench.  et 

poster,  ccxxxiii.  —  logica,  ccxxxiv,  ccxxxv,  ccxxxvi,  ccxxxvii* 


A-i;3ri4«c-aTj*  *.  rTTT.^  —  ^  r^rrr.  Z^^  "in*.  —  &f  grumi  ^ 
*r,.  •;'^.  ri.»  y'L"'r,u.:  r.w^'  j»?»-'-*  i»i!tL  3llia  H  m^TilP  "ÌP. 
niXT"-  —  'fi^  r—*r&''    trirt  'i*;r.  r»-»»    3<»*rTP»tf   riie^   '«r-ar    T9Ìi 


A  T210      »',   HX'T.O  . 

\j^^Z0rr^sx:L»k    fr.    detjtenàfitioiset  sup.  defecru/n  matalàum^  ecxcir. 

cxlrliL  —  </^  clavth^o   aM»\jBLe,  epittaln   frrtnSmM   èie  wkomJte 
Imi.  4^,  fp'^dAh*di  ìa  irnhi  Iccùb,  cL  —  de  fatnmuìa  ìumesiae 
rxta^,  celi:-  —  mjidit/ztion^i,  cdiÌT.  —  de  rirtvrt&u*  et  de  rt- 
Hii.  cdlixjL    Ye^  nota  al  cod.  447- 
hfsnmzLdtié   eardinalis  postilla   jvj».  <;pcjt.  dom.  «t  /«r.  ^-J^g^ìì, 

cdxXlT,   cdxXV. 

Boetlns  <i?  consolatic>ne,  clri.  cItìL 

Bomagratia  casus,  cccix.  cccx. 

BoaaTeiitiira  s.}  dix.  —  apologia,  che  clxL  —  ^nertJofiftwm. 
clxii^  clxÌT,  CCCT.  —  ari  sermocinandL  clzìr.  —  priinus  sup. 
seni,  coczzxT.  —  primus  et  see,  cccxIt.  —  secundus^  eeczlTii, 
eeczlTiiìy  coezliz.  —  terthts.  oocItìL  cccItììL  —  tertius  et 
fuartus,  eeelz,  ooelzL  —  quartus,  ccdziii.  cccIxìt.  occIxy, 
eedKii,  «eelz¥m,  lyarlTÌTi  cccItt.  —  tractatus  logicae.  ccxlìx. 
eruris.  cniìii|  ccvi,  ccxiL  —  de  Ugno  ritae,  rì^rrl^, 
Vm  Aertwt.  dExTUr  ocxci,  cczeiì,  crrciii. 


—  245  — 

Bremarutn  magnum,  dxxxiv.  —  grossissimum  cum  notis  per  to- 
tum.  dxxxv.  —  parvum  et  notatum,  dxxxvi.  —  breviarii 
ardo  annotatus.  odxx. 

Bricto  de  exposit,  vocabulorum,  ccxxiii,  ccxxiv. 

Brocardus  decreta  summ.  pontificum.  ccxcv.  —  summa  de  casi- 
bus,  coevi,  cccvii. 

Cantica  exposita,  cxxi,  cxlii. 

Cassianus.  clix. 

Cassiodorus  \wj9.  psalmum,  colxxxiv. 

Casus  {super)  opus.  cccv. 

Casus  in  quibus  fratribus  imponitur  excom.  ex  Clemente  V.  dx. 

Ooelestinus  de  charitate,  cxxviii. 

Clanis  (fr.)  casus,  cccx. 

Chronica   summorum   poni,  ccxcv.  —  martiniana.  cclxxx.   (vedi 

Martinus  Polonns). 
Cicero  rethorica.  cclxx,  cclxxi,  cclxxii.  —  de  officiis.  cclxxi. 
Collationes   familiares.  ccxviii.  —  domin.  et   festiv.   totius   anni. 

cxvi.  —  breves  sup.  ep.  et  evang.  dominic.  dxxv.  —  quadrag. 

dxxvi.  —  dominic.  dxxvii.  —  prò   mortuis.  dvi,  dvii,  dviii, 

dix,  dx,  dxi,  dxii.  —  et   sermones.    cxxvii.  —  de   communi 

sanctorum.  cdxiv. 
Compoti  tractatus.  cclxiv,  cclxvii,  cclxix. 

Concordantiae  biblicae.  civ,  cv,  evi,  evii.  —  iuris  civilis.  ceexv. 
Constantinus  Africanus.  liber  medicinae.  cclviii. 
Correctura  parisiensis  sup.  Bibliam.  xliv. 
Corradus  de  Saxonia.  sermones  dominic,  et  fest.  cdxci. 

Decimis  {de)  etc.  opusculum,.  cccxii. 

Decretales,   cclxxxvii,    cclxxxviii,   cclxxxix,    ccxc.    —   antiquae. 

cclxxxiii.  —  decreti  /.■  pars,  cclxxxiv.  —  decretum.  cclxxxii. 
Dionysius   sup,   apoc.  Ixxxviii.  —  epistola,  ccxv.  —  de  angelica 

hierarchia.  eli. 
Birectorium  iuris.  ccxovi. 
Bistinctiones  pri'inae  partis  decretorum.  cclxxxv.  —  novi  et  vet. 

test.  cxi.  —  praedicabiles  per  alphabetum.  exiv.  —  distinctio- 

num  liber  per  alphabetum.  exv,  cxvi. 
Bispensationes  super  defectwm  natalium.  ccxciv.  (v.  Bentevegna). 

Elisabeth  legenda,  ocxiv. 
Elucidarium.  cxxv. 
Ephrem  (a.)  liber.  ccxix. 

Epistolae  dominic.  et  fer.  totius  anni,  clxxix.  —  dominic.  expo- 
sitae.  cdlxxviii. 


—  246  — 

Epistolartuni  completum,  xciv,  xcv. 

Evangelia  dominic,  et  de  adventu,  xcii. 

Evangelistarium  (greco)  xci. 

Eocemplorum  {de  abundantia)  cxviii,  cxx,  cxxi. 

Exemplarium  nominatarum  personarum  in  utroque  testamento 
iuxta  hist,  scholast.  ciii. 

Explanatio  sup.  canticum,  Ixiv. 

Exceptiones  ex  dictis  Senecae.  cxlviii. 

Expositio  sup.  pater  noster.  dvi.  —  vocabulorum.  ccxxi.  —  sup, 
tractatus  mag,  Petri  Hispani,  ccl.  —  sup,  librum  Porphyrii, 
ccliv.  —  sup,  ecclesiasten,  Ixi.  —  super  epist.  Fault.  Ixxxi. 

—  doniinicae  orationis,  edili. 

Flores  Bernardi,  cxlix.  —  auctorum,  cxix. 

Formulae  licterarum  prò  discretis,  clxxix. 

Frauciscus  Bartholi  de  Assisio  historia  pass,  christi,  dxxxiii. 

Franciscus  de  Mayrone  sermones.  cdxliii.  cdxliv,  odxlv,  cdxlvi. 

—  primus   sup,    seni,    cccxliii.  —   de   virtutibus   moralibus, 
cdxii.  —  determinatio  paupertatis  Christi  et  apost,  cxcviii. 

Geometria,  cclxviii,  cclxix. 

Geraldus  generalis  reportationes  sup,  /."  ad  Corinth.  Ixxxi v. 

Gilbertus   de   Tornaoo   serm,   super   cantic,  Ixv.  —  serm,  cdxl, 

cdxli,  cdxlii.  —  ad  omnes  status,  dxxi. 
Goffredus  summa,  ocxcviii,  ccxcix,  ccc,  ccci. 
Gregorius  Papa  (s.)  moralium  /."  pars,  cxxix.  —  //."  pars,  cxxx. 

—  inoralia,  oxxxi.  —  honieliae  quadraginta,  cxxxii.  —  dior- 
logi,  cxxxiii,  cxxxiv. 

Gualfredus  postilla  sup.  Lucani,  Ixxiv. 

Guilelmus  Altisiodorensis  summa  sup,  sent,  cdi,  odii. 

Guilelmus  de  Lugduno.  cdxlvii. 

Guilelmus  de  Militona  postilla  sup,  apocal.  Ixxxvi. 

Haimo  st4p,  apoc,  Ixxxv. 

Henricus  de  monte  lardino  serm,  quadrag,  cdlxi,  cdlxii,  cdixiii, 

cdlxiv,  cdlxv.  —  serm,  dominic,  cdlxii. 
Henricus  de  Gandavo  summae  1,*  pars,  ed. 
Hieronymus  (s.)  sup.  Matth.  cxliv.  —  epistolae,  cxlviii.  —  aucto- 

ritates  de  Beo,  cxlv. 
Historiarum  S.  Rom.  Ecclesiae  {liber  2,^  partis)  cclxxix. 
Hugo   sup.  quatuor   lib,  sent,  ccclxxx,  ccclxxxi.  —  de   sanato  et 

immortali  Beo.  cxliv.  —   sententiae.  cccxxxii,  cccxxxiii.  — 

expositio  amfi^lirae  hierai^chiat:.  clii.  (vedi  nota  ul  cod.  98). 
fugnilio  d^  e^fip^ifione  eo^t^Morrati.  ccxxvj  ccxxvi. 


—  247  — 

laoobinus  de  Cortona  concordantiae  numerales.  cviii,  cix. 

lacobus  de  Benevento  serm,  dominic,  et  fest,  odxcii. 

laoobus  Albus  postillae   quadrages,  cdlxvii.  (de  Alexandria)  — 

postil,  quadrag,  odlxvi.  —  postil,  sup,  epist  dominic.  cdxxxiv. 
lacobus  de  Esculo  /.'  et  IL*  sup,  sentent,  cccxliv. 
lacobus  de  Rbodo  postilla  sup,  evang,  cdxxxv. 
lacobus  de  Tuderto.  clix.  —  laudes,  ccxiii,  ccxiv. 
lacobus  de  Voragine  /.  pars  serm,  sup.  evang,  dominic,  odi,  — 

//.■  pars.  cdli.  —  serm.  dominic.  cdlii.  —  serm.  dom.  et  qua- 
drag. cdliv.  —  serm.    quadrag.    cdlv,    odivi,    cdlvii,    cdlviii, 

cdlix,  cdlx. 
Innocentius  III.  clix. 
Institutiones  synodales.  cccxii. 
loacbim  sup.  apoc.  Ixxxix. 

Ioannes  -^gidii  de  praeconiis  hispaniae.  cclxxvi. 
Ioannes  Andreas  summula  sup.  4,°^  lib.  decret,  cccxiv. 
Ioannes  XXII  ofpcium  crucis,  cxxxiv. 
Ioannes  Peckbam  expositiones  sup.  ecclesiasticum.  Ix.  —  perspe- 

ctivae  pars,  clxiv.  —  primus   sup.   sentent.  cccxxxvi.  (vedi 

opere  d'argomento  francescano). 
Ioannes  Climacus.  ccxvi. 
Ioannes  Cbrysostomus  sup.  Ioannem,.  cxlvi.  —  sup.  evang.  san. 

Matth.  cxlvii.  —  de  compuctione  cordis,  cxlviii. 
Ioannes  Saracenus  expositio  angelicae  hierarchiae.  clii. 
Ioanes  Duns  Scotus   expositio  angelicae   hierarchiae.  clii.  —  se- 

cundus  incompletus.  cccliv.  —  quodlibeta.  ccclxxxiv. 
Ioannes  Gallensis  summa.  cdvi. 

Isaac  de  Syria.  ccxii,  ccxv,  ccxvi.  —  in  volgare,  ccxiv. 
Isidorus.  cxli,  clxxxii.  —  de  preshyteris.  cxli. 
lustinianus   imperator   institutiones.   cccxvi,    cccxvii.  —    codex. 

cccxviii,  cccxix,  cccxx.  —  digestum  vetus.  cccxxi,  cccxxii.  — 

novum.  cccxxiii,  cccxxiv. 

Kalendariuìn  romanum,.  1. 

Landulfus  postillae  sup.  evang.  dom.  cdxxvi,  cdxxvii.  —  serm. 

quadrag.  et  fest.  cdxxviii. 
Legendae  Sanctorum,  dal  clxix,  fino  al  clxxvii. 
Lellae  sororis  (Angelaé)  de  Fulginio  liher.  ccxi. 
Liber  cum  ofpciis   aquae   benedictae  etc.  cdxxii.  —  de  fructibus 

poenitent.  cdxviii.  —  interpretationum  super  Bibliam.  xxxix. 
Lucas  de  Bitonto  serm,  dominical.  cdxxxvi,  cdxxxviii,  cdxxxix. 

—  serm.  dom,  quadrag,  et  fest.  cdxxxvii. 
Ludovici  (s.)  legenda,  ccix. 


—  248  — 

Mamotrectus  ccxxvii.  (Marchesinns)  —  sup,  mam.  tabula,  cclxzxL 

Marchesinus  opus  de  vitiis.  cdxvii. 

Mariae  b,   Virginis  (de  vita)  libellus,  ccx. 

Martinns  Polonus.  cclxxx.  —  tabula  decreti,  ccxcvii. 

Matthaeus   de  Aqaasparta  postillae   super  apoc,  Ivii,  Ixxxv.  — 

sup.  psalt,  Iviii.  —  secundus   cum  parte   quarti  {sup,  sent,) 

occlii.  —  quaest.  disput.  ccclxxxìi.  —  sermones.  cdxcv.  (vedi 

nota  al  cod.  682). 
Mauritius  (fr.)  distinctiones,  cxii. 
Medie inae    liber.  cclviii,  cclix,  cclx,  cclxi,  cclxiii.  —  sup,  artem 

notitia.  cclxi i. 
Miaus  de  Colle  epistolae.  cclxxiv. 
Miracula  quondam,  dxxvL 
Missalis  ardo  completus.  cdxxi. 
Modus  significandi  maiores  et  minor es,  ccxlviL 
Monaldus  summa  casuum,  cccii. 

Nicolaus  de  Hanapis  liber  de  exemplis  sacr.  scriptur,  cxvii,  cxviiL 
Nicolaus  frater  distinctiones.  cxiii. 

Nioolau8  de  Lira  postilla  sup.  Daniel.  Ixix.  —  sup.  epist,  catu 
actus  apost.  et  apoc.  Ixxxii. 

Oculo  morali  (de)  (Petrus  de  Ciperia  de  Lemovicis)  clviii. 

Ordinationes  divini  ofpcii.  Ixvi,  clxxxiii. 

Origenes  super  cani,  cxlviii. 

Originalia  sanctorum,  clviii.  —  niultorum  Sanctorum.  clxvii.  — 
quaedam  et  dieta  sanctorum  doctot^m  de  paupertate  Christi 
et  Ap.  clxi.  —  diversorum  sanctorum  doct.  clxvi,  clxviii. 

Orosius  ad  Augustinum,  cliv. 

Ovidius  in  pluribus  libris.  clvi. 

Pascliasius  de  corpore  et  sanguine  Christi.  cxliii. 

Passio  domini  nostri  lesu  Christi.  cdxvii.  —  de  passione  Christi. 

dxxxii. 
Paulus  Boncagai  sermon.  quadrag.  cdlxviii.  —  serm.  fest,  dxiii. 
Pater  noster  expositus.  Ixxxi. 
Petrus  Hispanus  logica,  ccxxviii. 
Petrus  loannis  Olivi   exposit.  sup.  cant.  lamentat.  lerem.  proph. 

regula  b.  Frane,  et  aliqua  alia,  cxcix. 
Petrus  Lombardus  liber  sapientiae  glos.  cccxxv.  —  tert.  et  quart. 

sent.  cccxxv.  —  textus  sentent.  cccxxvi,  cccxxvii,  cccxxviii, 

cccxxix,  cccxxx,  cccxxxi. 
Petrus    Manducator   allegoriae   historiarum.    cxvii,  —    historiae 

schoìasticff.e.  xcix,  e,  ci,  cii. 


—  249  — 

Petrus  de  Tarantasia  post,  sup,  ecclesiasten  et  ep,  Pauli,  Ixxvii. 

sup,  epist,  Pauli,  Ixxiii.  —  primus   sup.  sentent,  cccxxxviii. 

tert,  sup,  sentent,  ccclv. 
Petrus  de  Trabibus  primus  sup,  sentent,  occxxxvii. 
Pbilippus   cancellarius   parisiensis   sup,  evang,   dom,  cdlxxxvii, 

cdlxxxviii. 
Philippus  de  Monte  Calerio  postilla,  cdxxx.  —  abbreviata,  cdxxix. 

—  i/  pars  postillae  abbreviatae,  cdxxxi.  —  2,*  pars,  odxxxii. 
Plato  timeus,  colxxiii. 

Pontificale  cdxviii.  —  aliqua  pars,  cdxix. 

Porphyrii  {sup.  librum)  notitia,  celi. 

Postilla  sup,  evang,  domin,  odxxxiii. 

Poenitentia  {de)  cvii. 

Preposi tinus  de  Cremona  summa,  oocviii. 

Priaoianus  minor,  ccxxii. 

Proprietatibus  {de)  animalium.  clxiii. 

Prosper  de  vita  contemplativa,  clv. 

Psalterium,  magnum   notatum,,  cdlxxiii.  —  et  com^une  sanctorum, 

et  Kalendarium.   cdlxxiv,    cdlxxv,    odlxxvi.  —  parvum   et 

ymnarium.  cdlxxvii. 

Quadrantis  tractatus.  cxxvii,  cclxiv,  cclxvii. 

Quaestiones  theolog,  ccclxxv.  —  quaestiones,  ccclxxxix,  cccxci.  — 

multae   disputatae,    cccxcii.  —  multae,  cccxciii,  —  sup.    lib. 

iopic.  et  de  generat,  ocxlix. 
Quodlibet  anglicanum.  ccclxxxvi.  —  quodlibet.  ccolxxxvii. 

Raimundus  Rigaldus  /.'  et  IV.'  sup,  sentent,  ccclxii. 
Raimundus   ord.    praed.    summa.  xlvi,  cciv,  cociii,  ccciv.  —  de 

poenit,  cccv. 
Remigius  sup.  epist,  Pauli.  Ixxx. 
Riohardus  Rufus  compilatio  4.'""  lib,  sentent,  ccclxxvi. 
Richardus   de   Mediavilla   quaestiones  et   quodlibeia,  ccclxxxiii. 

—  i.'  sup,  sentent,  cccxxxix.  —  i,*  adbreviatus,  cccxl.  —  2.* 
cccl.  —  3,*  ccclix. 

Richardus  de  sancto  Victore  liber  qui  vocatur  Beniamin,  clix. 
Richardus  de  Cornubia  i.*  et  2.'  sup.  sentent.  cccxl  vi. 
Roffredus  de  ordine  iudiciorum,  cccxiii. 
Rogerius  Rogetb  lectura  sup,  sentent,  ccclxxix. 

Scintillarium.  cxxvi. 

Scriptum  sup.  libr,  posteriorum.  celili,  oclv. 

Senecae  rpistolae.  cclxx. 

Sententias  {super)  i.*  cccxli,  cccxiii.  —  i.%  2.',  3.^  cccxliii.  —  2,' 


—  250  — 

cccliii.  —  lectura.  coclxxi,  ccclxxv.  —  sup,  5."  lectura.  ccclxxii. 
—  sup,  4."  ccclxxiii.  —  opus  adbreviatum.  ccclxxiv. 

Sermones.  cxxvii,  cocv.  —  duo,  cxlii.  —  aliqui,  occv.  —  diversi. 
cdxv,  cdxliii,  dxxviii.  —  diversi  et  collationes,  dxxix.  —  sup. 
evang.  dom.  odlxxxiv,  cdlxxxv,  odlxxxvi,  odlxxxix.  —  sup. 
epist.  dom.  odlxxix.  —  sup.  ep.  et  ev.  dom.  cdlxxx,  odlxxxi, 
cdlxxxii,  cdlxxxiii.  —  dominicales  et  festivi,  odxc.  —  in  se- 
guito dal  cdxciii,  al  dix,  e  quindi  dxxii,  dxxvi.  —  feriales 
et  festivi,  cdxliii,  cdxliv,  dxxvi.  —  festivi,  cdxlv,  cdlxxii, 
dxiv,  dxv,  dxviii,  dxix,  dxxiii.  —  festivi  et  de  decem  prae- 
ceptis.  cdxxxix.  —  quadragesimales.  cdlxiv,  cdlxx,  cdlxxi, 
cdlxxii.  —  de  scala,  cdxcvi.  —  et  homeliae.  dxxxvii.  —  de 
mortuis.  cdlxxviii.  —  prò  die  veneris  sancta,  et  resurrectio- 
nis.  dx.  —  b,  Virg,  angelorum,,  comune  sanctorum,  dxvi.  — 
ad  status,  dxii,  dxx.  —  introductiones  dom.  et  fest,  if,d  prae- 
dicandum.  dxxx.  —  praedicationes  dom^inic,  dxxxi. 

Sphaere  tractatus,  cxxvii,  cclxiv,  cclxvi,  cclxvii,  cclxix. 

Summa  de  poenitentia.  cccxi.  —  gramm/iiicae.  ccxlix.  —  dictor- 
minis.  cclxxv.  —  contra  haereticos.  cdiv,  cdv.  —  de  theolo- 
gica  disciplina,  cdiv.  —  contra  vitia.  cdv.  —  de  vitiis,  cdvii, 
cdviii,  cdix,  cdx.  —  de  virtutihus.  cdxi,  cdxiv. 

Summula  de  casibus.  cccix. 

Tabula  sup.  moralia  b.  Gregorii  papae.  evi.  —  originalium.  xcvi, 
xcvii.  —  sup.  speculum,  historiarum,.  xcviii.  —  sup.  sentent. 
cccxxxiv.  —  sup.  quosdam  libros  et  capita  bibliae.  cccviii.  — 
sup.  secundam  secundae  et  4.™  sentent.  s.  Thomae.  cccxcix. 

Thomas  de  Aquino  post,  super  lob,  Ivii.  —  expositiones  evang, 
dominic,  cdxlviii,  cdxlix.  —  3.*  sup,  sentent,  ccclvi.  —  4.* 
sup.  seni,  ccclxvii.  —  quaest,  disputate,  ccclxxxviii.  —  /.' 
pars  summae,  cccxciv,  cccxcv,  cccxcvi.  —  /.■  pars  secundae. 
cccxcvii.  —  secunda  secundae,  cccxcviii. 

Thomae  Cantuariensis  legenda,  ccvii. 

Tractatus  de  libero  arbitrio,  cxxii.  —  de  morte  contemnenda. 
cxxiii.  —  de  septem  sacramentis,  virtutibus  decem  praeceptis, 
futurae  resuri'ectionis,  cdiii.  —  de  virtutibus  et  vitiis,  cdxv, 
cdxvi.  —  de  praeceptis  et  beaiiiudinibus.  cdxvi.  —  de  poenis 
peccatorum.  cdxvii.  —  de  iure  canonico,  colxxxvi. 

Vegetiu8  de  re  militari,  cclxxvii. 
Vitalis  Cardinalis  postil.  sup.  apoc.  Ixxxiii,  Ixxxiv. 
Vitis  (de)  patrum  et  non  patrum  ccxvii. 
Yocabula  genesis  cccv. 


—  251  — 


LIBRI  DELLA  SACRA  SCRITTURA 


Bibliae  magnae  pars  /.■  i.  —  ///  ii. 

Bibliae  maior  completa,  xxxvii.  —  magna,  xxxviii.  —  completa 

quasi  portatilis,  xl.  —  partatilis,  xli,  xlii. 
Bibliae  unius  secunda  pars,  xliii. 
Genesis  glos,  iii.  —  post,  li. 
Exodus  glos.  iii.  —  post.  Hi. 
Leviticua  glos,  iii.  —  post,  Iii, 
Numeri  glos,  iii.  —  post,  Iii. 
Deuteronomius  glos,  iii. 
losue  glos,  iv.  —  post,  liii. 
ludioum  glos,  iv.  —  post,  liii. 
Paralipomenon  glos,  v.  —  post,  Iv. 
Ruth  glos,  iv.  —  post,  liii. 
Regum  <7fe5.  v.  —  post,  Iv. 
Esdras  ^i^<?5.  iv.  —  post.  liii. 
Nebemias  glos.  iv.  —  ^^osf.  liii. 
lob  glos,  vi,  xii. 

Psalterium  glos,  vii,  viii,  ix,  x,  xi. 
Proverbia  xlv.  xii.  —  post,  li. 
Ecclesiastes  xlv.  xii. 

Cantica  xlv.  xii.  —  glos,  xiv,  xv,  xvi.  —  post,  Ixii,  Ixiii. 
Sapientia  xlv.  xii.  —  glos.  xiii. 
Ecclesiasticus  xlv.  xii.  —  glos,  xiii. 
Isaias  xlv,  glos,  xvii.  —  post,  Ixvi,  Ixvii. 
leremias  glos,  xvii. 
Daniel  postil,  incompl,  Ivii. 
Prophetae  minores  xlv.  —  glos.  xviii,  xix,  xx.  — postil.  incompl. 

Ivii.  —  post.  Ixx. 


—  252  — 

Evangelia  1,  unum  de  quatuor  xciii. 

Matthaeus  glos.  xxi,  xxii.  —  post,  Ivii,  Ixxi,  clxiv. 

Marcus  glos.  xxi,  xxiii,  xxiv.  —  post,  Ixxi,  Ixxii. 

Lucas  glos.  xxv.  —  post.  Ixxi,  Ixxii. 

Ioannes  glos.  xxvi,  xxvii,  xxviii.  —  post.  Ixxv,  Ixxvi. 

Actus  Apostolorum  glos.  xxxii,  xxxiii. 

Epistolae   Pauli   glos.   xxix,    xxx,  xxxi.  —  postil.  Ixxix.  —  ad 

Rom.  post.  xiv.  —  epist.  pauli  1,  Ixxxi. 
Epist.  canonicae  xxxiv.  glos.  xxxii,  xxxiii. 
Epistolae  Petri  1. 

Apocalypsis  glos.  xxxv,  xxxvi.  —  post.  Ixxxvii.  —  exposita.  xc. . 
Testamentum  novum  xlv,  xlvi,  xlvii,  xlviii,  xlix. 


—  253  — 


INDICE  DEI  LIBRI  PROVENIENTI  DAI  RELIGIOSI 


Albertus  de  Padoa  quadragesimale  xcix.f. 

Albertus  de  Saxonia  de  officio  sacerdotis  xcii.f. 

Alexander   de  Alex.  /.•  //.'  ///.'  sup,  sentent,  vii.f  —  ///.•  sup, 

sentent,  lxxxi.f. 
Angelus  de  Senis.  quadragesimale  Ixxvii.f. 
Aristotiles   tota  philosophia  ix.f  —  textus  Ixxiii.f,  civ.f,  ov.f  — 

de  regimine  principum  xlv.f 
Ars  notoria  li. 
Augustinus   (s.)   de   verbo   domini  Ixxxvii.f  —  de   virtute  Dei 

xoviii.f. 

Benediotus  (s.)  regula  lvii.f. 

Beniamin.  opus  xvii.f. 

Bernardus  considerationes  Ixiv.f. 

Biblia  completa  Ixxxiv.f  —  biblia  pulchra  parva  xxviii.f. 

Boetius  xv.f. 

Bonaventura   (s.)   stimuTis   amoris   breviloquium  i.f  —   brevilo- 

quium  xxxi.£,  xxxviLf,  cix.£  —  secundus  Ixxx.f. 
Bonectus  metaphisica  Ivi.f,  lxxi.£. 
Breviarum  vetustum  lx.£  (Cantuariensis  eoclesiae?  Vedi  nota  al 

codice  699). 

Concordantiae  physicales  ì  xxi.f. 

Dictionarium  completum  xxix.f  —  dictionum  lxii.£. 
Doctrinale  vi.£  —  incompl,  Ixiii.f. 

Eusebii  chronica  xciii.£ 


—  254  — 

Perebric  (?)  logica  xxxiLf. 

Franciscos  de  Mayroae  conflatum  xcyì.f. 

Funiculus  simplex  liii.£ 

Gttlieaos  (Gttlenas)  isagoge  liy.£ 

Q^raldos  Oddonis  ethica  cLf. 

Gregorìos  Uber  dialogorum  xzY.£ 

Gregorìos  de  Arimino  xliy.f. 

Guido  Faba  Uber  dictaminis  xvi£ 

Guilelmos  ord.  praed.  summa  de  vitiis  lxxy.f. 

Goilelmas  de  Militona  postil,  sup,  pentatheucum  xc.f. 

Heuricus  de  Massa  quadragesimale  Ixxiv.f. 

Henrious  de  Monteiardino  postilla  ii.f. 

Historiae  scolasticae  xli.f. 

Hugo   de  sacramentis  xxvii.f  —  de   virtutibus  lxxvi.f  —  super 

historiam  veteris  et  novi  testamenti  lxxxiii.f. 
Hugo  de  Aracoeli  lxvi.£. 

loannes  Duns  Scotus  quaestiones  sup.  lib,  metaph,  viiLf. 

Lectura  sup.  sentent,  xxx.f,  xliiLf. 

Liber   de   ente   simplici  Ixxviii.f  —   conformitatum   Ixxxii.f  — 

quidam  sup.  decretai.  lxxxix.£  —  theologiae  xovii.£  —  distin^ 

ctionum   c.£  —  philosophiae  cii.f  —  auctoritaium  ciiLf  — 

quidam  xxxvLf. 
Libellus   xxxix.f  —  quidam  xlvii.f  —  de  septem  gradibus   lii.f 

—  gram,maticae  Ixv.f  —  ubi  sunt  multiplices  errores  ovi.f. 
Luoanus  xiv.f. 
Luoas  de  Bitonto  xviii.f. 

Mamotrectus  iv.f. 

Narrationes  Sanctorum  Patrum  iii.f. 
Nioolaus  declaratio  sup.  regulam  Iv.f. 
Nioolaus  de  Aquavilla  serm^nes  de  festis  xl.f. 
Nioolaus  de  Lira  postilla  sup.  duodecim  prophetas  xii.f. 
Nom>ina  per  alphabetum  xx.f. 

Oculo  {de)  Wrorali  xxxv.f. 

Oddonis  distinctiones  sup.  psàU.  oviii.f. 

Passio  Domini  concordata  per  quatuor  Evangelist.  xxiii.£. 
Petrus  de  Candia  sup.  quat.  lib.  sentent.  xxxviii.f. 


—  255  — 

Petrus  Lombardus  textus  sentent,  viii.f. 

Petrus  Thomas  formalitates  xciv.f. 

Pisanella  xxvi.f. 

Postilla  sup.  lerem.  prophet  x.f.  —  sup.  Gen,  xi.f.  —  sup,  Lu- 

cam  xiii.f. 
Psalterium  xxxiii.f. 

Quaestiones  sup,  quat.  Uh.  sentent,  lxviii.f. 

Itaimundus  summa  l.f. 

Itichardus  de  mistica  theologia  lxxix.f. 

Itiohardus  tractatus  xlviii.£  —  sup,  primum  sentent,  lxix.f. 

Sentent,  {sup,)  tertius  lxvii.f. 

Sermones  xxii.f,  xxiv.f,  xxxiv.f,  xlvi.f  —  praedicàbiles  Iviii.f. 
Summa  de  poenitentia,  de  vitiis  et   de  virtutibus  v.f  —  de  casi- 
bus  xiii.f. 

Tabula  Valerii  lxx.f  —  computai,  Ixxii.f  —  sup,  ethicam  cx.f. 
Tractatus  logicae  xlix.f. 

Yiridarium  consolationis  xxxv.f. 


—  256  — 


COMPENDIO  DELLA  LIBRERIA  DELLA  PORZIUNCULA 


Antiphonarium  i.p  —  prima  pars  ii.p  —  secunda  pars  iii.p. 

Bibita  xix.p  —  prima  pars  xx.p  —  secunda  pars  xxi.p  —  qua- 

tuor  primi  libri  cum  testam.  nov.  xxix.p. 
Breviarium  antiquum  xl.p. 

Collationes  Sanctorum  Patrum  xxv.p. 
Compendium  theologicae  veritatis  xxxiv.p. 

Epistolarium  xvii.p. 
Epistolae  Pauli  glos.  xxxii.p. 
Evangelistarium  xvi.p. 

Flores  evangeliorum  xxx.p. 

Qregorius  Papa   (s.)  prima  pars   moralium   xxii.p   —  secunda 
pars  xxiii.p  —  liber  dialogorum  xxiv.p. 

Lectionarium  feriale  vi.p  —  festivum,  vii.p. 
Legendae  Sanctorum  xxxix.p. 
lAber  sacrae  indulgentiae  xxviii.p. 

Martyrologium,  iv.p. 

Missale  viii.p,  ix.p,  x.p,  xi.p,  xii.p,  xiii.p,  xiv.p,  xv.p. 

Monaldus  summa  xxxvi.p. 

Papias  xxxviii.p. 

Pontificale  xviii.p. 

Postilla  super  psalterium,  xxxi.p. 

Regula  fratr,  minor,  de  manu  fr,  Leonis  xxvi.p. 

Sent,  Tecotus  xxxiii.p. 

Summa  de  virtutibus  xxxv.p.  —  diversorum  casuum  xxxvii.p. 

Vita  b,  Francisci  xxvii.p. 


—  257  — 


OPERE  DI  STORIA  FRANCESCANA 


-ZEgidii  £r,  dieta  XXXII.  —  eloquia  cciii,  ccxv.  —  vita  coix. 
Alexander  IV.  declar.  sup.  regulam  fr.  Min.  LVIII. 
Alexander  de  Ales  eccpositio  regulae  cxoviii. 
Antonii  (5.)  legenda  ccviii. 

Bonaventura  (s.)  b.  Frane,  vita  maior.  LVIII.  —  vita  maior  et 
minor  clxxviii,  clxxix.  —  vita  clxxx,  clxxxii,  xxvii.p  —  vita 
minor  clxxxi.  —  legenda  m,inor  cxxxiv,  xxvii.p.  —  apologia 
clx,  clxi. 

Breviarixim  ord.  min.  cdxxi.  —  notatiim  dxxxiv,  dxxxv. 

Clarae  {$,)  historia  cum  duabus  legendis  olxxxiii.  —  regula  et 
legenda  clxxxiv. 

Conformitatum  liber  Ixxxii.f. 

Constitutiones  generales  Bonaventurae  et  Michaelis  clxxxvii.  — 
gener.  et  prov.  antiquae  clxxxviii.  —  papales  Benedieti  XII 
ae  generalis  domini  Guilelmi  clxxxix.  —  papales  generales 
et  provinciales  cxc.  —  loeales  S.  Frane,  de  Asisio  et  S.  Ma- 
rias  de  Angelis  cxci.  —  loeales  S.  Frane,  domini  Marei  cxcii. 

Continentium  regula  LVIII. 

Dialogus  ss.  fr.  Minorum  ce. 

Formulae  literarum  prò  diseretis  mittendis  ad  eapitula  clxxix. 

Francisci  et  soeiorum  eius  liber  aetuum  coi,  ccii.  —  b.  Frane, 
eommertium,  eutn  domina  paupertate  ceiii,  covi.  —  de  b. 
Frane,  multa  eciv.  —  b.  Franeisei  dietorum  liber  ccv.  —  le- 
genda  versi fieata  olxxxiii.  —  regula  testamentum  opuseula 
clxxxiii.  —  dieta  xxvi.p  —  vita  LVII,  xxviii.p  —  proge- 
nies  cdxv. 

17 


—  258  — 

Franciscus  Mayronis  determinano  paupertatis  Christi  et  apost, 
cxcviii. 

Gregoriu8  IX  declaratio  sup.  reg,  fr.  min.  LVllL 

Inceptione  ordinis  {de)  ccix. 

Indulgentia  (de)  S,  Mariae  de  Angelis  miracula  quaedani  civili. 
Indulgentiae  sacrae  liber  LIX,  cxciii,  xxviii.p  (Frane.  Bartholi). 
Indulgentice  sacrce  liber  et  peregrinationes  civitatis  lerusalem  et 

totius  terrae  sanctae  cxciv. 
Indulgentihe  generales  ordinis  et  ecclesiae  S,  Francisci  dx. 
Innoceiitiua  IV  declaratio  sup.  regulam  LVlll. 
loannes  Peckham  de  evangelica  paupertate  cxovi.  —  deperfectione 

evangelica  cxcvii.  —  canticum  prò  dilecto  cxcviii. 
loannes  de  Rupella  eoopositio  regulae  cxcviii. 

Lellae  sororis  de  fulgineo  liber  ccxi. 

Legendis  sive  dictis  antiquis  (de)  beati  Francisci  LVUI. 

Ludovici  episcopi  (5.)  legenda  ccix. 

Nioolaus  III.  declaratio  sup,  reg,  fr,  min,  LViil.  —  clxxxviii, 
clxxxix. 

Originalia  quaedam  et  dieta  ss,  doctorum  de  paupertate  Christi 
et  apost,  clxi. 

Petrus  loannis  Olivi  de  professione  paupertatis  cxcviii.  (vedi 
nota  al  cod.  684.). 

Privilegia  aliqua  Greg,  IX,  Inn,  IV,  Alex,  IV,  clxxxiv. 

Privilegiorum  ordinis  copiae  LVIII.  —  adbreviatio  et  mare  ma- 
gnum  clxxxv.  —  priv,  ordinis  tabula  cxciv.  —  aliquae  co- 
piae ci,  clxxxviii. 

Regula  fr,  min,  LVIII.  —  b.  Frane,  cxcix.  —  reg,  testamentum 
cum  dictis  b.  Frane,  cciii.  —  eliminatio  errorum  contra  re- 
gulam clxxxviii.  —  per  magistros  doctores  exposita  cxov.  — 
exposita  a  quinque  doctoribus  cxcviii.  —  regulae  S,  Francisci 
et  continentium  clxxxiv.  —  declarationes  summorum  ponti- 
ficum  clxxxiv,  clxxxviii.  —  regula  et  declarationes  clxxxvi. 
—  regula  de  manu  fr,  Leonis  xxvi.p. 

Rigaldus  expositio  regulae  cxcviii. 

Erobertus  de  Bastia  expositio  regulae  cxcviii. 


—  259  — 


AVVERTIMENTI 


1.  Ho  creduto  opportuao  registrare  nel  compendio  anche 
alcune  opere  ed  autori,  ohe,  non  essendo  nominati  nell'inven- 
tario, ma  pur  corrispondendo  a  qualche  articolo  di  esso,  sono 
stati  indicati  nelle  note  illustrative. 

2.  Di  alcune  opere,  dietro  la  scorta  dei  cataloghi  e  relativi 
compendi  contenuti  nella  più  volte  citata  storia  della  Vaticana, 
ho  indicato  l'autore,  sebbene  non  nominato  nell'inventario. 

3.  Le  tt  Expositiones  super  Ecclesiasticum  ?»,  che  nel  testo 
del  nostro  inventario  e  nel  titolo  primitivo  del  codice  stesso, 
tuttora  esistente,  si  dicono  opera  Archiepiscopi  Cantuariensis,  nel 
compendio  sono  state  notate  sotto  il  nome  di  Joannes  Peckham. 
Il  F.  Ehrle  a  pag.  85  della  storia  della  biblioteca  Vaticana,  al 
num.  513  della  recensione  perugina,  unisce  questa  nota:  a  No- 
mine Cantuariensis  ex  Archiepiscopis  eius  sedis  imprimis  Ste- 
phanus  Langton  intelligi  videatur  n.  Ma,  siccome  il  nome  del 
Peckham,  sebbene  scritto  da  mano  posteriore,  si  legge  nel  co- 
dice stesso;  e  siccome  anche  lo  Sbaralea  nell'  art.  Joannes  Pe- 
ckham, ricordando  il  nostro  codice  e  la  relativa  indicazione 
dell'antico  inventario,  registra  quelle  expositiones,  fra  le  opere 
del  dotto  Minorità  inglese,  ho  creduto  bene  prenderne  nota  sotto 
il  suo  titolo.  Del  resto  non  può  sembrare  cosa  strana,  che  i 
Francescani  colle  parole  Archiepiscopus  Cantuariensis  intendes- 
sero antonomasticamente  il  loro  celebre  confratello;  quando, 
sebbene  non  francescano,  anche  Giovanni  Maggiore  Scoto,  da 
non  confondersi  col  Dottor  Sottile,  volendo  citare  nel  suo  prò- 
positum  de  infinito  il  trattato  sulla  prospettiva  del  Peckham,  usa 
l'espressione  a  ut  dicit  Cantuariensis  in  perspectiva  ».  (V.  Ma- 
gistri  Ioannis  Maioris  Scoti  libri  etc.  Lugduni  1516,  foglio  ci  (b). 

Una  mano  recente  (mi  sembra  quella  del  Papini)  nota  nel 
codice  stesso,  che  l'opera  è  inedita. 


—  2G0  — 


Quadro  della  corrispondenza  d' identità  fra  gli  articoli 
dell'antico  inventario  e  i  codici  ancora  esistenti 
nella  biblioteca  comunale  di  Assisi,  disposto  secondo 
r  ordine  numerico  progressivo  dei  primi. 


Biblioteca  Publica 


I     . 

16 

Il   , 
m  \ 

1 

IV  j 

V  { 

2 

VI    . 

4 

vin 

5 

IX    . 

7 

XI    . 

10 

xn.      , 

11 

XTTT 

12 

XIV 

13 

XXIV 

42 

XXV 

43 

XXVI 

44 

xxvn 

45 

XXVIII 

249 

XXIX      . 

174 

XXXI 

242 

XXXIl    , 

403 

XXXVI 

533 

XXXVII 

511 

XXXIX  . 

543 

XL  . 

.      508 

XTJ 

485 

XLin 

.      248 

XLIV 

613 

XLV 

.      501 

XLVE 

.      877 

Tiin 

95 

LV   . 

672 

LVE 

874 

LXI 

87 

T-XTV 

196 

Lxvni  , 

- 

89 

LXIX 

244 

LXXI 

.        98 

Lxxm 

92 

LXXIX 

99 

LXXIX 

.      225 

Lxxxvn 

.      212 

jr^icTcìic 

640 

XCI 

121 

XOll 

126 

XCIV       . 

.        .        .      127 

xov 

137 

—  261  — 


XCVI 

136 

cxxvn . 

239 

XCVII 

133 

CXXVIII 

20 

e     . 

143 

CXXXI   . 

514 

CI     . 

141 

cxxxn . 

250 

cn  . 

145 

cxxxin 

484 

civ. 

159 

CXXXIV 

512 

cv  . 

114 

cxxxvm 

436 

<3VI 

117 

cxT.n    . 

396 

cvn 

116 

cxT.vn  . 

93 

ovili 

112 

CL  .      .      , 

171 

oix 

79 

CLI. 

308 

CXI 

19 

CT,n 

297 

cxn 

39 

CLm 

167 

cxin 

59 

CLV 

168 

CXTV 

75 

CLX 

280 

cxv 

60 

CLXII      . 

.      663 

ex  VI 

77 

CLXVI    . 

243 

cxvn 

68 

CLXvn  . 

206 

CXIX      , 

62 

CTiXVIII 

219 

cxx 

81 

CT^XIX    . 

221 

CXXI 

115 

CLXIX    . 

.      222 

ex  XII 

25 

CLXXII  . 

231 

cxxm 

38 

CLXXIV 

.      235 

CXXIV 

18 

CLXXX  . 

.      213 

cxx  VI 

.      254 

CT-XXXI 

.      229 

^^Cl^' 


—  262 


Biblioteca  Privata 


1 

V 

vi 

vii  . 
ix 

xii  . 
xvii  . 
xix  . 
xxi  . 
xxii  . 
xxiii 

XXV   . 

xxviii 
xxix 

xxxii 
xxxiii 
Hi  . 
Ivii  . 
Iviii  . 
lix  . 
Ix  . 
Ixii  . 
Ixvi  . 
Ixvii 
Ixviii 
Ixxi  . 
Ixxiii 
Ixxiv 
Ixxv 
Ixxvi 
Ixxvii 
Ixxviii 


17 

Ixxix 

3 

Ixxx 

23 

Ixxxi 

8 

Ixxxiii 

37 

Ixxxiv 

6 

Ixxxv 

9 

Ixxxvi 

54 

Ixxxviii 

29 

xcvi 

353 

xcix  . 

69 

civ    . 

31 

cv      . 

384 

cvii  . 

14 

ex      . 

15 

cxii  . 

58 

cxiii 

40 

cxvi 

51 

cxxv 

67 

cxxvi 

47 

cxxxi 

74 

cxxxvi 

354 

cxxxvii 

48 

cxli  . 

30 

cxliv 

76 
355 

cxlv 

34 

cxlviii 

61 

cxlix 

27 

clvii 

49 

clviii 

33 

olxii 

21 

clxiv 

22 

317 

521 

50 

71 

57 

82 

356 

85 

41 

64 

388 

363 

418 

401 

383 

386 

568 

390 

94 

88 

84 

391 

90 

574 

384 

369 

482 

432 

442 

676 

673 


—  263  — 

olxix         ....      352        cccxxiv     ....      217 

olxxv 

349        cccxxvi     . 

102 

clxxvi 

350        cccxxvii   . 

101 

olxxviii 

336        ccoxxxv    . 

129 

clxxix 

330        cccxxxvii 

154 

olxxx 

346        cccxxxviii 

135 

clxxxi 

347        cccxl 

148 

olxxxiii 

338        cccxli 

152 

clxxxiv 

652        cccxlii 

162 

olxxxv 

655        cccxlvii    . 

163 

oxcviii 

684        cccxlix     . 

122 

ccvii 

351        cccl  . 

146 

ooxi  . 

342        cccli 

108 

ccxii 

426        ccciii 

132 

coxv 

191        cccliii 

671 

ooxix 

582        cccliv 

190 

ccxx 

687        ccclv 

155 

ccxxv 

308        ccclvi 

111 

coxxxvii 

658        ccclvii 

123 

coxxxviii 

282        ccclix 

147 

ccxliv 

.      298        ccclx 

176 

celi            ( 

573        ^^^1"!.       • 
ccclxii 

184 

colviii       ' 

.      182 

cclxxix     . 

341        ccclxvi      . 

170 

colxxxi 

674        ccclxvii    . 

119 

colxxxvii 

215        ccclxxi 

.      165 

cclxxxix 

228        ccclxxii     . 

285 

ooxciv 

336        ccclxxiii  . 

153 

coxcv 

227        ccclxxviii 

.      161 

ccxcvi 

232        ccclxxx     . 

131 

ccxovii 

395        ccclxxxi   . 

130 

ocxoviii 

223        ccclxxxii  . 

134 

ocxcix 

226        ccclxxxiii 

144 

ccciii 

637        ccclxxxvi 

158 

occiv 

642        ccclxxxvi  i 

157 

cccvii 

636        ccclxxxviii 

118 

occix 

645        cccxci 

187 

occx 

418        cccxcii 

138 

occxvi 

224        cccxci  ii     . 

186 

cccxvii 

210        cccxcv 

113 

cccxx 

220        cccxcix     . 

552 

cccxxii 

216        ed     . 

139 

cccxxiii 

203        cdii  . 

195 

—  264  — 


cdiii 

cdv  . 

cdviii 

cdxiv 

cdxvii 

cdxxiv 

cdxxv 

cdxxviii 

cdxxix 

cdxxx 

odxxxi 

odxxxii 

cdxxxiii 

odxxxv 

cdxxxviii 

cdxxxix 

cdxl 

cdxli 

cdxlv 

cdli  . 

edili 

cdlxii 

cdlxiv 

cdlxv 

cdlxviii 

cdlxxix 

cdlxxxi 

cdlxxxii 

cdlxxxiii 

cdlxxxv 


169 

cdlxxxix 

380 

ed  sci 

405 

edxciii 

411 

edxeiv 

488 

cdxev 

256 

edxcvi 

430 

edxevii 

431 

d       . 

454 

di      . 

260 

dv     . 

359 

dviii 

678 

dx     . 

253 

dxv  . 

433 

dxvi 

529 

dxvii 

505 

dxix 

456 

dxx  . 

447 

dxxi 

555 

dxxvi 

241 

ii.f.   . 

534 

xvi.f. 

491 

xvii.f. 

510 

xxx.f. 

489 

xxxi.f. 

450 

xxxii.f. 

447 

xlviii.f. 

452 

lx.f. 

494 

eviii.f. 

490 

xxviii.p. 

381 

xxxiv.p. 

537 
464 
453 
459 
682 
536 
542 
487 
477 
470 
474 
565 
530 
520 
414 
528 
451 
486 
446 
255 
672 
868 
150 
120 
662 
142 
599 
323 
344 
402 


—  265  — 


Lo  stesso  quadro  disposto  secondo  V  ordine  nume- 
rico progressivo  dei  codici  ancora  esistenti. 


N.  B.  I  codici  esistenti  sono  indicati  col  numero  arabico 


1  ii-m. 

33  Ixxvii. 

74  Ix. 

2  IV-V. 

•     34  Ixxiii. 

75  CXIV. 

8  V. 

37  ix. 

76  Ixviii. 

4  VI. 

38  cxxni. 

77  CXVI. 

5  vni. 

39  cxn. 

79  CIX. 

6  xii. 

40  Hi. 

81  CXX. 

7  IX. 

41  xcix. 

82  Ixxxvi. 

8  vii. 

42  XXIV. 

84  oxxxvii. 

9  xvii. 

43  XXV. 

85  xcvi. 

10  XI. 

44  XXVI. 

87  LXI. 

11  XII. 

45  XXVII. 

88  cxxxvi. 

12  XIII. 

47  lix. 

89  LXVIII. 

13  XIV. 

48  Ixvi. 

90  oxliv. 

14  xxix. 

49  Ixxvi 

92  Lxxm. 

16  xxxii. 

50  Ixxxiii. 

93  CXLVII. 

16  I. 

51  Ivii. 

94  cxxxi. 

17  i. 

54  xix. 

95  LHI. 

18  CXXTV. 

57  Ixxxv. 

98  LXXI. 

19  CXI. 

58  xxxiii. 

99  LXXIX. 

20  CXXVIII. 

59  cxin, 

101  cccxxvii. 

21  Ixxviii. 

60  CXV. 

102  cocxxvi. 

22  Ixxix. 

61  Ixxiv. 

108  cedi. 

23  vi. 

62  CXIX. 

Ili  ccclvi. 

25  cxxn. 

64  oiv. 

112  CVIII. 

27  Ixxv. 

67  Iviii. 

113  cocxcv. 

29  xxi. 

68  cxvn. 

114  CV. 

30  Ixvii. 

69  xxiii. 

115  CXXI. 

31  XXV. 

71  Ixxxiv. 

116  cvn. 

—  266 


117  evi. 

118  ccolxxxviii. 

119  ccclxvii. 

120  xxxi.f. 

121  XCI. 

122  cccxlix. 

123  ccclvii. 

126  xcn. 

127  XCIV. 

129  cccxxxv. 

130  ccclxxxi. 

131  occlxxx. 

132  ccclii. 

133  xcvn. 

134  ccclxxxii. 

135  cccxxxvUi. 

136  XCVI. 

137  XGV, 

138  cccxcii. 

139  ed. 

141  CI. 

142  xlviii.f. 

143  C. 

144  ccclxxxiii. 

145  CU. 

146  cocl. 

147  ccclix. 

148  cccxl. 
150  xxx.f. 

152  cccxli. 

153  ccclxxiii. 

154  cccxxxvii. 

155  ccclv. 

157  ccclxxxvii. 

158  ccclxxxvi. 

159  CIV. 

161  ccclxxviii. 

162  cccxlii. 

163  cccxlvii. 
165  ccclxxi. 

167  CLIII. 

168  CLV. 

169  cdiii, 


170  ccclxvi. 

171  CL. 
174  XXIX. 
176  occlx. 
182  ccclxii. 
184  ccclxi. 

186  cccxoiii. 

187  cccxci. 

190  cccliv. 

191  ccxv. 

195  cdii. 

196  LXIV. 
203  cccxxiii. 
206  CLXVn. 
210  cocxvii. 

212  LXXXVII. 

213  CLXXX. 

215  cclxxxvii. 

216  cccxxii. 

217  cccxxiv. 

219  CLXVm. 

220  ccoxx. 

221  CLXIX. 

222  CLXXI. 

223  ccxcviii. 

224  ccoxvi. 

225  LXXXI. 

226  ccxcix. 

227  ccxov. 

228  cclxxxix. 

229  CLXXXI. 

231  CLXXII. 

232  ccxcvi. 
235  CLXXIV. 
239  CXXVII. 

241  cdli. 

242  XXXI. 

243  CLXVI. 

244  LXIX. 

248  XLin. 

249  XXVIII. 

250  CXXXII. 
253  cdxxxiii. 


264  CXXVL 

255  ii.f. 

256  cdxxiv. 
260  cdxxx. 
280  CLX. 
282  ccxxxviii. 
285  ccclxxiL 

297  CLH. 

298  ccxliv. 

308  CLI-coxxv. 
317  Ixxx. 
323  cviii.f. 
330  clxxix. 

335  clxxviii. 

336  ccxciv. 
338  clxxxiii. 

341  cclxxix. 

342  coxi. 
344  xxviii.p. 

346  clxxx. 

347  clxxxi. 

349  olxxv. 

350  clxxvi. 

351  ccvii. 

352  clxix. 

353  xxii. 

354  Ixii. 

355  Ixxi. 

356  Ivxxviii. 
359  odxxxi. 
368  cvii. 

368  xvii.f. 

369  cxlviii. 
374  LVI. 
377  XLVL 

380  cdv. 

381  cdlxxxv. 
383  oxiii. 

884  xxviii-oxlv. 
386  cxvi. 
388  cv. 

390  cxxvi. 

391  oxli, 


—  267  — 


395  ccxcvii. 

396  CXLII. 

401  cxii. 

402  xxxiv.p. 

403  XXXII. 
405  cdviii. 
411  cdxiv. 

413  ex. 

414  dxvii. 
418  cccx. 
426  ccxii. 

430  cdxxv. 

431  cdxxviii. 

432  clvii. 

433  cdxxxv. 

436  cxxxvm. 

442  civili. 

446  dxxvi. 

447  cdlxxix. 

450  cdlxviii. 

451  dxx. 

452  cdlxxxi. 

453  cdxciii. 

454  cdxxix. 
456  cdxl. 
459  cdxciv. 
464  cdxci. 
470  dv. 
474  dviii. 


477  di. 
482  cxlix. 

484  cxxxni 

485  XLI. 

486  dxxi. 

487  d. 

488  cdxvii. 

489  cdlxv. 

490  cdlxxxiii. 

491  cdlxii. 
494  cdixxxii. 
501  XLV. 
505  cdxxxìx. 
508  XL. 

510  cdlxiv. 

511  XXXVII. 

512  CXXXIV. 

513  XLIV. 

514  CXXXI. 

520  dxvi. 

521  Ixxxi. 

528  dxix. 

529  cdxxxviii. 

530  dxv. 

533  XXXVI. 

534  cdlii. 

536  cdxcvi. 

537  cdlxxxix. 
542  cdxcvii. 


543  XXXIX. 

552  cccxcix. 
555  cdxlv. 
565  dx. 
568  cxxv. 

572  LV. 

573  celi  -  cclviii. 

574  cxlv. 
582  ccxix. 
599  lx.f. 
636  cocvii. 
687  ccciii. 

640  LXXXIX. 
642  ccciv. 
645  cccix. 
652  clxxxiv. 
655  olxxxv. 
658  ccxxxvii. 

662  xxxiLf. 

663  CLXII. 

671  cccliii. 

672  xvi.f. 

673  clxiv. 

674  cclxxxi. 
676  clxii. 
678  cdxxxii. 
682  cdxov. 
684  cxcviii. 
687  ccxx. 


^^^' 


—  268  — 


i 


Indice  delle  note  ordinate  secondo  il  numero  pro- 
gressivo dei  codici  esistenti  a  cui  si  riferiscono. 


1 

pag- 

37 

88  ■ 

pag. 

162 

161  ■ 

pag. 

201 

2 

n 

id. 

89 

yi 

226 

162 

yi 

199 

3 

yi 

166 

92 

yi 

41 

163 

yi 

234 

6 

j» 

234 

93 

yi 

43 

165 

yi 

201 

7 

n 

37 

94 

yi 

162 

167 

n 

44 

8 

yi 

156 

98 

yi 

226 

169 

1» 

205 

9 

yi 

157 

101 

yi 

198 

171 

1» 

44 

10 

fi 

37 

102 

yi 

id. 

174 

1» 

39 

11 

9 

38 

108 

yt 

199 

182 

Jf 

200 

15 

yi 

157 

119 

yi 

201 

187 

n 

2(^ 

16 

yi 

37 

120 

n 

218 

190 

1» 

200 

20 

J» 

43 

122 

n 

199 

191 

ji 

177 

22 

yi 

169 

123 

1» 

200 

195 

yi 

204 

37 

yi 

157 

129 

yi 

198 

196 

yi 

41 

41 

yi 

160 

132 

yi 

199 

203 

yi 

198 

51 

yi 

158 

134 

yi 

202 

210 

yi 

197 

54 

yi 

157 

136 

yi 

41 

216 

yi 

id. 

67 

» 

159 

138 

yi 

203 

217 

yt 

id. 

59 

yi 

42 

140 

» 

234 

220 

yt 

id. 

64 

yi 

160 

141 

yi 

42 

224 

yi  • 

id. 

67 

yi 

158 

142 

yi 

234 

227 

yt 

191 

71 

» 

159 

143 

yi 

42 

228 

» 

190 

75 

» 

42 

146 

yi 

199 

230 

yt 

235 

76 

yt 

158 

148 

yi 

198 

232 

» 

195 

77 

yi 

43 

150 

» 

218 

235 

11 

45 

82 

yt 

160 

152 

yi 

199 

239 

11 

43 

84 

yi 

228 

157 

yt 

202 

241 

yt 

234 

87 

n 

225 

158 

Ti 

id. 

243 

yt 

228 

— 

269 

>  — 

249 

pag- 

38 

390 

pag. 

161 

•  614  ■ 

pag. 

43 

id. 

n 

223 

391 

91 

163 

621 

159 

263 

n 

207 

401 

9» 

161 

528 

217 

254 

TI 

43 

403 

9» 

39 

629 

207 

256 

n 

206 

id. 

9» 

233 

530 

215 

285 

yi 

201 

411 

99 

205 

534 

210 

298 

fi 

182 

413 

9» 

160 

636 

213 

808 

n 

44 

414 

9» 

216 

637 

id. 

id. 

TI 

182 

418 

9» 

196 

642 

214 

317 

n 

159 

426 

9» 

234 

543 

233 

323 

n 

235 

431 

9» 

206 

652 

232 

335 

n 

166 

432 

91 

164 

id. 

204 

336 

n 

190 

436 

9» 

43 

556 

209 

338 

n 

166 

446 

91 

217 

565 

214 

341 

n 

184 

447 

99 

208 

673 

184 

342 

» 

176 

450 

9» 

212 

574 

163 

344 

» 

219 

454 

99 

207 

582 

179 

847 

n 

166 

456 

91 

208 

599 

218 

850 

» 

164 

474 

91 

214 

637 

196 

851 

» 

176 

482 

91 

164 

642 

196 

353 

» 

157 

484 

91 

283 

646 

id. 

854 

n 

158 

485 

91 

40 

662 

169 

856 

TI 

160 

486 

9» 

217 

658 

182 

863 

ft 

id. 

488 

91 

206 

662 

218 

369 

91 

164 

489 

91 

211 

663 

227 

874 

91 

41 

491 

9» 

id. 

672 

284 

877 

91 

40 

494 

9» 

212 

678 

164 

880 

9» 

205 

501 

91 

40 

676 

id. 

881 

91 

212 

508 

91 

id. 

682 

280 

884 

11 

157 

510 

9» 

211 

684 

170 

id. 

9» 

163 

511 

9» 

40 

886 

91 

161 

613 

9» 

id. 

ERRATA 

CORRIGE 

Pao. 

Un. 

Olenim  et  vitiomm 

23 

24 

Olerum  idest  vitiorum. 

Videbitis 

28 

31 

videbunt. 

xcii 

64 

15 

xcvii. 

quadratis 

68 

24 

quadrantis. 

in  Christi  militibus 

70 

17 

in  Christi  membris. 

Alamanni 

80 

29 

Alamannia. 

clam 

100 

32 

causa. 

peccai 

109 

20 

peccare. 

zelum 

.      113 

4 

zelus. 

qua 

117 

12 

quam. 

Sermones  dominicales 

i      118 

1 

Sermones  quadragesimal 

cdix     . 

123 

1 

cdlix. 

induamus 

127 

2 

induamur. 

sic       .        .        . 

129 

4 

dio. 

accidiosis    . 

133 

32 

accidiosus. 

peccante     . 

135 

12 

peocantem. 

delPart.  xviii      . 

161 

19 

delPart.  xviii  degli  Analei 

666      ...        , 

161 

37 

661. 

ripudiava 

174 

25 

riprovava. 

Pier  Giovanni    . 

174 

38 

Pietro  di  Giovanni. 

die  Spiritualem 

174 

40 

die  Spiritualen. 

Petrus  lohannes 

175 

2 

Petrus  Tohannis. 

mano  diversa     . 

192 

2 

mano  diversa  j». 

657      ...        . 

195 

27 

637. 

241  (bis)     . 

234 

21 

241. 

-^•<- 


Z  6821  >755  L3                     CI 
Invwitarlo  <Mraiittca  MMot 

liniiiiiiin 

Z 

■■■■■■  ■■■■■■■■■■■■^■"  ■■*■■"" 

3  6105  039  207  340 

6621 

A755 

L3 

«jTA^tfc  ? 


V  W^ 


STANFORD  UNIVERSITY  LIBRARIES 

STANFORD,  CALIFORNIA 

94505